Vĩnh Hưng là huyện của tỉnh Long An đến 30/6/2025, nằm ở phía bắc vùng Đồng Tháp Mười của tỉnh, giáp Campuchia, giữa Tân Hưng và Kiến Tường; huyện lỵ là thị trấn Vĩnh Hưng. Từ 1/7/2025, địa bàn Vĩnh Hưng cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới.
Vĩnh Hưng là nơi hai lớp lịch sử nằm chồng lên nhau trên cùng một vùng đồng nước: những gò đất chứa dấu tích cư dân cổ từ hàng nghìn năm trước, và những đồn biên giới gắn với chiến tranh cuối thập niên 1970. Bài này giới thiệu cả hai, cùng cuộc sống hôm nay của một huyện biên giới vùng trũng.
Huyện tách từ Mộc Hóa
Vùng Vĩnh Hưng trước kia thuộc huyện Mộc Hóa rộng lớn. Vào cuối thập niên 1980, Vĩnh Hưng được tách ra thành huyện riêng, huyện lỵ đặt ở thị trấn Vĩnh Hưng. Đến giữa thập niên 1990, phần phía tây Vĩnh Hưng lại được tách để lập huyện Tân Hưng.
Như các huyện Đồng Tháp Mười khác, dân cư Vĩnh Hưng phần lớn là người đến khai hoang sau năm 1975, từ nhiều tỉnh đồng bằng. Kênh được đào, đất được rửa phèn, cụm tuyến dân cư được xây dần để sống chung với lũ.
Thị trấn Vĩnh Hưng nằm giữa vùng đồng trũng, nối với Kiến Tường và Tân Hưng bằng đường tỉnh. Đây là trung tâm hành chính, chợ, trường học của huyện cũ.
Người sinh ở vùng Vĩnh Hưng trước khi có huyện có thể có giấy tờ ghi huyện Mộc Hóa; người ở phần đất sau này thuộc Tân Hưng có thể có giấy tờ ghi Vĩnh Hưng. Đọc giấy tờ cần chú ý năm cấp.
Gò Ô Chùa: dấu tích cư dân cổ
Ở vùng xã Khánh Hưng cũ của Vĩnh Hưng có di chỉ khảo cổ Gò Ô Chùa, một gò đất cao giữa đồng trũng. Các đợt khai quật đã tìm thấy nhiều hiện vật như đồ gốm, công cụ, đồ trang sức, cho thấy nơi đây có người sinh sống từ rất sớm, liên quan đến giai đoạn trước và trong văn hoá Óc Eo.
Gò Ô Chùa cùng với các di chỉ ở Đức Hòa (Bình Tả) và vùng Đồng Tháp Mười nói chung cho thấy vùng trũng này từng là nơi cư trú của những cộng đồng cổ, sống trên các gò cao, giao thương bằng đường sông. Một phần hiện vật được trưng bày ở bảo tàng tỉnh tại Tân An.
Tại thực địa, di chỉ chỉ là một gò đất, không có công trình đồ sộ. Người đến xem nên đọc trước về khảo cổ học Óc Eo để hiểu giá trị của những mảnh gốm, những lớp đất ấy.
Tuyệt đối không đào bới, không nhặt hiện vật mang về. Những câu chuyện về vàng, kho báu dưới gò là truyền miệng dân gian, không có căn cứ, và việc đào bới trái phép là vi phạm pháp luật về di sản.
Người muốn tìm hiểu sâu có thể đọc các báo cáo khai quật của giới khảo cổ học Nam Bộ; chúng ghi lại chi tiết từng lớp đất và loại hiện vật, chính xác hơn mọi lời kể.
Long Khốt và ký ức biên giới
Phía bắc Vĩnh Hưng giáp Campuchia. Địa danh Long Khốt ở vùng biên của huyện được nhiều tài liệu nhắc đến gắn với những năm chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam cuối thập niên 1970, khi vùng biên Long An chịu nhiều mất mát.
Ngày nay, vùng biên Vĩnh Hưng có đồn biên phòng, đường tuần tra, khu dân cư biên giới. Người dân hai bên biên giới có quan hệ buôn bán, thăm thân. Các cửa khẩu, lối mở hoạt động theo quy định hiện hành.
Người ngoài địa phương muốn vào vùng biên nên mang giấy tờ tuỳ thân, hỏi trước đồn biên phòng hoặc chính quyền xã, không tự ý đi sát đường biên, không chụp ảnh khu vực quân sự.
Ở huyện có những nơi tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ; người đến thăm nên giữ trật tự, ăn mặc phù hợp.
Với người lớn tuổi ở Vĩnh Hưng, những năm ấy là ký ức về sơ tán, mất người thân, ruộng vườn bỏ hoang. Hoà bình trở lại, người dân quay về dựng nhà, làm ruộng trên chính vùng đất từng là chiến trường.
Mùa nước nổi và nghề sống trên đồng
Vĩnh Hưng nằm ở vùng trũng, mùa nước nổi thường từ khoảng tháng tám, tháng chín đến cuối năm. Nước lên, đồng ngập trắng, chỉ còn các gò, cụm tuyến dân cư, đường đắp cao nhô lên.
Người dân trồng lúa hai vụ tránh lũ, mùa nước chuyển sang nghề cá: giăng lưới, đặt lọp, câu cá đồng, hái bông điên điển, bông súng. Nhiều hộ nghèo sống nhờ mùa nước.
Trẻ em đi học mùa nước bằng xuồng hoặc theo đường đắp cao; năm lũ lớn, trường học có thể phải nghỉ hoặc dời chỗ. Chính quyền tổ chức đưa đón, hỗ trợ các hộ vùng trũng.
Những năm lũ nhỏ, cá ít, đất thiếu phù sa, nông dân lại lo theo cách khác. Nhịp lũ thay đổi do thượng nguồn và khí hậu là mối quan tâm lớn của cả vùng.
Món quà mùa nước nhiều nhà dành cho người thân ở xa là mắm cá linh, khô cá lóc, khô cá sặc làm từ cá đánh bắt ngay trên đồng nhà mình. Mỗi nhà một công thức, vị mặn ngọt khác nhau.
Thị trấn Vĩnh Hưng và đời sống hôm nay
Thị trấn Vĩnh Hưng có chợ, trường trung học phổ thông, trung tâm y tế, các cơ quan của huyện cũ. Chợ bán lúa gạo, cá đồng, vật tư nông nghiệp, hàng tạp hoá. Nhịp sống chậm, buổi tối yên tĩnh.
Đường từ Vĩnh Hưng đi Kiến Tường, Tân Hưng đã được nâng cấp nhiều. Tuy vậy, so với các huyện phía đông, Vĩnh Hưng vẫn xa trung tâm tỉnh, dịch vụ ít, thu nhập thấp hơn.
Thanh niên nhiều người đi làm xa, lên TP Hồ Chí Minh hoặc xuống các khu công nghiệp. Người ở lại làm lúa, nuôi cá, buôn bán nhỏ, làm dịch vụ nông nghiệp.
Một số hộ thử làm du lịch mùa nước nhỏ, đưa khách đi xuồng, nấu món đồng quê. Mô hình còn ít nhưng hợp với đặc trưng vùng.
Điện, nước sạch, đường bê tông đã về tới hầu hết các ấp, khác xa thời khai hoang. Nhiều nhà xây kiên cố trên nền cao, có ghe máy để đi lại mùa nước, có xe máy để đi chợ mùa khô.
Từ 1/7/2025: Vĩnh Hưng cũ trong tỉnh Tây Ninh
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Long An và Tây Ninh hợp thành tỉnh Tây Ninh mới, bỏ cấp huyện. Huyện Vĩnh Hưng không còn; thị trấn và các xã cũ được gom lại thành một số xã mới.
Vĩnh Hưng cũ là vùng xa trung tâm tỉnh mới, nên việc làm thủ tục ở xã và nộp trực tuyến rất quan trọng với người dân. Tên các xã mới nên tra trên cổng dịch vụ công tỉnh Tây Ninh hoặc ứng dụng định danh điện tử.
Di chỉ Gò Ô Chùa và các địa danh biên giới vẫn ở nguyên chỗ; người tìm đến vẫn có thể hỏi theo tên cũ, người địa phương đều biết.
Giấy tờ cũ vẫn có giá trị. Khi ghi địa chỉ, viết tên xã mới, tỉnh Tây Ninh, kèm "(trước thuộc huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An)".
Trong thời gian chuyển tiếp, con dấu, biển hiệu cơ quan, hoá đơn dịch vụ sẽ được đổi dần sang tên mới; giấy tờ còn ghi huyện Vĩnh Hưng vẫn được chấp nhận.
Đến Vĩnh Hưng: chuẩn bị gì
Từ Tân An đi quốc lộ 62 lên Kiến Tường, rồi theo đường tỉnh về Vĩnh Hưng. Quãng đường dài, đi ban ngày, đổ xăng ở Kiến Tường trước khi đi tiếp.
Thị trấn có nhà nghỉ, quán ăn cơ bản. Vào sâu các xã, mang nước, đồ ăn nhẹ, thuốc chống muỗi. Mùa nước, hỏi đường kỹ vì một số đường đất ngập; đi xuồng phải mặc áo phao.
Vào vùng biên mang giấy tờ tuỳ thân, làm theo hướng dẫn của biên phòng. Đến di chỉ khảo cổ, không đào bới, không nhặt hiện vật.
Món nên thử: cá linh mùa nước, lẩu mắm, cá lóc nướng trui, canh chua bông điên điển. Ăn ở quán nhỏ hoặc nhà người địa phương mới đúng vị.
Có thể kết hợp Vĩnh Hưng với Tân Hưng và Kiến Tường trong một chuyến hai ngày: một ngày xem đồng nước, di chỉ khảo cổ ở Vĩnh Hưng, một ngày vào khu đất ngập nước Láng Sen ở Tân Hưng, nghỉ đêm ở thị trấn hoặc ở Kiến Tường.
Đọc địa chỉ Vĩnh Hưng cũ trên giấy tờ
Một người ở vùng Vĩnh Hưng có thể có giấy tờ ghi ba tên huyện khác nhau tuỳ năm cấp: huyện Mộc Hóa trước khi Vĩnh Hưng được lập vào cuối thập niên 1980; huyện Vĩnh Hưng từ đó đến tháng 6/2025; và nếu ở phần đất phía tây, có thể đã chuyển sang huyện Tân Hưng từ giữa thập niên 1990. Từ 7/2025, ghi xã mới, tỉnh Tây Ninh.
Tên xã ở Vĩnh Hưng có nhiều chữ "Hưng", "Bình", "Thái" như Khánh Hưng, Hưng Điền A, Thái Bình Trung, Thái Trị, Vĩnh Bình, Vĩnh Thuận, Tuyên Bình. Một số tên dễ lẫn với xã ở Tân Hưng bên cạnh; khi tra cứu, đọc kỹ tên huyện cũ.
Giấy tờ đất ở vùng biên có thể có thêm quy định riêng khi chuyển nhượng; nên hỏi văn phòng đăng ký đất đai trước khi giao dịch.
Khi gửi hàng, chuyển tiền, ghi tên xã mới, tỉnh Tây Ninh, kèm chú thích "(trước thuộc huyện Vĩnh Hưng, tỉnh Long An)" để tránh thất lạc, nhất là khi người nhận ở xa trung tâm.
Nếu không chắc nhà mình nay thuộc xã nào, hỏi công an xã hoặc tra ứng dụng định danh điện tử; đừng ghi theo tên xã cũ trên hoá đơn điện nước vì có thể chưa được cập nhật.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Vĩnh Hưng nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Vĩnh Hưng cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới, gồm Long An cũ và Tây Ninh cũ. Huyện không còn; thị trấn Vĩnh Hưng và các xã cũ được sắp xếp thành những xã mới trực thuộc tỉnh.
Di chỉ Gò Ô Chùa ở đâu?
Di chỉ Gò Ô Chùa nằm ở vùng xã Khánh Hưng cũ của huyện Vĩnh Hưng, Long An cũ, nay thuộc tỉnh Tây Ninh. Đây là gò đất có nhiều hiện vật khảo cổ liên quan đến giai đoạn trước và trong văn hoá Óc Eo.
Vĩnh Hưng được lập khi nào?
Vĩnh Hưng được tách từ huyện Mộc Hóa thành huyện riêng vào cuối thập niên 1980. Giữa thập niên 1990, phần phía tây Vĩnh Hưng lại được tách để lập huyện Tân Hưng. Huyện tồn tại đến hết 30/6/2025.
Long Khốt là địa danh gì?
Long Khốt là địa danh vùng biên của huyện Vĩnh Hưng, được nhiều tài liệu nhắc đến gắn với chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam cuối thập niên 1970. Ngày nay vùng biên có đồn biên phòng và khu dân cư; người ngoài vào cần giấy tờ tuỳ thân.
Vĩnh Hưng và Tân Hưng khác nhau thế nào?
Hai huyện liền kề ở góc tây bắc Long An cũ, cùng giáp Campuchia. Vĩnh Hưng ở phía đông, gần Kiến Tường; Tân Hưng ở phía tây, giáp Đồng Tháp, có khu bảo tồn Láng Sen. Tân Hưng được tách từ Vĩnh Hưng giữa thập niên 1990.