Huyện Trà Ôn thuộc tỉnh Vĩnh Long cũ, nằm ở phía nam tỉnh bên bờ sông Hậu, trung tâm là thị trấn Trà Ôn ở nơi sông nhánh đổ ra sông Hậu. Trên sông có cù lao Mây thuộc huyện. Từ 1/7/2025, cấp huyện không còn; địa bàn huyện Trà Ôn cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới.
Trà Ôn là một trong những nơi giữ rõ nhất nếp sống sông nước của Vĩnh Long cũ: chợ bên bến, ghe xuồng tấp nập, cù lao giữa dòng, chùa cổ, xóm Khmer. Bài này đi qua những điều đó, kèm cách tra địa chỉ cũ sau ngày bỏ cấp huyện.
Thị trấn ở cửa sông nhánh
Thị trấn Trà Ôn nằm ở chỗ một sông nhánh, nối với hệ thống kênh Mang Thít, đổ ra sông Hậu. Vị trí cửa sông khiến nơi đây sớm thành chợ, bến: ghe từ sông Cổ Chiên theo kênh Mang Thít ra sông Hậu đều đi ngang Trà Ôn, ghe từ vùng sông Hậu muốn vào trong tỉnh cũng phải qua đây. Phố chợ bám bờ sông, nhà cửa quay mặt ra nước.
Bờ bên kia sông Hậu là đất Hậu Giang, Sóc Trăng cũ, từ 1/7/2025 đều thuộc thành phố Cần Thơ mới. Vì vậy với người Trà Ôn, đi chợ bên kia sông, qua lại thăm bà con bằng đò là chuyện thường ngày. Phía đông, Trà Ôn giáp đất Trà Vinh cũ; phía bắc là Tam Bình, Mang Thít, Vũng Liêm.
Đường bộ về Trà Ôn đi theo quốc lộ 54 từ hướng Bình Minh hoặc từ hướng Trà Vinh, hay theo các đường tỉnh từ thành phố Vĩnh Long. Đường sông vẫn quan trọng, nhất là với hàng nặng như lúa gạo, vật liệu xây dựng, trái cây số lượng lớn.
Huyện Trà Ôn có địa giới khá ổn định nhiều chục năm, thuộc tỉnh Cửu Long trong khoảng 1976–1991 và trở lại Vĩnh Long từ năm 1992. Giấy tờ ghi "huyện Trà Ôn, tỉnh Cửu Long" vẫn chỉ cùng một vùng đất.
Cù lao Mây giữa sông Hậu
Giữa sông Hậu, đối diện thị trấn Trà Ôn, là cù lao Mây, một dải đất dài nằm giữa dòng, trước 7/2025 thuộc huyện Trà Ôn. Cù lao được phù sa bồi, đất màu mỡ, vườn cây trái và ruộng rau xanh quanh năm. Người trên cù lao sống chủ yếu bằng làm vườn, trồng rau màu, đánh bắt cá trên sông.
Đi lại giữa cù lao và đất liền chủ yếu bằng đò, phà nhỏ. Cuộc sống trên cù lao vì thế giữ nhịp riêng: trẻ con đi học bằng đò, nông sản chở bằng xuồng ra chợ Trà Ôn, đám tiệc trong xóm cũng phải tính chuyện đưa đón khách qua sông. Những năm gần đây, cù lao Mây được nhắc tới như một điểm du lịch sinh thái nhỏ, nơi khách vào vườn, ăn cơm nhà, đi xe đạp giữa các con đường làng.
Như mọi cù lao giữa sông lớn, cù lao Mây đối mặt với sạt lở bờ ở một số đoạn, nước lớn tràn vào vườn trong những năm triều cường cao. Người dân đắp bờ bao, nâng nền nhà, trồng cây giữ đất. Người đến chơi nên hỏi trước về tình hình nước, nhất là cuối năm khi triều lên cao.
Chợ nổi Trà Ôn: một thời đông vui
Trà Ôn từng có chợ nổi trên sông, nơi ghe thương hồ từ nhiều nơi tụ về mua bán từ sáng sớm. Ghe lớn chở khoai, bí, trái cây, rau củ, treo mẫu hàng trên cây sào để người mua nhìn từ xa biết ghe bán gì, một cách rao hàng không cần lời quen thuộc ở các chợ nổi miền Tây. Ghe nhỏ len giữa bán cà phê, hủ tiếu, đồ ăn sáng cho người trên ghe.
Cũng như nhiều chợ nổi khác, chợ nổi Trà Ôn thưa dần khi đường bộ phát triển và hàng hóa chuyển sang xe tải. Số ghe bây giờ ít hơn nhiều so với thời đông nhất, nhưng vào sáng sớm, nhất là những ngày giáp Tết, vẫn có cảnh ghe chở hàng tụ họp bên bến.
Người muốn xem chợ nên đi thật sớm, từ lúc trời vừa sáng, thuê đò ở bến thị trấn và thỏa thuận giá trước. Mặc áo phao khi đi đò, giữ chặt điện thoại, máy ảnh khi chuyển từ đò sang ghe. Mua hàng trên ghe thì hỏi giá rõ ràng, nhất là khi mua số lượng nhỏ.
Với người lớn tuổi ở Trà Ôn, chợ nổi gắn với ký ức những ngày ghe thương hồ ở lại cả tuần, gia đình sống luôn trên ghe, con nít lớn lên giữa sông. Nhiều ghe như thế nay đã lên bờ, chủ ghe mở tiệm tạp hóa, vựa trái cây ngay trong thị trấn, nhưng thói quen dậy từ khi trời còn tối để ra bến thì vẫn còn.
Đừng kỳ vọng một chợ nổi lớn như những hình ảnh quảng bá cũ. Giá trị của chợ nổi Trà Ôn bây giờ nằm ở chỗ nó còn là chợ thật của người buôn bán, chứ không phải sân khấu dựng cho khách.
Chùa Phước Hậu và các chùa Khmer
Trà Ôn có chùa Phước Hậu, một ngôi chùa cổ bên sông, nổi tiếng trong vùng với kiến trúc nhiều lớp, khuôn viên rộng và từng là nơi tu học có tiếng của miền Tây. Với người ngoài ghé qua, đây là một di tích kiến trúc và văn hóa đáng xem, nhất là các mảng chạm khắc gỗ, cột kèo và vườn cây cổ thụ.
Trên đất Trà Ôn còn có cộng đồng người Khmer với các chùa Khmer mang kiến trúc riêng, mái chồng nhiều tầng, tượng chim thần, rắn thần ở đầu mái. Chùa Khmer là trung tâm sinh hoạt văn hóa của phum sóc: nơi dạy chữ Khmer, nơi tổ chức các lễ lớn như Chôl Chnăm Thmây vào tháng Tư dương lịch, Ok Om Bok vào mùa nước.
Khi tham quan chùa, của người Kinh hay người Khmer, nên ăn mặc kín đáo, cởi giày dép trước khi vào chính điện nếu có quy định, không chạm vào tượng hay đồ thờ, hỏi trước khi chụp ảnh. Những dịp lễ đông người, khách đứng ngoài quan sát, không chen vào nghi lễ.
Sinh kế ven sông Hậu
Vườn cây ăn trái: đất phù sa ven sông và trên cù lao hợp với nhiều loại trái cây như cam, bưởi, chôm chôm, nhãn. Nhiều vườn nằm sát bờ, thương lái đến tận nơi bằng ghe hoặc xe.
Lúa và rau màu: các xã phía trong trồng lúa; nhiều nơi luân canh rau màu, khoai, bắp sau vụ lúa. Rau trên cù lao Mây có tiếng xanh tốt nhờ phù sa bồi hằng năm.
Đánh bắt và nuôi cá: người ven sông đặt lưới, giăng câu; một số hộ nuôi cá trong ao, mương vườn. Mùa nước lên, cá linh, cá đồng theo về là nguồn thu và nguồn thức ăn quen thuộc.
Buôn bán trên sông: ghe thương hồ, ghe chở hàng thuê, đò ngang đưa khách là những nghề gắn với vị trí cửa sông của Trà Ôn, dù đã giảm nhiều so với trước.
Đi làm xa: như nhiều huyện khác trong tỉnh, nhiều người trẻ Trà Ôn lên Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương làm công nhân, gửi tiền về giúp gia đình.
Một buổi sáng ở Trà Ôn cho người đi lần đầu
Trà Ôn hợp với kiểu đi chậm, một buổi sáng tới đầu giờ chiều là đủ cảm được nhịp sông nước. Gợi ý dưới đây dành cho người tự đi, mọi giá đò, giá ăn uống nên hỏi trước:
- Rạng sáng: có mặt ở bến thị trấn, thuê đò ra khúc sông nơi ghe hàng tụ lại, xem cảnh mua bán còn sót lại của chợ nổi.
- Sau đó: nhờ đò đưa sang cù lao Mây, đi bộ hoặc đi xe đạp theo đường làng, ghé một vườn rau hay vườn trái cây đang mùa.
- Giữa buổi sáng: quay về thị trấn, ăn sáng ở chợ với hủ tiếu, bánh canh, bánh xèo hoặc các món bánh dân dã của vùng.
- Gần trưa: ghé chùa Phước Hậu, dành thời gian xem kiến trúc gỗ và khuôn viên, giữ yên lặng trong khu thờ tự.
- Đầu giờ chiều: nếu còn sức, đi tiếp về một phum Khmer gần đó để xem kiến trúc chùa Khmer, rồi rời Trà Ôn trước khi trời tối.
Mùa nước nổi cuối năm, sông đẹp nhưng nước chảy mạnh; đi đò luôn mặc áo phao, không ngồi sát mép thuyền. Mùa mưa nên chọn ngày nắng, vì đường làng trên cù lao có đoạn trơn. Nếu đi cùng người lớn tuổi hay trẻ nhỏ, chọn đò có mái che, lên xuống chậm ở các bến không có cầu cập.
Nay thuộc đâu: các xã của tỉnh Vĩnh Long mới
Từ 1/7/2025, huyện Trà Ôn không còn. Thị trấn Trà Ôn và các xã cũ, kể cả các xã trên cù lao Mây, được sắp xếp lại thành một số xã mới thuộc tỉnh Vĩnh Long, mỗi xã mới gồm vài xã cũ liền kề. Tỉnh Vĩnh Long mới gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ, trung tâm hành chính đặt tại Vĩnh Long.
Bài không liệt kê tên từng xã mới để tránh sai. Người có giấy tờ ghi huyện Trà Ôn nên tra theo tên xã cũ, xem phương án sắp xếp trên cổng thông tin tỉnh Vĩnh Long hoặc hỏi trực tiếp trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nơi mình ở.
Một điểm thú vị sau năm 2025: bờ bắc sông Hậu ở Trà Ôn thuộc tỉnh Vĩnh Long, còn bờ nam thuộc thành phố Cần Thơ mới. Người làm ăn hai bên sông nên ghi rõ tỉnh, thành khi khai địa chỉ để tránh nhầm, nhất là trong giấy tờ giao hàng, hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Cù lao Mây thuộc huyện nào?
Cù lao Mây là cù lao giữa sông Hậu, đối diện thị trấn Trà Ôn, trước 1/7/2025 thuộc huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long. Từ 1/7/2025, các xã cũ trên cù lao được sắp xếp thành xã mới thuộc tỉnh Vĩnh Long.
Chợ nổi Trà Ôn còn không?
Còn nhưng thưa hơn nhiều so với trước vì hàng hóa đã chuyển sang đường bộ. Muốn xem nên đi thật sớm, thuê đò ở bến thị trấn, thỏa thuận giá trước và mặc áo phao khi đi trên sông.
Trà Ôn nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Trà Ôn cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới gồm Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh cũ. Huyện không còn, thị trấn và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Bên kia sông Hậu đối diện Trà Ôn là đâu?
Bờ bên kia sông Hậu đối diện Trà Ôn là đất Hậu Giang và Sóc Trăng cũ. Từ 1/7/2025, hai tỉnh này nhập vào thành phố Cần Thơ mới, nên bờ đối diện nay thuộc thành phố Cần Thơ.
Chùa Phước Hậu ở đâu?
Chùa Phước Hậu nằm trên đất huyện Trà Ôn cũ, gần sông, là ngôi chùa cổ có tiếng ở miền Tây với kiến trúc gỗ nhiều lớp và khuôn viên rộng. Khi tham quan nên ăn mặc kín đáo và giữ yên lặng.
Đi từ thành phố Vĩnh Long về Trà Ôn thế nào?
Có thể đi theo các đường tỉnh từ thành phố Vĩnh Long qua Mang Thít, Tam Bình, hoặc đi quốc lộ 1 xuống Bình Minh rồi theo quốc lộ 54. Hỏi thêm người địa phương về tình trạng đường trước khi đi vào mùa mưa.