Huyện Vũng Liêm thuộc tỉnh Vĩnh Long cũ, nằm ở phía đông tỉnh, giáp đất Trà Vinh cũ và nhìn ra sông Cổ Chiên, trung tâm là thị trấn Vũng Liêm. Đây là quê của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, sinh tại xã Trung Hiệp. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn; địa bàn huyện Vũng Liêm cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới.
Bài đi qua vị trí giáp ranh của Vũng Liêm, khu tưởng niệm cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cù lao Dài trên sông Cổ Chiên, đời sống vườn ruộng trước mùa mặn, và cách tra địa chỉ cũ sau khi bỏ cấp huyện. Với người Trà Vinh cũ, Vũng Liêm là láng giềng gần nhất của Vĩnh Long cũ; từ năm 2025 hai bên đã chung một tỉnh.
Đất phía đông, giáp Trà Vinh
Vũng Liêm nằm ở rìa phía đông của tỉnh Vĩnh Long cũ. Phía đông bắc là sông Cổ Chiên, bên kia sông là đất Bến Tre cũ; phía đông nam giáp đất Trà Vinh cũ; phía tây là Mang Thít và Trà Ôn. Quốc lộ 53 nối thành phố Vĩnh Long với Trà Vinh chạy qua huyện, nên Vũng Liêm là trạm dừng quen thuộc của người đi lại giữa hai tỉnh lỵ cũ.
Vị trí giáp ranh tạo nên những gắn bó vượt qua đường ranh hành chính. Nhiều gia đình ở Vũng Liêm có bà con bên Trà Vinh, đi chợ, đi đám tiệc qua lại thường xuyên. Trong khoảng 1976–1991, khi Vĩnh Long và Trà Vinh chung tỉnh Cửu Long, đường ranh ấy thậm chí không tồn tại về mặt tỉnh. Năm 2025, ranh tỉnh lại một lần nữa biến mất khi Trà Vinh nhập vào tỉnh Vĩnh Long mới.
Trung tâm huyện là thị trấn Vũng Liêm, nằm trên trục quốc lộ 53. Thị trấn có chợ, bến xe, các cơ quan huyện cũ, trường học. Từ đây các đường tỉnh, đường huyện tỏa về các xã, ra bờ sông Cổ Chiên và tới các bến đò sang cù lao.
Địa giới huyện Vũng Liêm khá ổn định qua nhiều chục năm, thay đổi chủ yếu ở cấp xã. Giấy tờ ghi "huyện Vũng Liêm, tỉnh Cửu Long" (1976–1991) hay "huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long" (từ 1992) đều chỉ cùng một vùng đất.
Trung Hiệp, quê cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt
Ông Võ Văn Kiệt, Thủ tướng Chính phủ giai đoạn 1991–1997, sinh năm 1922 tại xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm. Ông được nhiều người nhớ tới với vai trò trong thời kỳ Đổi Mới, với những công trình lớn như đường dây điện 500 kV Bắc – Nam, và với tình cảm gắn bó với đồng bằng sông Cửu Long.
Tại quê nhà Trung Hiệp có khu tưởng niệm cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nơi ông yên nghỉ sau khi mất năm 2008. Khu tưởng niệm có nhà trưng bày hình ảnh, hiện vật về cuộc đời ông, khuôn viên cây xanh, là điểm đến của nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh, nhất là dịp giỗ.
Người ghé thăm nên ăn mặc chỉnh tề, giữ trật tự, tôn trọng không gian tưởng niệm. Đường về Trung Hiệp đi từ thị trấn Vũng Liêm hoặc từ quốc lộ 53 rẽ vào, đường nông thôn nhỏ nên đi xe máy, ô tô nhỏ thuận hơn xe lớn. Giờ mở cửa có thể thay đổi, nên hỏi trước khi đi theo đoàn.
Với người Vũng Liêm, khu tưởng niệm không chỉ là điểm tham quan mà là niềm tự hào của quê. Nhiều người lớn tuổi vẫn kể chuyện ông về thăm quê, ngồi trò chuyện với bà con như người trong xóm.
Cù lao Dài trên sông Cổ Chiên
Trên sông Cổ Chiên, phía Vũng Liêm có cù lao Dài, một cù lao hẹp và dài nằm giữa dòng, trước 7/2025 thuộc huyện Vũng Liêm. Cù lao phủ kín dừa, cây ăn trái, ruộng vườn xen kẽ, bốn bề là nước. Tên gọi cù lao Dài đến từ chính hình dáng kéo dài của nó theo dòng sông.
Đi lại giữa cù lao và đất liền từ lâu dựa vào đò, phà. Cuộc sống trên cù lao vì thế chậm và gần với sông: trẻ đi học qua đò, nông sản chở bằng ghe, người dân quen đọc con nước để tính giờ đi chợ. Những năm gần đây, giao thông được cải thiện dần; người định đi nên hỏi trước tình hình đường, bến hiện tại vì có thể đã khác so với thông tin cũ.
Cù lao Dài nằm gần phía hạ lưu sông Cổ Chiên, nên chịu ảnh hưởng mặn rõ hơn các vùng phía trong. Những mùa khô gay gắt, nước sông nhiễm mặn, nhà vườn phải trữ nước ngọt, đóng cống, theo dõi độ mặn trước khi tưới. Cây dừa chịu mặn tốt hơn cây ăn trái, đó là một lý do dừa phủ kín cù lao.
Mặn và cách nhà vườn Vũng Liêm thích ứng
Trong các huyện của Vĩnh Long cũ, Vũng Liêm là nơi chịu hạn mặn nặng nhất vì nằm phía đông, gần cửa sông hơn. Những năm hạn mặn lịch sử, nước mặn theo sông Cổ Chiên lấn sâu vào các kênh rạch, làm thiệt hại lúa, cây ăn trái, thiếu nước ngọt sinh hoạt ở nhiều xã.
Người dân thích ứng bằng nhiều cách: trữ nước mưa trong lu, khạp, bồn; đắp bờ bao, đóng cống ngăn mặn theo hướng dẫn của ngành nông nghiệp; chuyển một phần ruộng lúa sang cây chịu mặn hơn hoặc mô hình kết hợp nuôi trồng thủy sản. Các công trình thủy lợi ngăn mặn được đầu tư dần, nhưng không thể thay thế hoàn toàn sự chủ động của từng hộ.
Nếu đến Vũng Liêm vào cao điểm mùa khô, khách nên mang theo nước uống, dùng nước tiết kiệm khi ở nhà dân, và đừng ngạc nhiên khi thấy cảnh người dân chở nước ngọt từ nơi khác về. Đó là một phần đời sống thật của vùng đất phía đông này.
Ngoài lúa và dừa, Vũng Liêm còn có vườn cây ăn trái, rau màu, chăn nuôi heo, gà, vịt quy mô hộ gia đình. Thu nhập của nhiều nhà kết hợp nhiều nguồn, ít khi dựa vào một loại cây duy nhất.
Đời sống làng xã và những thay đổi gần đây
Chợ thị trấn: chợ Vũng Liêm họp từ sáng sớm, nơi nông dân các xã mang trái cây, rau, cá đồng ra bán và mua lại vật tư, đồ dùng. Quanh chợ là hàng quán ăn sáng, cà phê đông người.
Đình làng và lễ hội: nhiều xã còn giữ đình làng tổ chức lễ Kỳ Yên hằng năm theo nếp Nam Bộ. Đây là dịp bà con đi làm ăn xa trở về, xóm làng tụ họp đông đủ.
Đi làm xa: nhiều người trẻ Vũng Liêm lên Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương làm công nhân, dịch vụ. Quốc lộ 53 đông xe về quê vào dịp Tết.
Giao thông: quốc lộ 53 được nâng cấp, các đường nông thôn bê tông hóa dần, giúp nông sản ra chợ nhanh hơn. Đường sông vẫn dùng cho hàng nặng và các xã ven Cổ Chiên.
Kết nối Trà Vinh: từ năm 2025, Vũng Liêm và đất Trà Vinh cũ chung một tỉnh, nhiều giao dịch hành chính, buôn bán qua lại vốn đã gần nay càng thuận tiện hơn về mặt thủ tục.
Ghé Vũng Liêm: vài gợi ý thực tế
Vũng Liêm không có nhiều dịch vụ du lịch, nhưng là điểm dừng hợp lý trên đường từ Vĩnh Long đi Trà Vinh hay ngược lại. Vài gợi ý cho người ghé lần đầu:
- Khu tưởng niệm ở Trung Hiệp: nên đi buổi sáng, dành khoảng một giờ cho nhà trưng bày và khuôn viên; dịp giỗ cố Thủ tướng thường rất đông.
- Ra bờ sông Cổ Chiên: các đường ven sông cho thấy cảnh ghe chở hàng, vườn dừa bên kia sông thuộc đất Bến Tre cũ.
- Sang cù lao Dài: hỏi người địa phương về bến đò, phà đang chạy; đi xe máy trên cù lao là tiện nhất.
- Ăn uống: quanh chợ thị trấn có quán ăn sáng, quán cơm bình dân; món cá đồng, canh chua, cá kho tộ là những món dễ gặp.
- Mùa khô: mang theo nước uống, chuẩn bị tinh thần nước sinh hoạt ở một số nơi bị hạn chế vào cao điểm mặn.
Vì nằm trên quốc lộ 53, Vũng Liêm thuận cho kiểu ghé nửa ngày rồi đi tiếp. Người muốn ngủ lại thường chọn thành phố Vĩnh Long hoặc thành phố Trà Vinh cũ, nơi có nhiều chỗ lưu trú hơn.
Nay thuộc đâu: các xã của tỉnh Vĩnh Long mới
Từ 1/7/2025, huyện Vũng Liêm không còn. Thị trấn Vũng Liêm và các xã cũ, kể cả các xã trên cù lao Dài, được sắp xếp lại thành một số xã mới thuộc tỉnh Vĩnh Long, mỗi xã mới gồm vài xã cũ liền kề. Tỉnh Vĩnh Long mới gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ, trung tâm hành chính đặt tại Vĩnh Long.
Bài không liệt kê tên từng xã mới để tránh sai, kể cả tên xã mới chứa đất Trung Hiệp cũ. Người có giấy tờ ghi huyện Vũng Liêm nên tra theo tên xã cũ, xem phương án sắp xếp trên cổng thông tin tỉnh Vĩnh Long hoặc hỏi trực tiếp trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi mình ở.
Giấy tờ còn hạn vẫn dùng được, không cần đổi ngay; khi cập nhật thông tin cư trú hay làm thủ tục mới, địa chỉ sẽ được chuyển theo cơ sở dữ liệu dân cư. Khi làm hồ sơ đất đai, hộ tịch trong giai đoạn chuyển tiếp, ghi đủ chuỗi tên cũ và mới giúp cán bộ đối chiếu nhanh, tránh phải bổ sung nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Ông Võ Văn Kiệt quê ở đâu?
Ông Võ Văn Kiệt sinh năm 1922 tại xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. Tại quê nhà có khu tưởng niệm cố Thủ tướng, nơi ông yên nghỉ sau khi mất năm 2008, có nhà trưng bày hình ảnh và hiện vật.
Cù lao Dài thuộc huyện nào?
Cù lao Dài là cù lao trên sông Cổ Chiên, trước 1/7/2025 thuộc huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long. Từ 1/7/2025, các xã cũ trên cù lao được sắp xếp thành xã mới thuộc tỉnh Vĩnh Long.
Vũng Liêm nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Vũng Liêm cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ. Huyện không còn, thị trấn Vũng Liêm và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Vũng Liêm có bị hạn mặn không?
Có. Vì nằm phía đông, gần cửa sông hơn các huyện khác của Vĩnh Long cũ, Vũng Liêm chịu hạn mặn nặng hơn trong những mùa khô gay gắt. Người dân trữ nước ngọt, đóng cống và chuyển đổi cây trồng để thích ứng.
Từ thành phố Vĩnh Long đi Vũng Liêm thế nào?
Đi theo quốc lộ 53 hướng về Trà Vinh, thị trấn Vũng Liêm nằm trên trục này. Từ thị trấn có đường tỉnh, đường huyện về các xã, ra bờ sông Cổ Chiên và tới khu tưởng niệm ở Trung Hiệp.
Giấy tờ ghi Vũng Liêm tỉnh Cửu Long là sao?
Trong khoảng 1976–1991, Vĩnh Long và Trà Vinh gộp thành tỉnh Cửu Long, nên giấy tờ thời ấy ghi huyện Vũng Liêm, tỉnh Cửu Long. Đó vẫn là cùng một vùng đất, giấy tờ còn giá trị theo quy định.