Hồng Bàng là quận trung tâm lâu đời nhất của Hải Phòng cũ, nơi có khu phố xây từ thời Pháp, Nhà hát lớn, các cơ quan đầu não của thành phố và bến cảng dọc sông Cấm. Ngày 1/1/2025, quận nhận thêm một phần đất phía bắc của An Dương cũ; đến 1/7/2025 cấp quận bị bỏ, vùng Hồng Bàng cũ nay là các phường của thành phố Hải Phòng mới, trong đó có phường mang tên Hồng Bàng và phường Hồng An.
Với người Hải Phòng, "lên Hồng Bàng" gần như đồng nghĩa với "ra phố": đi xem Nhà hát lớn, dạo dải hoa phượng giữa trung tâm, ăn quà phố cũ. Bài này đi qua lịch sử khu trung tâm, những địa danh ai cũng nhắc, và những thay đổi hành chính gần đây ảnh hưởng tới địa chỉ của người dân.
Từ làng ven sông thành trung tâm đô thị cảng
Trước khi có thành phố, vùng đất Hồng Bàng là những làng ven sông Cấm và sông Tam Bạc, sống bằng nghề chài lưới, buôn bán đường thủy. Khi người Pháp chọn nơi này làm cảng vào cuối thế kỷ 19, họ san lấp đầm lầy, đào kênh, quy hoạch các khối phố theo kiểu ô bàn cờ. Trung tâm hành chính, ngân hàng, nhà buôn lớn của Hải Phòng đều tập trung ở đây.
Tên Hồng Bàng gợi tới họ Hồng Bàng trong truyền thuyết dựng nước của người Việt, được dùng làm tên quận nội thành trung tâm. Quận Hồng Bàng cùng Ngô Quyền và Lê Chân là ba quận nội thành lâu đời nhất, chia nhau khu đô thị cũ: Hồng Bàng giữ phần trung tâm hành chính và bến cảng phía tây, Ngô Quyền ở phía đông, Lê Chân ở phía nam sông Tam Bạc.
Ngày 13/5/1955, những đơn vị cuối cùng của quân đội Pháp rút khỏi Hải Phòng qua khu vực Bến Bính. Sự kiện này khép lại thời kỳ đô thị dưới quyền người Pháp; ngày 13/5 được thành phố chọn làm ngày giải phóng. Bến Bính ngày nay nằm ở bờ sông Cấm, đối diện vùng Thủy Nguyên cũ, gần chân cầu Bính.
Những địa danh của Hồng Bàng mà người Hải Phòng nào cũng biết
Danh sách không đầy đủ, chỉ chọn những nơi gắn với ký ức chung của thành phố:
- Nhà hát lớn Hải Phòng: công trình kiến trúc Pháp đầu thế kỷ 20, đứng trước quảng trường giữa trung tâm, là biểu tượng của thành phố.
- Dải vườn hoa trung tâm: chuỗi vườn hoa, đường dạo kéo dài qua khu Nhà hát, rợp phượng, nơi diễn ra nhiều sự kiện lớn của thành phố.
- Phố Điện Biên Phủ, Hoàng Văn Thụ, Minh Khai: những trục phố cũ với nhà kiểu Pháp, ngân hàng, bưu điện, khách sạn lâu đời.
- Bảo tàng Hải Phòng: nằm trong một tòa nhà cổ trên phố Điện Biên Phủ, trưng bày về lịch sử, văn hóa của thành phố.
- Sông Tam Bạc và chợ Tam Bạc: dòng sông nhỏ chảy giữa Hồng Bàng và Lê Chân, hai bên là chợ, phố buôn bán đường thủy xưa.
- Thượng Lý, Hạ Lý, Sở Dầu, Quán Toan: vùng phía tây, nơi tập trung nhà máy, kho, bến bãi, là cái nôi của công nhân Hải Phòng.
Đi bộ một vòng từ Nhà hát lớn qua Điện Biên Phủ, xuống chợ Tam Bạc rồi ra bờ sông Cấm là cách nhanh nhất để thấy lớp lịch sử của trung tâm Hải Phòng cũ.
Cảng sông Cấm và khu công nghiệp cũ phía tây
Phía bắc Hồng Bàng là sông Cấm, nơi cảng Hải Phòng chính hình thành từ thời Pháp, sau này gọi là cảng Hoàng Diệu, trải dọc bờ sông giữa Hồng Bàng và Ngô Quyền. Trong nhiều thập kỷ, cần cẩu, kho hàng và tàu neo đậu là hình ảnh quen thuộc nhất của quận. Khi hoạt động cảng dời dần ra Đình Vũ và Lạch Huyện, khu cảng cũ trong sông được tính tới việc chuyển đổi công năng.
Phía tây là vùng Thượng Lý, Hạ Lý, Sở Dầu, Quán Toan, nơi có nhà máy xi măng cũ, nhà máy cơ khí, kho xăng dầu và nhiều xí nghiệp từ thời Pháp đến thời bao cấp. Đây là vùng công nhân, gắn với các phong trào lao động và kháng chiến của thành phố. Nhà máy xi măng Hải Phòng ở ven sông Cấm đã di dời ra ngoài, để lại những dấu tích công nghiệp đáng giữ.
Ở Thượng Lý còn có những di tích gắn với phong trào công nhân và các cuộc kháng chiến, cùng các đình làng cũ nằm lọt giữa khu dân cư. Người muốn hiểu Hải Phòng như một thành phố công nghiệp nên dành thời gian cho vùng này, thay vì chỉ dạo khu phố Pháp ở trung tâm.
Ngày nay, vùng phía tây Hồng Bàng thay đổi nhiều với khu đô thị, đường lớn và cầu mới bắc sang Thủy Nguyên. Đất An Dương cũ nhập vào năm 2025 cũng nằm ở phía này, giúp quận có thêm không gian phát triển vốn rất chật ở khu trung tâm.
Ăn gì, đi đâu ở trung tâm Hải Phòng cũ
Quà phố cũ. Khu Hồng Bàng và các phố lân cận có nhiều quán bánh đa cua, bánh mì que, nem cua bể, bún cá cay, các loại chè. Quán ngon thường nằm trong ngõ nhỏ hoặc vỉa hè, mở theo khung giờ riêng, nên hỏi người địa phương sẽ nhanh hơn tìm trên mạng.
Dạo phố buổi sáng. Buổi sáng sớm, dải vườn hoa trung tâm đông người tập thể dục, đi bộ; cà phê vỉa hè mở từ sớm. Đây là lúc dễ cảm nhận nhịp sống của người Hải Phòng nhất, trước khi xe cộ đông lên.
Mùa hoa phượng. Khoảng tháng 5, phượng nở đỏ khắp trung tâm. Thành phố thường tổ chức lễ hội Hoa Phượng Đỏ quanh thời điểm này, có diễu hành, biểu diễn nghệ thuật ở khu Nhà hát lớn. Thời gian cụ thể mỗi năm có thể khác, nên theo dõi thông báo chính thức.
Kiến trúc cũ. Nhiều tòa nhà thời Pháp được dùng làm trụ sở, ngân hàng, bưu điện. Bạn có thể ngắm và chụp ảnh từ bên ngoài; muốn vào trong, nên hỏi trước nơi nào mở cho khách tham quan.
Thay đổi năm 2025: mở rộng rồi bỏ cấp quận
Ngày 1/1/2025, cùng với việc An Dương lên quận và Thủy Nguyên lên thành phố, quận Hồng Bàng được nhập thêm một số xã phía bắc của An Dương cũ, giáp sông Cấm. Việc mở rộng này giải bài toán diện tích chật hẹp của quận trung tâm, tạo quỹ đất cho đô thị và hạ tầng ở phía tây.
Chỉ nửa năm sau, ngày 1/7/2025, cấp quận bị bỏ trên toàn quốc. Vùng Hồng Bàng cũ được sắp xếp lại thành các phường mới của thành phố Hải Phòng. Theo bảng sắp xếp, khu trung tâm cũ của Hồng Bàng nằm chủ yếu trong phường Hồng Bàng và phường Hồng An, còn một số phường cũ giáp ranh có thể được chia sang các phường lân cận của khu nội thành.
Vì ranh giới mới không trùng ranh giới cũ, cùng một con phố có thể nằm ở hai phường mới khác nhau. Với địa chỉ cụ thể, cách chắc chắn nhất là tra theo bảng sắp xếp chính thức hoặc hỏi ủy ban phường, công an phường nơi ở.
Ghi địa chỉ và làm giấy tờ ở vùng Hồng Bàng cũ
Địa chỉ mới bỏ chữ "quận Hồng Bàng", chỉ còn số nhà, tên phố, phường mới, thành phố Hải Phòng. Tên phố không đổi do sáp nhập, nên người gửi thư, giao hàng vẫn tìm được nhà bạn qua tên phố và số nhà. Với cơ sở kinh doanh, việc cập nhật địa chỉ trên giấy phép và hóa đơn làm theo hướng dẫn của cơ quan quản lý khi có yêu cầu.
Nhiều cơ quan cấp thành phố vẫn đặt trụ sở ở khu Hồng Bàng cũ, nên người dân các vùng khác vẫn thường xuyên lên đây làm việc. Nếu bạn ở xa, nhiều thủ tục đã làm được trực tuyến qua cổng dịch vụ công; nên kiểm tra trước để khỏi mất công đi lại.
Người đi xa lâu năm muốn tìm lại địa chỉ nhà cũ nên ghi nhớ tên phố và số nhà, vì đây là phần ít thay đổi nhất. Số nhà ở một số phố từng được đánh lại trong các đợt chỉnh trang; nếu không tìm thấy, hỏi tổ dân phố hoặc hàng xóm lâu năm thường nhanh hơn tra cứu giấy tờ.
Với người quê Hồng Bàng đi xa, tên quận có thể không còn trên giấy tờ mới, nhưng Nhà hát lớn, Bến Bính, sông Tam Bạc vẫn ở đó. Khi kể quê, bạn cứ nói "Hồng Bàng, Hải Phòng"; người nghe, nhất là người Hải Phòng, sẽ hiểu ngay đó là khu trung tâm phố cũ.
Khu phố cũ: nhà kiểu Pháp, phố buôn và đời sống ngõ
Khu trung tâm Hồng Bàng còn nhiều dãy nhà xây từ đầu thế kỷ 20: tường vàng, cửa chớp xanh, ban công sắt, mái ngói hoặc mái bằng. Phần lớn là nhà ở kết hợp buôn bán, tầng dưới mở cửa hàng, tầng trên ở. Qua thời gian, nhiều căn được cơi nới, sửa chữa, lớp kiến trúc gốc bị che lấp sau biển quảng cáo và mái tôn.
Đi sâu vào ngõ, bạn gặp một Hải Phòng khác: những dãy nhà tập thể cũ, sân chung, giếng nước đã lấp, các bà các bác ngồi nhặt rau trước cửa. Đây là nơi các thế hệ công nhân cảng, viên chức thành phố sinh sống. Đời sống ngõ chật nhưng gắn bó, chuyện hiếu hỉ cả ngõ cùng lo.
Thành phố đã có các chương trình cải tạo, chỉnh trang khu phố cũ, vừa giữ kiến trúc vừa nâng cấp hạ tầng. Câu chuyện bảo tồn hay xây mới ở khu trung tâm vẫn là đề tài được người Hải Phòng quan tâm, vì nó quyết định gương mặt của thành phố trong nhiều năm tới.
Câu hỏi thường gặp
Quận Hồng Bàng nay thuộc phường nào?
Từ 1/7/2025, vùng Hồng Bàng cũ được chia thành một số phường mới của thành phố Hải Phòng. Khu trung tâm cũ chủ yếu thuộc phường Hồng Bàng và phường Hồng An; một số phường cũ giáp ranh được chia sang các phường lân cận. Địa chỉ cụ thể nên tra theo danh sách chính thức.
Nhà hát lớn Hải Phòng ở quận nào?
Nhà hát lớn Hải Phòng nằm ở trung tâm quận Hồng Bàng cũ, trước quảng trường và dải vườn hoa trung tâm. Đây là công trình kiến trúc Pháp xây đầu thế kỷ 20. Sau 7/2025, công trình thuộc một phường mới của thành phố Hải Phòng.
Bến Bính có ý nghĩa gì?
Bến Bính ở bờ sông Cấm là nơi những đơn vị cuối cùng của quân đội Pháp rút khỏi Hải Phòng ngày 13/5/1955. Ngày này được chọn làm ngày giải phóng thành phố. Gần đó nay có cầu Bính nối nội thành với vùng Thủy Nguyên cũ.
Năm 2025 Hồng Bàng nhận thêm đất từ đâu?
Ngày 1/1/2025, quận Hồng Bàng được nhập thêm một số xã phía bắc của huyện An Dương cũ, giáp sông Cấm, cùng đợt An Dương lên quận. Đến 1/7/2025, khi bỏ cấp quận, phần đất này được sắp xếp vào phường mới của thành phố.
Cảng Hoàng Diệu có còn hoạt động không?
Cảng Hoàng Diệu là khu cảng lâu đời trên sông Cấm. Hoạt động cảng của Hải Phòng ngày càng dịch ra phía biển như Đình Vũ, Lạch Huyện, còn khu cảng cũ được tính tới việc chuyển đổi công năng. Tình trạng cụ thể nên theo thông tin chính thức của doanh nghiệp cảng và thành phố.
Mùa nào đi Hải Phòng ngắm hoa phượng đẹp?
Hoa phượng ở trung tâm Hải Phòng thường nở rộ khoảng tháng 5, kéo sang đầu tháng 6 tùy thời tiết từng năm. Thời điểm này thành phố hay tổ chức lễ hội Hoa Phượng Đỏ. Nên đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng và đông xe.