Đồ Sơn là quận ven biển của Hải Phòng cũ, chiếm một bán đảo nhô ra vịnh Bắc Bộ ở phía đông nam thành phố; từ thị xã Đồ Sơn lên quận Đồ Sơn năm 2007. Từ 1/7/2025, khi bỏ cấp quận, vùng đất Đồ Sơn cũ thuộc thành phố Hải Phòng mới, chủ yếu nằm trong hai phường Đồ Sơn và Nam Đồ Sơn.
Với nhiều thế hệ người miền Bắc, Đồ Sơn là bãi biển gần Hà Nội nhất, nơi đi tắm biển cuối tuần từ thời bao cấp. Nhưng bán đảo này còn có một lớp lịch sử dày: tháp cổ thời Lý, làng chài lâu đời, lễ hội chọi trâu nổi tiếng và bến tàu gắn với đường Hồ Chí Minh trên biển. Bài viết đi lần lượt qua những lớp ấy và những thay đổi hành chính đã qua.
Địa thế bán đảo Đồ Sơn
Đồ Sơn là dải đồi núi thấp chạy từ đất liền ra biển, như một ngón tay chìa vào vịnh Bắc Bộ, dài vài ki-lô-mét. Tên "Đồ Sơn" gắn với hình ảnh những ngọn đồi nối tiếp nhau; dân gian có cách nói "cửu long" để chỉ chín ngọn đồi như chín con rồng chạy ra biển. Phía bắc bán đảo là cửa sông Lạch Tray và vùng Dương Kinh cũ, phía tây là vùng đồng bằng Kiến Thụy cũ.
Nhờ đồi che, hai bên bán đảo có những bãi tắm lõm vào, quen gọi là Khu 1, Khu 2, Khu 3. Nước biển ở Đồ Sơn thường đục vàng hơn biển miền Trung vì phù sa của các con sông lớn đổ ra gần đó; đây là đặc điểm tự nhiên, không phải do ô nhiễm như nhiều người nghĩ. Bù lại, gió biển mát và quãng đường từ nội thành ra chỉ khoảng hơn hai chục ki-lô-mét.
Trên đồi có rừng thông, rừng phi lao và các biệt thự xây từ thời Pháp, thời bao cấp cho đến những khu nghỉ dưỡng gần đây. Dưới chân đồi, ven bờ phía tây là làng chài và cảng cá, nơi tàu thuyền về bến mỗi sáng. Hai thế giới ấy, nghỉ dưỡng và nghề biển, cùng tồn tại trên một dải đất nhỏ.
Những lần đổi cấp hành chính của Đồ Sơn
Đồ Sơn trải qua nhiều thay đổi về cấp hành chính. Những mốc chính, theo thứ tự thời gian:
- Thời Pháp: Đồ Sơn được người Pháp chọn làm nơi nghỉ mát, xây biệt thự, đường sá; vùng này thuộc tỉnh Kiến An.
- Sau năm 1962: khi tỉnh Kiến An nhập vào Hải Phòng, Đồ Sơn thuộc thành phố Hải Phòng; về sau là thị xã Đồ Sơn, có giai đoạn ranh giới và cấp quản lý được điều chỉnh cùng vùng Kiến Thụy lân cận.
- Năm 2007: theo nghị định của Chính phủ, thị xã Đồ Sơn thành quận Đồ Sơn; cùng đợt, quận Dương Kinh được lập ở phía bắc.
- Từ 1/7/2025: bỏ cấp quận; các phường cũ được sắp xếp lại, chủ yếu thành phường Đồ Sơn và phường Nam Đồ Sơn của thành phố Hải Phòng.
Vì vậy giấy tờ của người Đồ Sơn có thể ghi "thị xã Đồ Sơn" (trước 2007), "quận Đồ Sơn" (2007–2025) hoặc phường mới (sau 7/2025). Cả ba đều đúng tại thời điểm cấp.
Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn
Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn là sự kiện văn hóa được biết đến rộng nhất của vùng này. Theo truyền thống, phần chính diễn ra vào ngày mùng 9 tháng 8 âm lịch, nhưng việc chuẩn bị kéo dài cả năm: các phường, làng chọn trâu, nuôi dưỡng, luyện trâu, rồi có vòng loại vào khoảng tháng 6 âm lịch. Lễ hội gắn với tục thờ thành hoàng và vị thần được dân chài tôn kính, có rước kiệu, tế lễ trước phần chọi.
Người xem đến từ khắp nơi, sân chọi chật kín. Trâu thắng được tôn vinh, còn theo tục lệ thì sau lễ hội trâu tham gia đều bị giết thịt để tế thần, chuyện này cũng là đề tài tranh luận nhiều năm về đối xử với động vật và về an toàn của người xem. Thành phố đã nhiều lần điều chỉnh cách tổ chức, siết chặt an ninh và quy định cho khán giả.
Nếu muốn đến xem, bạn nên theo dõi thông báo chính thức năm đó vì thời gian, địa điểm, vé vào sân có thể thay đổi. Đứng đúng khu vực khán giả, không chen vào gần sân chọi và trông chừng trẻ nhỏ là những điều quan trọng nhất. Trong những năm có dịch bệnh hoặc điều kiện không thuận lợi, lễ hội đã từng được tạm dừng hoặc thu nhỏ.
Di tích trên bán đảo: tháp Tường Long, đền Bà Đế, bến K15
Tháp Tường Long. Trên một ngọn đồi của Đồ Sơn có dấu tích tháp Tường Long, công trình được dựng thời Lý. Tháp gốc đã đổ nát qua nhiều thế kỷ, các cuộc khai quật khảo cổ tìm thấy nền móng, gạch và đồ gốm thời Lý, Trần. Từ đỉnh đồi nhìn ra biển và cửa sông, dễ hiểu vì sao người xưa chọn nơi này dựng tháp.
Đền Bà Đế. Đền Bà Đế nằm ven biển, gắn với truyền thuyết về một người phụ nữ làng chài chịu oan khuất, được dân lập đền thờ. Đây là điểm đến quen thuộc của người đi biển và du khách; nên tôn trọng không gian di tích, ăn mặc kín đáo, giữ vệ sinh.
Bến K15. Bến K15 ở Đồ Sơn là nơi xuất phát của những con tàu không số trên đường Hồ Chí Minh trên biển trong kháng chiến chống Mỹ, chở vũ khí vào miền Nam. Khu di tích có bia, nhà trưng bày, gắn với ký ức của nhiều cựu chiến binh hải quân.
Biệt thự cũ. Rải rác trên đồi còn những biệt thự xây từ thời Pháp và thời sau đó, một số được biết đến gắn với những nhân vật lịch sử từng nghỉ ở đây. Nhiều căn đã xuống cấp; nếu muốn tham quan nên hỏi trước nơi nào mở cửa.
Nghề biển và ẩm thực Đồ Sơn
Trước khi là khu nghỉ mát, Đồ Sơn là làng chài. Đến nay nghề biển vẫn sống ở phía tây bán đảo, nơi có cảng cá và chợ hải sản. Buổi sáng sớm, thuyền về, người mua người bán tấp nập; cá, mực, tôm, ghẹ, sam được bày ngay trên nền chợ. Những ngày biển động, tàu nằm bờ, giá cả và lượng hàng thay đổi theo.
Món ăn quen thuộc của khách đến Đồ Sơn là hải sản tươi chế biến đơn giản: luộc, hấp, nướng. Người Hải Phòng còn có bánh đa cua, nem cua bể, các món nộm sứa, nộm sam. Với khách lạ, nên hỏi giá theo cân trước khi chọn, xem hàng được cân trước mặt và hỏi rõ phí chế biến; đây là cách đơn giản để tránh hiểu lầm vào mùa đông khách.
Mùa đông khách nhất là từ tháng 5 đến tháng 8, khi học sinh nghỉ hè. Ngày thường ngoài mùa, Đồ Sơn khá vắng, phù hợp với người muốn đi dạo, ngắm biển. Mùa bão cần theo dõi dự báo thời tiết, không tắm biển khi có sóng lớn, cờ báo nguy hiểm hoặc lực lượng cứu hộ khuyến cáo.
Đồ Sơn cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, vùng đất quận Đồ Sơn cũ thuộc thành phố Hải Phòng mới, hợp thành từ Hải Phòng và Hải Dương cũ. Theo bảng sắp xếp, các phường cũ của Đồ Sơn chủ yếu hợp thành hai phường mới mang tên Đồ Sơn và Nam Đồ Sơn; phần giáp ranh với vùng Dương Kinh, Kiến Thụy cũ có thể được sắp xếp khác, nên với địa chỉ cụ thể bạn vẫn cần tra theo danh sách chính thức.
Khi ghi địa chỉ mới, bạn viết tổ dân phố, phường Đồ Sơn hoặc phường Nam Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng, không còn chữ "quận". Các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch cần cập nhật địa chỉ trên giấy phép, biển hiệu và tài khoản ngân hàng theo hướng dẫn của cơ quan quản lý khi làm thủ tục thay đổi.
Với người làm thủ tục, việc trước đây làm ở quận như một số loại cấp phép, đăng ký kinh doanh hộ cá thể nay được chuyển về phường hoặc lên cơ quan cấp thành phố tùy loại việc. Cách nhanh nhất là đến bộ phận một cửa của phường mới hoặc tra trên cổng dịch vụ công để biết hồ sơ nộp ở đâu, cần những gì.
Tên Đồ Sơn vì thế vẫn còn trên bản đồ hành chính, điều không phải quận cũ nào cũng có. Với người đi xa, đây là một niềm vui nhỏ: quê mình vẫn mang cái tên đã gắn với bãi biển, với lễ hội và với ký ức của rất nhiều người miền Bắc.
Kinh nghiệm đi Đồ Sơn cho người lần đầu
Đồ Sơn hợp với chuyến đi ngắn một hai ngày. Buổi sáng nên dậy sớm ra chợ cá phía tây bán đảo, xem thuyền về; trưa nghỉ, chiều đi dạo dọc đường ven biển các khu, lên đồi ngắm hoàng hôn. Nếu đi đúng dịp lễ hội chọi trâu, phải đặt chỗ ở sớm vì khách đổ về rất đông, giá dịch vụ cũng tăng.
Chỗ ở có đủ loại, từ nhà nghỉ nhỏ trong ngõ đến khách sạn, khu nghỉ dưỡng trên đồi. Khi đặt phòng, nên hỏi rõ khoảng cách tới bãi tắm, có chỗ để xe không, giá đã gồm thuế phí chưa. Ngoài mùa hè, nhiều cơ sở đóng bớt tầng hoặc giảm dịch vụ, nên gọi hỏi trước thay vì đến rồi mới tìm.
Đồ Sơn cũng là điểm dừng hợp lý nếu bạn muốn kết hợp tìm hiểu vùng Kiến Thụy, Dương Kinh cũ, nơi có dấu tích nhà Mạc, hoặc đi tiếp sang Tiên Lãng, Vĩnh Bảo ở phía tây nam. Đi xe máy thì chú ý gió biển mạnh vào chiều tối, nhất là trên các đoạn đường đắp ven đầm, ven đê.
Câu hỏi thường gặp
Đồ Sơn lên quận năm nào?
Thị xã Đồ Sơn được lập thành quận Đồ Sơn năm 2007, theo nghị định của Chính phủ, cùng đợt với việc lập quận Dương Kinh. Quận Đồ Sơn tồn tại tới 30/6/2025; từ 1/7/2025 cấp quận bị bỏ và vùng đất này là các phường của thành phố Hải Phòng.
Đồ Sơn bây giờ là phường gì?
Theo bảng sắp xếp đơn vị cấp xã năm 2025, vùng Đồ Sơn cũ chủ yếu thuộc hai phường mới là phường Đồ Sơn và phường Nam Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. Với địa chỉ ở vùng giáp ranh, bạn nên tra danh sách chính thức hoặc hỏi ủy ban phường để biết chắc.
Vì sao nước biển Đồ Sơn có màu đục?
Đồ Sơn nằm gần cửa nhiều con sông lớn của đồng bằng Bắc Bộ như Lạch Tray, Văn Úc, Thái Bình. Phù sa từ các sông này theo dòng chảy ra biển làm nước có màu vàng đục. Đây là đặc điểm tự nhiên của vùng biển cửa sông, không phải dấu hiệu duy nhất để đánh giá ô nhiễm.
Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn diễn ra khi nào?
Theo truyền thống, phần chính của lễ hội diễn ra ngày mùng 9 tháng 8 âm lịch, có vòng loại vào khoảng tháng 6 âm lịch. Thời gian, địa điểm và cách bán vé có thể thay đổi theo từng năm, nên hãy theo dõi thông báo chính thức của thành phố trước khi đi.
Bến K15 Đồ Sơn là gì?
Bến K15 là nơi xuất phát của các tàu không số trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển trong kháng chiến chống Mỹ, vận chuyển vũ khí, hàng hóa vào chiến trường miền Nam. Nay đây là khu di tích lịch sử có nhà trưng bày, bia tưởng niệm, mở cho khách đến tìm hiểu.
Đi từ trung tâm Hải Phòng ra Đồ Sơn thế nào?
Từ nội thành Hải Phòng ra Đồ Sơn khoảng hơn hai chục ki-lô-mét, đi theo đại lộ hướng đông nam qua vùng Dương Kinh cũ. Có xe buýt, taxi và xe máy; từ Hà Nội có thể đi cao tốc Hà Nội – Hải Phòng rồi rẽ hướng Đồ Sơn. Giờ đi tùy mật độ xe vào mùa hè.