Tiên Lãng là huyện phía nam của Hải Phòng cũ, nằm trọn giữa hai con sông lớn: sông Văn Úc ở phía bắc và sông Thái Bình ở phía nam, phía đông giáp biển; huyện lỵ là thị trấn Tiên Lãng. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; vùng Tiên Lãng cũ nay thuộc các xã của thành phố Hải Phòng mới.
Với người Hải Phòng, Tiên Lãng gợi tới đồng lúa rộng, đê sông dài, thuốc lào thơm và vùng bãi bồi ven biển mênh mông. Đây là một trong những huyện thuần nông nhất của thành phố cũ, nhưng cũng là nơi thành phố nhắm tới cho nhiều quy hoạch lớn trong tương lai. Bài viết giới thiệu vị trí, lịch sử, sản vật, đời sống và cách ghi địa chỉ sau sáp nhập.
Một hòn đảo phù sa giữa hai dòng sông
Nhìn trên bản đồ, Tiên Lãng giống một hòn đảo lớn: phía bắc là sông Văn Úc, bên kia là An Lão và Kiến Thụy cũ; phía nam là sông Thái Bình, bên kia là Vĩnh Bảo cũ; phía tây giáp vùng Hải Dương cũ; phía đông mở ra biển ở vùng cửa sông. Hai con sông bồi đắp phù sa qua hàng nghìn năm, tạo nên đồng bằng màu mỡ.
Vì bị sông bao quanh, trong một thời gian dài người Tiên Lãng đi lại chủ yếu bằng đò, phà. Các cây cầu lớn bắc qua sông Văn Úc và sông Thái Bình được xây dựng dần, nối Tiên Lãng với nội thành, với Vĩnh Bảo và với Hải Dương cũ. Đường đi nay đã thuận hơn nhiều, nhưng ký ức về những bến đò vẫn còn trong lời kể của người lớn tuổi.
Ven biển phía đông là vùng bãi bồi rộng, nơi đất liền tiến ra biển mỗi năm nhờ phù sa. Người dân quai đê lấn biển, cải tạo bãi bồi thành đầm nuôi tôm, cua, cá và trồng rừng ngập mặn chắn sóng. Vùng này có cảnh quan rất khác phần đồng lúa phía trong.
Lịch sử hành chính của Tiên Lãng
Huyện cổ của trấn Hải Dương. Tiên Lãng là tên huyện có từ thời phong kiến, thuộc vùng trấn Hải Dương. Qua các triều đại, huyện có những lần điều chỉnh tên và địa giới, nhưng cơ bản giữ vùng đất giữa hai sông.
Thời Pháp: thuộc tỉnh Kiến An. Thời Pháp, Tiên Lãng là một huyện của tỉnh Kiến An, cùng với An Lão, Kiến Thụy, Vĩnh Bảo. Người dân Tiên Lãng khi đó lên tỉnh lỵ Kiến An để làm việc với chính quyền.
Năm 1962: về Hải Phòng. Khi tỉnh Kiến An nhập vào Hải Phòng năm 1962, Tiên Lãng trở thành huyện ngoại thành của thành phố và giữ nguyên tư cách đó đến năm 2025.
Từ 1/7/2025: bỏ cấp huyện. Huyện Tiên Lãng không còn là đơn vị hành chính; các xã, thị trấn cũ được sắp xếp lại thành xã mới của thành phố Hải Phòng.
Sản vật và nghề của Tiên Lãng
Tiên Lãng nổi tiếng không phải vì một món ăn, mà vì những sản vật gắn với đất bãi và đồng ruộng:
- Thuốc lào Tiên Lãng: cùng với thuốc lào Vĩnh Bảo, đây là sản vật được nhắc nhiều nhất của vùng, trồng trên đất bãi ven sông, phơi, thái, ủ theo kinh nghiệm lâu đời.
- Lúa gạo: đồng lúa rộng là nguồn sống chính, có các vùng chuyên lúa chất lượng.
- Thủy sản nước lợ: tôm, cua, cá nuôi ở vùng bãi bồi ven biển và cửa sông.
- Rau màu, cây ăn quả: trồng ở đất bãi ven sông và vùng chuyển đổi.
- Nghề thủ công: một số làng có nghề đan lát, làm chiếu, mộc, phục vụ địa phương.
Thuốc lào là sản vật truyền thống nhưng có hại cho sức khỏe người hút và người xung quanh. Bài viết nhắc tới như một nghề gắn với lịch sử vùng đất, không khuyến khích sử dụng.
Suối khoáng nóng và những điểm đến ít người biết
Trên địa bàn Tiên Lãng có nguồn nước khoáng nóng được khai thác làm khu tắm khoáng, nghỉ dưỡng. Đây là điểm đến cuối tuần của nhiều người Hải Phòng và các tỉnh lân cận, nhất là vào mùa lạnh. Dịch vụ, giá vé thay đổi theo đơn vị khai thác, nên tìm hiểu trước khi đi.
Ngoài ra, Tiên Lãng có nhiều đình, chùa, đền cổ ở các làng, có nơi được xếp hạng di tích. Kiến trúc mang đậm nét đồng bằng Bắc Bộ với mái ngói cong, cột gỗ lim, sân gạch. Lễ hội làng diễn ra vào mùa xuân với các trò dân gian, có làng ven sông tổ chức bơi chải.
Vùng bãi bồi và rừng ngập mặn ven biển là nơi có cảnh quan hoang sơ, nhiều chim nước. Với người thích chụp ảnh thiên nhiên, những buổi sáng sớm hay hoàng hôn trên đê biển rất đẹp. Tuy nhiên, đây là vùng sản xuất của người dân, nên không tự ý vào đầm, xin phép chủ đầm nếu muốn đi sâu.
Tiên Lãng trong quy hoạch của thành phố
Vì có quỹ đất rộng ven biển, Tiên Lãng được nhắc tới trong nhiều định hướng phát triển dài hạn của Hải Phòng, như khu đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển và một cảng hàng không mới ở vùng ven biển phía nam thành phố. Các dự án ở mức quy hoạch có thể thay đổi về thời gian và quy mô.
Với người dân, quy hoạch mở ra cơ hội việc làm và hạ tầng tốt hơn, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về đất nông nghiệp, đền bù và nơi ở mới. Trước khi mua bán đất ở Tiên Lãng, cần kiểm tra quy hoạch chi tiết tại cơ quan có thẩm quyền, không nên dựa vào tin đồn hay quảng cáo.
Một số tuyến đường lớn đã và đang được đầu tư để nối Tiên Lãng với nội thành và với vùng Hải Dương cũ, như các trục đường ven biển và các cầu qua sông. Khi những tuyến này hoàn thành, thời gian đi lại giữa Tiên Lãng và trung tâm thành phố sẽ rút ngắn đáng kể.
Hiện tại, Tiên Lãng vẫn chủ yếu là vùng nông thôn với nhịp sống chậm. Sự thay đổi, nếu đến, sẽ diễn ra trong nhiều năm, và người quê Tiên Lãng đi xa vẫn sẽ còn thấy những cánh đồng, con đê, bến sông quen thuộc khi trở về.
Tiên Lãng cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Tiên Lãng không còn là đơn vị hành chính. Vùng đất này thuộc thành phố Hải Phòng mới, hợp nhất từ Hải Phòng và Hải Dương cũ, và được chia thành một số xã mới. Tên đơn vị cụ thể cho từng thôn nên tra theo bảng sắp xếp chính thức hoặc hỏi ủy ban xã.
Khi ghi địa chỉ, bỏ "huyện Tiên Lãng", chỉ còn thôn, xã mới, thành phố Hải Phòng. Giấy tờ cũ vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Các thủ tục trước đây làm ở huyện nay được phân về xã hoặc lên cơ quan cấp thành phố tùy loại, hãy hỏi bộ phận một cửa để được hướng dẫn.
Người làm hồ sơ đất đai, thừa kế ở vùng bãi bồi ven biển cần chú ý thêm: nhiều diện tích đầm là đất giao, đất thuê có thời hạn, không phải đất ở. Đọc kỹ loại đất, thời hạn trên giấy tờ trước khi giao dịch.
Sau sáp nhập, vùng Tiên Lãng cũ giáp trực tiếp các vùng của Hải Dương cũ như Ninh Giang, Tứ Kỳ ở phía tây, nay cùng một thành phố. Việc đi lại, làm ăn giữa hai bên vì thế cũng thuận hơn, không còn là chuyện liên tỉnh.
Đê sông, bến đò và nhịp sống làng quê
Đi trên đê sông Thái Bình hay sông Văn Úc ở Tiên Lãng, bạn thấy một bên là dòng sông rộng, bãi ngô, bãi chuối, bên kia là làng xóm, ruộng lúa thấp hơn mặt đê. Con đê vừa là đường giao thông chính của nhiều xã, vừa là lá chắn chống lũ. Mùa lũ, các xã ven sông phải canh đê ngày đêm.
Bến đò ngang từng là mạch sống của huyện, nối các làng với chợ bên kia sông. Nhiều bến đã thay bằng cầu, nhưng một số vẫn còn, chở người, xe máy, nông sản qua lại. Với người lớn tuổi, chuyến đò sáng sớm đi chợ, chuyến đò chiều về là ký ức của cả một đời.
Làng quê Tiên Lãng giữ nhiều nếp xưa: cổng làng, đình làng, giếng làng, những buổi họp chợ quê. Người dân hiền hòa, cần cù, gắn bó với ruộng đồng. Bữa cơm quê thường có cá đồng, rau muống, cua đồng nấu canh, những món giản dị mà người đi xa nhớ mãi.
Người Tiên Lãng đi xa và chuyện giữ gìn quê hương
Đi làm ăn xa. Như nhiều huyện thuần nông, Tiên Lãng có đông người đi làm ở khu công nghiệp nội thành, ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh hoặc nước ngoài. Tiền gửi về quê giúp nhiều gia đình xây nhà, cho con học hành.
Hội đồng hương. Người Tiên Lãng ở xa thường lập hội đồng hương, nhóm liên lạc theo xã, theo dòng họ, hỗ trợ nhau tìm việc, chỗ ở, và cùng góp tiền làm đường, sửa đình, lập quỹ khuyến học ở quê.
Ngày về quê. Tết Nguyên đán, rằm tháng Giêng, giỗ họ là những dịp người xa quê về đông nhất. Làng quê khi ấy rộn ràng, đường đê đông xe, các đình chùa đông người dâng hương.
Tìm lại gốc gác. Người đi xa lâu năm muốn tìm lại quê gốc nên dựa vào tên thôn, tên xã cũ, gia phả và nhà thờ họ. Vì xã đã sắp xếp lại năm 2025, tên xã trên giấy tờ cũ có thể khác tên hiện nay, nên hỏi người lớn tuổi trong họ.
Câu hỏi thường gặp
Tiên Lãng nằm giữa những con sông nào?
Tiên Lãng nằm giữa sông Văn Úc ở phía bắc và sông Thái Bình ở phía nam, phía đông giáp biển. Hai con sông bao quanh khiến huyện giống một hòn đảo phù sa lớn. Bên kia sông Văn Úc là An Lão, Kiến Thụy cũ; bên kia sông Thái Bình là Vĩnh Bảo cũ.
Huyện lỵ Tiên Lãng ở đâu?
Huyện lỵ đặt ở thị trấn Tiên Lãng, nơi có chợ, trường học, bệnh viện và cơ quan huyện. Sau 7/2025, thị trấn được sắp xếp vào xã mới của thành phố Hải Phòng. Tên đơn vị cụ thể nên tra theo danh sách chính thức.
Thuốc lào Tiên Lãng có gì đặc biệt?
Thuốc lào Tiên Lãng được trồng trên đất bãi ven sông, chế biến theo kinh nghiệm lâu đời, là sản vật truyền thống của vùng cùng với thuốc lào Vĩnh Bảo. Dù là nét văn hóa địa phương, thuốc lào gây hại cho sức khỏe, nên không khuyến khích sử dụng.
Tiên Lãng có suối khoáng nóng không?
Có. Tiên Lãng có nguồn nước khoáng nóng được khai thác làm khu tắm khoáng, nghỉ dưỡng, là điểm đến cuối tuần của nhiều người, nhất là mùa lạnh. Dịch vụ và giá vé thay đổi theo đơn vị khai thác, nên kiểm tra trước khi đi.
Trước năm 1962 Tiên Lãng thuộc tỉnh nào?
Trước năm 1962, Tiên Lãng thuộc tỉnh Kiến An. Năm 1962, tỉnh Kiến An nhập vào Hải Phòng, Tiên Lãng thành huyện ngoại thành của thành phố. Giấy tờ cũ của các cụ có thể ghi tỉnh Kiến An.
Mua đất ở Tiên Lãng cần lưu ý gì?
Vì vùng này có nhiều định hướng quy hoạch lớn, trước khi mua đất nên kiểm tra quy hoạch chi tiết tại cơ quan quản lý đất đai, xem giấy tờ pháp lý, ranh giới thửa và tình trạng tranh chấp. Không nên quyết định dựa vào tin đồn hay quảng cáo về dự án sắp làm.