Lê Chân là một trong ba quận nội thành lâu đời của Hải Phòng cũ, nằm giữa sông Tam Bạc và sông Lạch Tray, mang tên nữ tướng Lê Chân thời Hai Bà Trưng, người được dân Hải Phòng tôn là bậc mở đất. Từ 1/7/2025, cấp quận bị bỏ; vùng Lê Chân cũ nay là các phường của thành phố Hải Phòng mới, trong đó có phường mang tên Lê Chân và phường An Biên.
Lê Chân là quận đông dân và chật nhất của thành phố cũ, phố xá san sát, chợ búa dày, ngõ nhỏ chằng chịt. Nhưng giữa nhịp sống ồn ã ấy vẫn còn những di tích quý: đền thờ người mở đất, ngôi đình chạm gỗ nổi tiếng thờ Ngô Quyền, những ngôi chùa trăm tuổi. Bài viết giới thiệu lịch sử tên gọi, các di tích, đời sống và địa chỉ sau sáp nhập.
Nữ tướng Lê Chân và trang An Biên
Theo truyền thuyết và thần tích được lưu giữ, Lê Chân là một người phụ nữ tài giỏi sống vào thế kỷ thứ nhất. Gia đình bà bị chính quyền đô hộ nhà Hán bức hại, bà phải rời quê, đi về vùng ven biển, khai khẩn đất hoang, lập nên một trang ấp gọi là trang An Biên. Người dân vùng này tin rằng trang An Biên chính là hạt nhân đầu tiên của vùng đất sau này thành Hải Phòng.
Khi Hai Bà Trưng khởi nghĩa năm 40, Lê Chân đem lực lượng của mình theo, trở thành một nữ tướng. Sau khi cuộc khởi nghĩa thất bại, bà hy sinh. Dân trang An Biên lập đền thờ bà, tôn là thành hoàng và là người có công mở đất. Đến nay, tên bà được đặt cho một quận, nhiều trường học và đường phố, tượng đài của bà đứng ở trung tâm thành phố.
Cần hiểu rằng phần lớn câu chuyện về Lê Chân đến từ truyền thuyết, thần tích địa phương; chi tiết về năm sinh, quê quán có những dị bản khác nhau. Dù vậy, việc người Hải Phòng chọn một nữ tướng làm biểu tượng người mở đất cho thấy chỗ đứng đặc biệt của bà trong ký ức cộng đồng của thành phố.
Những di tích tiêu biểu trên đất Lê Chân cũ
Đền Nghè. Đền Nghè là nơi thờ nữ tướng Lê Chân, nằm giữa khu phố đông đúc. Kiến trúc đền hiện nay mang dấu ấn những lần trùng tu từ thời Nguyễn đến đầu thế kỷ 20, có các mảng chạm đá, chạm gỗ đẹp. Lễ hội đền Nghè diễn ra hằng năm vào dịp kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của bà theo âm lịch, thu hút đông người dân thành phố.
Đình Hàng Kênh. Đình Hàng Kênh thờ Ngô Quyền, người chiến thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938. Đình nổi tiếng với hàng trăm mảng chạm khắc gỗ hình rồng và các đề tài dân gian, là một trong những ngôi đình có giá trị nghệ thuật cao ở vùng duyên hải. Đình được dựng lại và tu bổ qua nhiều thời kỳ, phần lớn kiến trúc hiện nay từ thế kỷ 18–19.
Chùa Dư Hàng. Chùa Dư Hàng là một ngôi chùa cổ của vùng Hàng Kênh, Dư Hàng, có tháp, gác chuông và cảnh quan cây xanh. Chùa được người dân xem là di tích văn hóa lâu đời, cũng là nơi lưu giữ nhiều hiện vật và văn bia.
Đình, chùa trong các ngõ. Ngoài ba nơi trên, Lê Chân còn nhiều đình, chùa, miếu nhỏ nằm lẫn trong khu dân cư. Khi đến thăm, hãy ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng, hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh bên trong.
Vị trí: kẹp giữa hai dòng sông của nội thành
Lê Chân cũ nằm ở phía nam khu trung tâm, phía bắc giáp sông Tam Bạc, bên kia là quận Hồng Bàng; phía đông giáp quận Ngô Quyền; phía nam là sông Lạch Tray, bên kia là Kiến An và Dương Kinh cũ; phía tây giáp vùng An Dương cũ. Hai dòng sông đã định hình ranh giới và cả đời sống của quận: ven sông Tam Bạc là chợ, bến, phố buôn, ven sông Lạch Tray là khu dân cư mới hơn.
Các trục phố lớn của Lê Chân như Trần Nguyên Hãn, Tô Hiệu, Hai Bà Trưng, Nguyễn Văn Linh, Lạch Tray dẫn từ trung tâm ra các cửa ngõ phía nam, phía tây. Khu vực giáp sông Lạch Tray mấy năm gần đây có thêm đường ven sông, công viên và khu đô thị mới, làm thay đổi bộ mặt vùng từng là ruộng rau, ao cá ven đô.
Một chi tiết hay gây nhầm: quận Lê Chân từng có một phường tên An Dương, trùng tên với huyện An Dương ở phía tây. Hai đơn vị hoàn toàn khác nhau. Khi đọc địa chỉ cũ "phường An Dương, quận Lê Chân", đừng nhầm sang huyện hay quận An Dương.
Chợ, phố và đời sống của quận đông dân nhất
Lê Chân có mật độ dân cư cao bậc nhất Hải Phòng cũ. Vài hình ảnh đặc trưng của đời sống ở đây:
- Chợ dày đặc: chợ Hàng và nhiều chợ dân sinh khác, cùng hàng loạt chợ cóc trong ngõ, họp từ sáng sớm tới tối.
- Phố ẩm thực: các tuyến phố quanh chợ có quán bánh đa cua, bún cá, nem cua bể, bánh mì que, các loại ốc, chè, đông nhất về chiều tối.
- Ngõ sâu, nhà ống: phần lớn nhà ở là nhà ống nhiều tầng trong ngõ hẹp, xe ô tô khó vào, đi xe máy là phổ biến.
- Trường học, bệnh viện: có nhiều trường phổ thông, cơ sở đại học như Đại học Hàng hải trên đường Lạch Tray, cùng các bệnh viện lớn của thành phố.
- Buôn bán nhỏ: nhiều gia đình sống bằng cửa hàng tạp hóa, quán ăn, sửa chữa xe, may mặc ngay tại nhà.
Với người mới đến, Lê Chân là nơi tiện mọi thứ nhưng đông và ồn. Nếu tìm nhà thuê, nên xem vào cả giờ cao điểm để biết đường ngõ có tắc không, và hỏi về tình trạng ngập khi mưa lớn ở khu vực ven sông.
Hội chợ, lễ hội và nếp sinh hoạt văn hóa
Lễ hội đền Nghè là sự kiện văn hóa lớn nhất của Lê Chân, với nghi thức tế lễ, rước kiệu, dâng hương tưởng nhớ nữ tướng. Người dân nhiều quận khác cũng về dự. Đình Hàng Kênh có lễ hội riêng vào đầu năm âm lịch, gắn với việc tưởng nhớ Ngô Quyền, có tế lễ và các trò vui dân gian do người làng tổ chức.
Ở các phường cũ như Dư Hàng, Hàng Kênh, Niệm Nghĩa, Vĩnh Niệm, mỗi làng xưa vẫn giữ ngày hội làng của mình. Người già đứng ra tổ chức, con cháu làm ăn xa về tham dự. Đây là một phần của "làng trong phố" mà Lê Chân vẫn giữ được, dù cảnh quan đã hoàn toàn đô thị hóa.
Những năm gần đây, các hoạt động văn hóa hiện đại như phố đi bộ, chợ phiên cuối tuần, sự kiện âm nhạc ở công viên ven sông cũng được tổ chức nhiều hơn. Người trẻ Lê Chân có thêm chỗ vui chơi ngoài các quán cà phê vỉa hè quen thuộc.
Lê Chân cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, quận Lê Chân không còn là đơn vị hành chính. Các phường cũ được sắp xếp lại thành phường mới của thành phố Hải Phòng, thành phố hợp nhất từ Hải Phòng và Hải Dương cũ. Theo bảng sắp xếp, vùng trung tâm Lê Chân cũ chủ yếu thuộc phường Lê Chân và phường An Biên, cái tên gợi lại trang An Biên trong truyền thuyết; phần giáp ranh có thể chia sang phường lân cận.
Khi ghi địa chỉ, bạn viết số nhà, ngõ, phố, phường mới, thành phố Hải Phòng. Tên phố không đổi, nên người giao hàng vẫn tìm được nhà bạn. Với giấy tờ cũ ghi "quận Lê Chân", bạn không phải làm lại chỉ vì đổi tên đơn vị; việc cập nhật làm khi có thủ tục mới.
Với các thủ tục hộ tịch, cư trú, người dân Lê Chân cũ đến bộ phận một cửa của phường mới hoặc dùng cổng dịch vụ công trực tuyến. Hồ sơ đang giải quyết dở ở quận trước tháng 7/2025 đã được chuyển giao theo quy định; nếu chưa rõ, nên mang giấy hẹn cũ tới hỏi trực tiếp.
Đáng nói là cả hai tên Lê Chân và An Biên đều được giữ trong tên phường mới. Với một vùng đất coi nữ tướng Lê Chân là người khai mở, đó là sự tiếp nối có ý nghĩa giữa truyền thuyết hai nghìn năm và địa giới hôm nay.
Lê Chân trong ký ức người Hải Phòng đi xa
Với nhiều người Hải Phòng sống ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh hay nước ngoài, Lê Chân là nơi gắn với tuổi thơ trong ngõ: tiếng rao bánh mì que buổi sáng, mùi bánh đa cua từ quán đầu ngõ, những buổi chiều chơi đá cầu trên vỉa hè. Khi về quê, nhiều người tìm lại đúng quán cũ, dù chủ quán đã sang đời con.
Ký ức ấy cũng gắn với những dòng sông. Sông Tam Bạc từng là nơi thuyền bè từ các huyện, các tỉnh lân cận chở hàng về chợ, hai bên bờ tấp nập kẻ bán người mua. Ngày nay sông hẹp và tĩnh hơn, nhưng thành phố đã có những dự án cải tạo cảnh quan hai bờ, làm đường dạo, giữ lại một phần không khí cũ.
Người đi xa lâu năm thường bất ngờ với vùng ven sông Lạch Tray: ruộng rau, ao cá ngày xưa giờ là khu đô thị, công viên, đường lớn. Nếu muốn tìm lại nhà người quen ở đây, tốt nhất hỏi theo tên tổ dân phố, tên ngõ cũ và người lớn tuổi trong khu, vì nhiều con đường mới chưa có trong trí nhớ của người về.
Câu hỏi thường gặp
Quận Lê Chân đặt theo tên ai?
Quận Lê Chân đặt theo tên nữ tướng Lê Chân, người theo Hai Bà Trưng khởi nghĩa năm 40. Theo truyền thuyết, bà lập ra trang An Biên ven biển, được người Hải Phòng tôn là người mở đất. Đền Nghè trong quận là nơi thờ bà.
Đền Nghè ở đâu và thờ ai?
Đền Nghè nằm trong khu phố trung tâm của quận Lê Chân cũ, thờ nữ tướng Lê Chân. Đền có kiến trúc chạm đá, chạm gỗ đẹp, được trùng tu qua nhiều thời kỳ. Lễ hội đền diễn ra hằng năm theo âm lịch, thu hút đông người dân.
Đình Hàng Kênh thờ ai?
Đình Hàng Kênh thờ Ngô Quyền, người đánh thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938. Đình nổi tiếng với các mảng chạm khắc gỗ tinh xảo, đặc biệt là hình rồng, là di tích có giá trị kiến trúc nghệ thuật lớn của Hải Phòng.
Phường An Dương của Lê Chân có phải huyện An Dương không?
Không. Phường An Dương là một phường cũ của quận Lê Chân, còn huyện An Dương là đơn vị cấp huyện riêng ở phía tây thành phố, lên quận từ 1/1/2025. Hai nơi chỉ trùng tên. Khi đọc giấy tờ cũ, cần xem tên quận đi kèm để phân biệt.
Lê Chân sau sáp nhập thuộc phường nào?
Theo bảng sắp xếp năm 2025, vùng trung tâm Lê Chân cũ chủ yếu thuộc phường Lê Chân và phường An Biên của thành phố Hải Phòng; một số khu giáp ranh được chia sang phường lân cận. Địa chỉ cụ thể nên tra theo danh sách chính thức hoặc hỏi ủy ban phường.
Trường Đại học Hàng hải ở quận nào?
Trường Đại học Hàng hải Việt Nam nằm trên đường Lạch Tray, thuộc quận Lê Chân cũ. Sau 7/2025, trường thuộc một phường mới của thành phố Hải Phòng. Tên đường và vị trí không thay đổi, chỉ phần tên đơn vị hành chính trong địa chỉ được cập nhật.