An Dương là đơn vị cấp huyện phía tây nội thành Hải Phòng cũ, được lên quận An Dương từ ngày 1/1/2025; trước đó là huyện An Dương, và giai đoạn 1980–2002 là một phần của huyện An Hải. Từ 1/7/2025, cấp quận bị bỏ, vùng đất An Dương cũ là các phường của thành phố Hải Phòng mới.
Với người không ở Hải Phòng, An Dương ít được nhắc bằng Đồ Sơn hay Cát Bà. Nhưng đây là vùng cửa ngõ phía tây, nơi quốc lộ 5 và quốc lộ 10 đi qua, nơi tập trung các khu công nghiệp lớn và hàng chục nghìn lao động. Bài viết giải thích vì sao giấy tờ của người An Dương có thể ghi ba tên huyện khác nhau, và vùng này nay thuộc đâu.
Vị trí cửa ngõ phía tây Hải Phòng
An Dương cũ nằm giữa quận Hồng Bàng ở phía đông và vùng đất Hải Dương cũ ở phía tây, phía bắc giáp sông Cấm, bên kia sông là Thủy Nguyên, phía nam giáp sông Lạch Tray, bên kia là Kiến An và An Lão. Vị trí này khiến An Dương thành nơi các trục đường từ Hà Nội và các tỉnh đồng bằng đi vào cảng Hải Phòng phải đi qua.
Quốc lộ 5 cũ chạy xuyên vùng phía bắc An Dương, dọc hai bên là xưởng, kho và khu công nghiệp. Quốc lộ 10 đi qua phía tây, có cầu Kiền nối sang Thủy Nguyên. Đường sắt Hà Nội – Hải Phòng cũng chạy qua vùng này trước khi vào ga trung tâm. Vì thế An Dương vừa là vùng ven đô, vừa là hành lang giao thông bận rộn bậc nhất thành phố.
Địa hình An Dương là đồng bằng thấp, nhiều sông nhỏ, kênh mương và ao hồ. Trước khi công nghiệp hóa, đây là vùng lúa, rau và cây ăn quả, cung cấp thực phẩm cho nội thành. Ngày nay ruộng đồng thu hẹp, nhưng vẫn còn những làng có cổng làng, đình chùa cũ xen giữa nhà máy và khu dân cư mới.
Ba tên huyện trên giấy tờ của người An Dương
Người sinh ở vùng này trong nửa thế kỷ qua có thể gặp ba tên khác nhau trên giấy tờ. Bảng dưới gom lại để dễ đối chiếu; các mốc lấy theo các văn bản điều chỉnh địa giới lớn:
| Giai đoạn | Tên trên giấy tờ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Trước khoảng năm 1980 | Huyện An Dương | huyện ngoại thành phía tây Hải Phòng |
| Khoảng 1980–2002 | Huyện An Hải | hợp nhất An Dương với vùng Hải An, kéo dài ra phía cảng và sân bay |
| 2002–2024 | Huyện An Dương | huyện An Hải chia lại: tái lập An Dương, lập quận Hải An |
| 1/1/2025–30/6/2025 | Quận An Dương | lên quận; một phần phía bắc nhập vào quận Hồng Bàng |
| Từ 1/7/2025 | Phường mới, TP Hải Phòng | bỏ cấp quận, sắp xếp lại phường |
Mốc khoảng năm 1980 của huyện An Hải bạn nên coi là gần đúng; điều quan trọng là thứ tự các tên. Khi đọc sổ sách cũ của gia đình, nếu thấy "An Hải" thì hiểu là vùng An Dương hoặc Hải An hiện nay, tùy làng.
Lên quận năm 2025 và phần đất nhập vào Hồng Bàng
Ngày 1/1/2025, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính của Hải Phòng có hiệu lực. Huyện An Dương thành quận An Dương, các xã cũ thành phường. Đồng thời, một số xã phía bắc huyện, giáp quận Hồng Bàng và sông Cấm, được nhập vào quận Hồng Bàng để mở rộng không gian nội thành cũ vốn rất chật.
Hệ quả là trong nửa năm đầu 2025, một số làng xưa vẫn quen gọi là "An Dương" lại có địa chỉ quận Hồng Bàng. Đây là điểm dễ gây lúng túng khi tra quê quán: cần biết làng đó thuộc phần nào. Nếu không chắc, hãy dựa vào tên xã cũ trên giấy tờ trước 2025 và hỏi ủy ban phường mới.
Từ 1/7/2025, khi bỏ cấp quận trên cả nước, cả quận An Dương lẫn quận Hồng Bàng đều không còn là đơn vị hành chính. Các phường trên đất An Dương cũ được sắp xếp lại thành phường mới của thành phố Hải Phòng. Một số đơn vị mới giữ chữ "An" quen thuộc của vùng, nhưng tên chính xác của từng nơi nên tra theo danh sách chính thức.
Khu công nghiệp và đời sống lao động
Tràng Duệ. Khu công nghiệp Tràng Duệ nằm trên đất An Dương cũ, được biết đến nhiều nhờ các nhà máy điện tử của tập đoàn lớn Hàn Quốc. Mỗi ca tan làm, đường quanh khu công nghiệp đông kín xe máy và xe đưa đón công nhân.
Nomura và các cụm khác. Khu công nghiệp Nomura Hải Phòng, một trong những khu công nghiệp có vốn Nhật Bản lâu đời ở miền Bắc, cũng nằm ở vùng này, gần quốc lộ 5. Ngoài ra còn nhiều cụm công nghiệp, kho bãi nhỏ dọc các trục đường.
Nhà trọ và dịch vụ. Lao động từ Thái Bình, Hải Dương, Nam Định cũ và các tỉnh xa đến làm việc khiến nhiều làng ở An Dương mọc dày nhà trọ, quán ăn, chợ tạm. Người thuê trọ nên hỏi kỹ về hợp đồng, điện nước, tạm trú và an toàn phòng cháy.
Áp lực hạ tầng. Xe container, xe tải nặng và giờ tan ca làm đường dễ ùn, bụi. Người mới đến nên tìm đường đi tránh giờ cao điểm, chú ý an toàn khi đi xe máy cạnh xe lớn, nhất là trên quốc lộ 5 và các nút giao gần khu công nghiệp.
Sông Rế, sông Lạch Tray và nguồn nước của thành phố
Ít người ngoài Hải Phòng biết rằng sông Rế ở An Dương là một trong những nguồn nước thô quan trọng cho nhà máy nước của thành phố. Vì vậy việc bảo vệ dòng sông khỏi nước thải, rác và lấn chiếm luôn được nhắc trong các kế hoạch của thành phố. Với người dân ven sông, sông Rế là nơi tưới ruộng, nuôi cá, và cũng là ranh giới tự nhiên giữa các làng.
Sông Lạch Tray chạy dọc phía nam An Dương rồi vào nội thành, đổ ra biển ở vùng Hải An. Trên đường đi, sông nhận nước từ nhiều kênh nhỏ của vùng nông nghiệp. Hệ thống đê, cống, trạm bơm ở An Dương giúp tiêu úng mùa mưa và lấy nước mùa khô; những năm mưa bão lớn, các vùng trũng vẫn có lúc ngập.
Cảnh sông nước đã làm nên một nét văn hóa làng: nhiều đình, đền ở An Dương thờ các vị thần sông, thành hoàng gắn với chuyện khai hoang lấn bãi. Lễ hội làng thường có rước nước, tế lễ đầu xuân. Nếu bạn quê An Dương đi xa, đây là những dịp nhiều gia đình trở về.
Đi lại và sinh sống ở An Dương cũ hiện nay
Từ nội thành Hải Phòng sang An Dương rất gần, chỉ qua vài cây cầu nhỏ trên sông Lạch Tray hoặc đi thẳng theo quốc lộ 5. Xe buýt nội thành có tuyến đi qua vùng này. Từ Hà Nội về, xe khách và xe cá nhân chạy quốc lộ 5 sẽ đi qua An Dương trước khi vào trung tâm; nếu đi cao tốc Hà Nội – Hải Phòng thì đi phía nam hơn rồi vòng vào.
Chợ, trường học, trạm y tế có ở hầu hết các phường. Khi cần khám chữa bệnh chuyên sâu, người dân thường vào các bệnh viện lớn ở nội thành, quãng đường không xa. Giá thuê nhà, đất ở An Dương thay đổi theo vị trí gần khu công nghiệp hay gần trung tâm; khi mua bán, nên kiểm tra quy hoạch tại cơ quan đất đai vì nhiều vùng đang chuyển đổi chức năng.
Với người mới chuyển đến làm việc, việc đầu tiên nên làm là đăng ký tạm trú tại công an phường nơi ở, giữ bản sao hợp đồng lao động, hợp đồng thuê nhà. Những giấy tờ này cần khi cho con đi học, khi đăng ký khám chữa bệnh bảo hiểm y tế hay khi vay vốn. Các khu công nghiệp thường có bộ phận hỗ trợ người lao động, hỏi ở đó cũng được hướng dẫn khá cụ thể.
Khi ghi địa chỉ sau 1/7/2025, bạn bỏ chữ "quận An Dương" hay "huyện An Dương", chỉ ghi tổ dân phố, phường mới, thành phố Hải Phòng. Hồ sơ cũ như sổ đỏ, giấy khai sinh vẫn giữ nguyên giá trị; việc cập nhật địa danh thường được thực hiện khi bạn làm thủ tục mới.
Làng cũ, đình chùa và những thứ còn giữ được
Giữa các khu công nghiệp, An Dương cũ vẫn còn nhiều làng có tuổi hàng trăm năm. Mỗi làng thường có một ngôi đình thờ thành hoàng, một ngôi chùa, có nơi còn văn chỉ, miếu nhỏ. Một số đình được xếp hạng di tích cấp thành phố nhờ kiến trúc gỗ, mảng chạm, hoặc nhờ gắn với sự kiện lịch sử của địa phương trong các cuộc kháng chiến.
Lễ hội làng ở An Dương chủ yếu diễn ra vào tháng giêng và tháng hai âm lịch. Phần lễ có tế, rước; phần hội có đấu vật, kéo co, cờ người, hát chèo hoặc hát dân ca tùy làng. Những năm gần đây, nhiều làng khôi phục lại các trò cũ, thanh niên làm ở khu công nghiệp cũng tranh thủ về tham gia.
Áp lực đô thị hóa khiến không gian quanh di tích bị thu hẹp: ao đình bị lấp, cây đa cổ bị chặt, nhà cao tầng sát tường đình. Đó là câu chuyện chung của vùng ven đô, nhưng ở An Dương diễn ra nhanh hơn vì đất công nghiệp. Nếu bạn quê ở đây và có tư liệu cũ như ảnh, gia phả, văn bia, việc sao lưu và gửi cho ban quản lý di tích làng là cách đóng góp hữu ích.
Câu hỏi thường gặp
An Dương lên quận từ ngày nào?
Huyện An Dương lên quận An Dương từ ngày 1/1/2025, cùng đợt huyện Thủy Nguyên lên thành phố. Đến 1/7/2025, cấp quận, huyện bị bỏ trên cả nước, nên quận An Dương chỉ tồn tại khoảng nửa năm. Vùng đất này nay là các phường của thành phố Hải Phòng.
Huyện An Hải và huyện An Dương khác nhau thế nào?
Huyện An Hải là đơn vị tồn tại từ khoảng năm 1980 đến năm 2002, gồm vùng An Dương cùng vùng phía đông kéo về phía cảng, sân bay. Năm 2002 An Hải chia lại thành quận Hải An và huyện An Dương. Người sinh trong giai đoạn đó có thể có giấy tờ ghi An Hải.
Có phải một phần An Dương đã thuộc quận Hồng Bàng?
Đúng. Khi An Dương lên quận ngày 1/1/2025, một số xã phía bắc, giáp Hồng Bàng và sông Cấm, được nhập vào quận Hồng Bàng. Vì vậy có làng quen gọi là An Dương mà địa chỉ nửa đầu năm 2025 lại ghi quận Hồng Bàng. Sau 7/2025 cả hai đều là phường mới.
Khu công nghiệp nào nằm ở An Dương cũ?
Hai cái tên hay được nhắc là khu công nghiệp Tràng Duệ và khu công nghiệp Nomura Hải Phòng, cùng nhiều cụm công nghiệp, kho bãi nhỏ dọc quốc lộ 5 và quốc lộ 10. Các khu này thu hút đông lao động từ những tỉnh lân cận, làm thay đổi bộ mặt nhiều làng.
Sông Rế có vai trò gì?
Sông Rế là một nguồn nước thô quan trọng cho hệ thống cấp nước của Hải Phòng, đồng thời phục vụ tưới tiêu cho đồng ruộng An Dương. Vì thế dòng sông được chú ý bảo vệ khỏi ô nhiễm và lấn chiếm. Người dân ven sông thường được nhắc không xả thải, không đổ rác xuống sông.
Người An Dương cũ làm giấy tờ ở đâu sau 7/2025?
Thủ tục hành chính cấp cơ sở như chứng thực, hộ tịch, cư trú nay làm tại ủy ban phường mới nơi bạn ở, hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến. Việc trước đây làm ở huyện được phân về cấp xã, phường hoặc lên cơ quan của thành phố tùy loại; nên hỏi bộ phận một cửa để được hướng dẫn.