Huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang cũ: thị trấn Nàng Mau và những xã mang chữ Vị

Huyện Vị Thủy là huyện nằm giữa Vị Thanh và vùng Phụng Hiệp, Long Mỹ của tỉnh Hậu Giang, tồn tại đến ngày 30/6/2025, huyện lỵ ở thị trấn Nàng Mau bên quốc lộ 61. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc thành phố Cần Thơ, chia vào bốn xã: Vị Thủy, Vị Thanh 1, Vĩnh Tường và Vĩnh Thuận Đông.

Vị Thủy là huyện trẻ, lập khi vùng này còn thuộc tỉnh Cần Thơ, phần lớn đất là ruộng lúa và vườn. Điều khiến người ngoài bối rối nhất là tên xã: gần như xã nào cũng bắt đầu bằng chữ Vị hoặc Vĩnh, và đợt sắp xếp 2025 lại xáo các tên ấy theo cách khó đoán. Bài này giải từng lớp.

Một huyện tách từ Long Mỹ cuối thập niên 1990

Theo nhiều tài liệu, huyện Vị Thủy được lập năm 1999, khi vùng này còn thuộc tỉnh Cần Thơ, chủ yếu từ phần đất phía bắc của huyện Long Mỹ cũ, cùng đợt với việc lập thị xã Vị Thanh. Huyện lỵ đặt ở Nàng Mau, một điểm dân cư bên quốc lộ 61 và kênh xáng.

Năm 2004, huyện Vị Thủy cùng các đơn vị phía nam tỉnh Cần Thơ thuộc tỉnh Hậu Giang mới. Ranh huyện ổn định từ đó đến tháng 6/2025, gồm thị trấn Nàng Mau và chín xã: Vị Bình, Vị Đông, Vị Thanh, Vị Thắng, Vị Trung, Vị Thủy, Vĩnh Thuận Tây, Vĩnh Trung, Vĩnh Tường.

Vì tách từ Long Mỹ, người lớn tuổi ở Vị Thủy có giấy tờ ghi "huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang" (thời 1976–1991) hoặc "huyện Long Mỹ, tỉnh Cần Thơ" (1992–1998), rồi "huyện Vị Thủy, tỉnh Cần Thơ", "huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang". Nay là xã mới của thành phố Cần Thơ.

Nàng Mau là cái tên dễ nhớ, có giai thoại dân gian về nguồn gốc nhưng chưa có tư liệu chắc chắn. Người địa phương thường gọi thị trấn là "chợ Nàng Mau", và cái tên này còn được dùng nhiều trong lời nói hằng ngày dù trên giấy tờ mới không còn.

Quốc lộ 61 và vùng ruộng giữa Vị Thanh, Phụng Hiệp

Quốc lộ 61 chạy qua huyện, nối Cái Tắc với Vị Thanh rồi sang Kiên Giang cũ. Nàng Mau nằm trên trục này, nên là điểm dừng của xe khách, xe hàng đi miền Tây. Dọc quốc lộ có chợ, quán ăn, cửa hàng vật tư nông nghiệp, nhà dân nối nhau.

Rời quốc lộ vài trăm mét là ruộng lúa trải rộng, xen kênh mương, vườn tạp và ao cá. Vị Thủy không có đô thị lớn, cũng không có công nghiệp đáng kể; kinh tế chủ yếu là nông nghiệp và buôn bán nhỏ.

Đất ở đây phần lớn là phù sa xen phèn nhẹ, làm được hai, ba vụ lúa ở những nơi có thuỷ lợi tốt. Một số hộ chuyển sang trồng cây ăn trái, rau màu, hoặc nuôi cá kết hợp. Các mô hình này thay đổi theo giá cả từng năm.

Vị trí giữa Vị Thanh và Phụng Hiệp, Long Mỹ làm Vị Thủy thành nơi đi ngang hơn là nơi dừng lại. Với người đi đường, Nàng Mau là chỗ ăn sáng, uống cà phê; với người địa phương, đó là chợ, là trường, là nơi làm giấy tờ.

Mười đơn vị cũ, tên Vị và tên Vĩnh

Trong mười đơn vị cấp xã của huyện cũ, sáu xã bắt đầu bằng chữ Vị (Vị Bình, Vị Đông, Vị Thanh, Vị Thắng, Vị Trung, Vị Thủy) và ba xã bắt đầu bằng chữ Vĩnh (Vĩnh Thuận Tây, Vĩnh Trung, Vĩnh Tường). Cách đặt tên theo bộ như vậy giúp nhận ra một vùng, nhưng cũng làm người ngoài rất dễ nhầm.

Nhầm nhiều nhất là xã Vị Thanh cũ của huyện Vị Thủy với thành phố Vị Thanh. Hai nơi khác nhau: xã Vị Thanh là một xã nông thôn của Vị Thủy, còn thành phố Vị Thanh là tỉnh lỵ cũ ở phía tây. Tương tự, xã Vị Thủy cũ khác thị trấn Nàng Mau, dù cả hai cùng huyện Vị Thủy.

Nhầm tiếp theo là xã Vĩnh Tường cũ của Vị Thủy với phường Vĩnh Tường cũ của thị xã Long Mỹ. Hai nơi trùng tên, khác huyện. Phường Vĩnh Tường của Long Mỹ nay thuộc phường Long Bình; còn xã Vĩnh Tường của Vị Thủy nay là xã Vĩnh Tường mới.

Khi đọc giấy tờ cũ, nên nhìn cả tên huyện: "xã Vị Thanh, huyện Vị Thủy" khác hẳn "phường 1, thành phố Vị Thanh"; "xã Vĩnh Tường, huyện Vị Thủy" khác "phường Vĩnh Tường, thị xã Long Mỹ".

Mùa vụ và sản vật quanh Nàng Mau

Lịch làm ăn ở Vị Thủy cũ đi theo vụ lúa: vụ đông xuân thu hoạch quanh đầu năm, vụ hè thu giữa năm, và ở nơi thuỷ lợi tốt có thêm vụ thu đông. Mùa gặt, máy gặt đập liên hợp chạy khắp đồng, ghe và xe chở lúa nối nhau về các lò sấy, nhà máy xay xát.

Ngoài lúa, các vườn quanh Nàng Mau trồng cây ăn trái, rau màu và nuôi cá trong mương vườn. Chợ Nàng Mau buổi sáng có cá đồng, rau, trái cây theo mùa, các loại bánh dân gian; buổi chiều có quán ăn, quán nước dọc quốc lộ.

Món ăn quen ở đây giống các vùng lân cận: cá kho tộ, canh chua, cá lóc nướng trui, lẩu mắm, chả cá thát lát. Mùa nước có bông súng, bông điên điển, cá linh nhỏ; mùa khô tát đìa có cá lóc, cá rô.

Người đi đường dừng ở Nàng Mau thường chỉ ăn sáng, uống cà phê rồi đi tiếp về Vị Thanh. Nếu có thời gian, rẽ vào một con đường làng vài cây số sẽ thấy cảnh đồng ruộng, kênh mương đặc trưng của vùng giữa Hậu Giang.

Mười đơn vị cũ của Vị Thủy và nay thuộc xã nào

Bảng dưới đối chiếu mười đơn vị cấp xã của huyện Vị Thủy trước 7/2025 với các xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025. Ranh từng khu vực ở chỗ giáp ranh nên kiểm thêm trên ứng dụng định danh điện tử.

Điểm khó nhất: xã Vị Thủy mới gồm thị trấn Nàng Mau cùng Vị Thắng, Vị Trung cũ, trong khi xã Vị Thủy cũ lại về xã Vĩnh Thuận Đông mới (cùng xã Vĩnh Thuận Đông cũ của huyện Long Mỹ). Cùng một chữ "xã Vị Thủy", trước và sau 7/2025 chỉ hai vùng khác nhau.

Ghi địa chỉ đúng sau 7/2025

Người ở Nàng Mau cũ nay ghi xã Vị Thủy, thành phố Cần Thơ. Người ở xã Vị Thủy cũ nay ghi xã Vĩnh Thuận Đông. Đây là chỗ dễ sai nhất: nếu chỉ giữ thói quen ghi "xã Vị Thủy" thì người ở xã Vị Thủy cũ đã ghi sai nơi.

Xã Vị Thanh 1 có con số trong tên, có lẽ để phân biệt với phường Vị Thanh, vùng trung tâm thành phố Vị Thanh cũ. Khi ghi địa chỉ, đừng bỏ con số 1, cũng đừng ghi "phường" thay cho "xã".

Cách ghi dễ hiểu là tên xã mới trước, tên cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Vĩnh Thuận Đông, thành phố Cần Thơ (trước là xã Vị Thủy, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang)". Người đọc thấy cả hai lớp tên là định vị được ngay.

Giấy tờ cấp hợp lệ trước đây vẫn có giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì tên đơn vị hành chính đổi. Khi làm thủ tục mới, cán bộ tiếp nhận sẽ đối chiếu tên cũ với tên mới; mang bản gốc theo để tránh đi lại.

Sống và đi lại ở Vị Thủy cũ

Từ Cần Thơ về Nàng Mau thường đi quốc lộ 1 tới Cái Tắc rồi rẽ quốc lộ 61, hoặc theo các tuyến đường mới. Thời gian đi tuỳ giờ và tuỳ đoạn đang sửa; nên tra trước. Từ Nàng Mau đi Vị Thanh không xa, nhiều người sống ở Vị Thủy đi làm ở Vị Thanh hằng ngày.

Đời sống xoay quanh chợ Nàng Mau và các chợ xã. Trường học, trạm y tế có ở các xã; bệnh viện lớn, mua sắm, giấy tờ cấp thành phố thì đi Vị Thanh hoặc Cần Thơ. Từ 7/2025, các việc hằng ngày làm ở xã mới.

Mùa mưa, đường liên ấp có đoạn trơn, ngập; người đi lần đầu nên hỏi người địa phương. Nhà ven kênh nên chú ý sạt lở bờ, nhất là những đoạn có ghe tải chạy nhiều tạo sóng.

Người quê Vị Thủy ở xa về làm giấy tờ đất nên mang bản gốc, nhất là đất cấp trước năm 1999 có thể ghi huyện Long Mỹ. Đó là dấu vết của lần tách huyện, không phải sai sót.

Vị Thủy trong bức tranh Hậu Giang cũ

So với Ngã Bảy có chợ nổi, Vị Thanh có khóm Cầu Đúc, Phụng Hiệp có Lung Ngọc Hoàng, Vị Thủy ít điểm nhận diện nổi bật hơn. Nhưng chính vì vậy, đây là nơi phản ánh rõ nhịp sống thường ngày của nông thôn Hậu Giang: ruộng lúa, chợ ven quốc lộ, kênh mương, nhà vườn.

Những năm gần đây, các tuyến đường mới và cao tốc được quy hoạch qua vùng làm thay đổi kỳ vọng về đất đai. Người mua đất nên tìm hiểu kỹ quy hoạch đang có hiệu lực, hỏi tại xã mới, đừng chỉ nghe lời quảng cáo về "đất sắp lên giá".

Đối với người con xa quê, Vị Thủy là nơi có lũy tre, bờ ruộng, mùa gặt và những bữa cơm cá đồng. Tên huyện không còn trên giấy tờ mới, nhưng trong lời kể của người địa phương, "về Vị Thủy", "xuống Nàng Mau" vẫn là cách nói quen thuộc nhiều năm tới.

Câu hỏi thường gặp

Huyện Vị Thủy cũ nay thuộc đâu?

Từ 1/7/2025, huyện Vị Thủy cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay chia vào bốn xã: Vị Thủy, Vị Thanh 1, Vĩnh Tường và Vĩnh Thuận Đông; không còn tên huyện Vị Thủy.

Thị trấn Nàng Mau nay thuộc xã nào?

Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, thị trấn Nàng Mau cũ cùng xã Vị Thắng và xã Vị Trung cũ nay hợp thành xã Vị Thủy, thành phố Cần Thơ. Nàng Mau từng là huyện lỵ huyện Vị Thủy.

Xã Vị Thủy cũ có phải xã Vị Thủy mới không?

Không. Xã Vị Thủy cũ nay thuộc xã Vĩnh Thuận Đông mới, cùng xã Vĩnh Thuận Tây cũ và xã Vĩnh Thuận Đông cũ của huyện Long Mỹ. Xã Vị Thủy mới là vùng Nàng Mau, Vị Thắng, Vị Trung cũ.

Xã Vị Thanh 1 có liên quan tới thành phố Vị Thanh không?

Không. Xã Vị Thanh 1 gồm các xã Vị Bình, Vị Đông và xã Vị Thanh cũ của huyện Vị Thủy. Vùng trung tâm thành phố Vị Thanh cũ nay là phường Vị Thanh và phường Vị Tân.

Huyện Vị Thủy được lập năm nào?

Theo nhiều tài liệu, huyện Vị Thủy được lập năm 1999 khi vùng này còn thuộc tỉnh Cần Thơ, chủ yếu từ phần đất phía bắc huyện Long Mỹ cũ. Từ năm 2004 huyện thuộc tỉnh Hậu Giang.

Từ Cần Thơ đi Nàng Mau theo đường nào?

Tuyến quen thuộc là quốc lộ 1 tới ngã ba Cái Tắc rồi rẽ quốc lộ 61 về hướng Vị Thanh, Nàng Mau nằm trên trục này. Ngoài ra có các tuyến đường mới; nên tra tình trạng đường trước khi đi.