Tân Thạnh là huyện của tỉnh Long An đến 30/6/2025, nằm giữa vùng Đồng Tháp Mười, có quốc lộ 62 chạy qua; huyện lỵ là thị trấn Tân Thạnh. Từ 1/7/2025, địa bàn Tân Thạnh cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới, trong đó xã Tân Ninh cũ nay thuộc xã Nhơn Ninh.
Nếu muốn thấy Đồng Tháp Mười được con người cải tạo ra sao trong bốn mươi năm, hãy đi một vòng Tân Thạnh: những con kênh xáng thẳng tắp, ruộng lúa trải dài trên đất từng là đồng cỏ năng phèn chua, các tuyến dân cư dọc kênh. Bài này kể câu chuyện khai hoang ấy và những gì người Tân Thạnh cần biết sau năm 2025.
Một huyện sinh ra từ khai hoang
Trước năm 1975, phần lớn đất Tân Thạnh ngày nay là đồng trũng hoang vu, cỏ năng, lác, tràm mọc tự nhiên, rất ít người ở. Đất phèn nặng, nước mùa khô chua, mùa lũ ngập sâu, cây lúa khó sống.
Sau năm 1975, nhà nước tổ chức khai hoang Đồng Tháp Mười trên quy mô lớn: đào kênh dẫn nước ngọt, rửa phèn, xây dựng nông trường, đưa dân từ các vùng đông dân đến lập nghiệp. Tân Thạnh là một trong những vùng trọng điểm của công cuộc ấy.
Khi dân cư đông lên, huyện Tân Thạnh được lập vào khoảng đầu thập niên 1980, từ phần đất của Mộc Hóa và các huyện kế cận. Về sau, một phần Tân Thạnh lại được tách cùng các vùng khác để lập huyện Thạnh Hóa.
Vì là huyện khai hoang, dân Tân Thạnh có gốc từ nhiều nơi. Đi chợ Tân Thạnh có thể nghe giọng Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, thậm chí giọng miền Trung, miền Bắc của những gia đình đi xây dựng vùng kinh tế mới.
Những con kênh xáng thẳng tắp
Kênh là mạch sống của Tân Thạnh. Những con kênh lớn được đào bằng xáng, thẳng như kẻ chỉ, chạy hàng chục cây số giữa đồng, nối sông Vàm Cỏ Tây với vùng Tiền Giang, Đồng Tháp. Trong số đó có kênh Dương Văn Dương, cái tên quen thuộc với người vùng này.
Kênh đưa nước ngọt vào đồng, rửa phèn, thoát lũ; kênh cũng là đường giao thông, ghe chở lúa, chở vật tư đi lại. Dọc bờ kênh, người dân đắp đường, cất nhà, hình thành những tuyến dân cư dài, nhà nối nhà trên một hàng thẳng.
Cách định cư dọc kênh làm cho Tân Thạnh có "hình dạng" khác hẳn những làng xóm cũ ở phía đông tỉnh: không có chòm xóm quây quần mà là những dải nhà dài, sau lưng là ruộng. Đi từ đầu tuyến đến cuối tuyến có khi mất cả giờ xe máy.
Ngày nay kênh vẫn cần nạo vét định kỳ; bờ kênh sạt lở mùa lũ là nỗi lo của nhiều hộ dân ven kênh.
Lúa trên đất phèn
Từ đồng hoang, Tân Thạnh dần trở thành vùng lúa quan trọng của Long An cũ. Nông dân học cách rửa phèn, bón vôi, chọn giống chịu phèn, làm lúa hai vụ đông xuân và hè thu, né mùa lũ.
Năng suất lúa ở đây những năm đầu thấp, nay đã khá hơn nhiều nhờ thuỷ lợi và giống mới. Tuy vậy, chi phí phân bón, thuốc, công làm đất vùng phèn vẫn cao hơn vùng đất phù sa, lợi nhuận mỏng, phụ thuộc giá lúa.
Một số vùng phèn quá nặng, làm lúa không hiệu quả, được chuyển sang trồng tràm, trồng khóm hoặc nuôi cá. Mỗi lựa chọn có rủi ro riêng, và nông dân Tân Thạnh vẫn đang thử nghiệm.
Mùa thu hoạch, đồng Tân Thạnh vàng rực, máy gặt chạy khắp nơi, xe chở lúa nối đuôi về các nhà máy xay xát dọc quốc lộ 62.
Một bài học người Tân Thạnh rút ra sau nhiều năm là không thể làm lúa ở vùng phèn theo cách của vùng phù sa. Cần giữ nước đúng lúc, không để ruộng khô nứt rồi mới cho nước vào vì phèn sẽ bốc lên; cần lên liếp, xẻ mương ở nơi phèn nặng. Những kinh nghiệm này được truyền từ người đi trước cho người đến sau.
Quốc lộ 62 và thị trấn Tân Thạnh
Quốc lộ 62 từ Tân An đi lên Kiến Tường chạy xuyên qua Tân Thạnh. Thị trấn Tân Thạnh nằm dọc tuyến đường này, là nơi đặt cơ quan huyện, chợ, trường trung học phổ thông, trạm y tế. Xe khách Tân An – Kiến Tường dừng đón khách ở đây.
Thị trấn không lớn, phần lớn là nhà phố dọc quốc lộ và vài con đường ngang. Chợ Tân Thạnh họp buổi sáng, bán lúa gạo, cá đồng, rau, vật tư nông nghiệp. Buổi tối khá yên.
Dọc quốc lộ 62 qua Tân Thạnh có nhiều nhà máy xay xát, kho lúa, cửa hàng phân bón. Mùa thu hoạch, xe tải chở lúa ra vào liên tục, người đi đường cần chú ý.
Từ thị trấn Tân Thạnh có các tuyến đường đi vào sâu các xã, đi về phía Tiền Giang cũ hoặc phía Đồng Tháp; nhiều tuyến chạy dọc kênh.
Người đi xe khách từ TP Hồ Chí Minh về Tân Thạnh thường đi theo tuyến về Kiến Tường, xuống ở thị trấn rồi đi xe ôm, xe nhà vào xã. Dịp lễ, Tết xe kín chỗ, nên đặt vé sớm và hỏi kỹ điểm đón trả.
Đi ô tô riêng, nên chú ý xe máy, xe công nông từ các đường dọc kênh chạy ra quốc lộ, nhất là ở những đoạn có cầu nhỏ, tầm nhìn bị che.
Xã Tân Ninh cũ và xã Nhơn Ninh mới
Một ví dụ cụ thể về việc sắp xếp năm 2025 ở Tân Thạnh: theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính, xã Tân Ninh cũ của huyện Tân Thạnh nay thuộc xã Nhơn Ninh, tỉnh Tây Ninh. Tên Nhơn Ninh vốn cũng là tên một xã cũ của Tân Thạnh.
Tên Tân Ninh dễ gây nhầm vì trùng với phường Tân Ninh ở trung tâm Tây Ninh cũ và xã Tân Ninh ở nhiều tỉnh khác. Nay tỉnh Tây Ninh mới có phường Tân Ninh (vùng thành phố Tây Ninh cũ), còn xã Tân Ninh của Tân Thạnh không còn là đơn vị riêng. Người làm giấy tờ cần đọc kỹ.
Các xã khác của Tân Thạnh cũ cũng được gom thành xã mới tương tự. Tên cụ thể từng xã nên tra trên cổng dịch vụ công tỉnh Tây Ninh hoặc ứng dụng định danh điện tử.
Khi ghi địa chỉ mới, có thể viết như "xã Nhơn Ninh, tỉnh Tây Ninh (trước là xã Tân Ninh, huyện Tân Thạnh, tỉnh Long An)" cho người đọc dễ hiểu.
Từ 1/7/2025: Tân Thạnh cũ trong tỉnh mới
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Long An và Tây Ninh hợp thành tỉnh Tây Ninh mới, bỏ cấp huyện. Huyện Tân Thạnh không còn; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành những xã mới lớn hơn.
Với người dân Tân Thạnh, nơi làm thủ tục quen thuộc chuyển từ huyện về xã mới hoặc nộp trực tuyến. Việc đi lên trung tâm tỉnh ở Tân An không xa hơn trước, vì Tân An vẫn là nơi đặt cơ quan tỉnh.
Giấy tờ đất đai, căn cước, hộ khẩu cũ vẫn có giá trị. Khi có giao dịch, cơ quan tiếp nhận sẽ hướng dẫn cập nhật địa danh.
Lịch sử khai hoang của Tân Thạnh vẫn còn đó trong ký ức người dân, dù tên huyện không còn trên giấy tờ mới. Nhiều người vẫn sẽ tự giới thiệu "quê Tân Thạnh" như một cách giữ gốc.
Một số thay đổi khác người dân cảm nhận được là tên trên con dấu, trên biển trụ sở, trên hoá đơn điện nước. Những thứ ấy sẽ được cập nhật dần; trong thời gian chuyển tiếp, giấy tờ ghi tên cũ vẫn được chấp nhận theo hướng dẫn chung.
Ghé Tân Thạnh: những điều đáng xem
Tân Thạnh không có di tích cổ, nhưng có cảnh đồng bằng khai hoang đặc trưng: kênh thẳng, ruộng rộng, hàng tràm, tuyến dân cư dọc kênh. Đi xe máy dọc một con kênh lớn vào buổi sáng sớm hay chiều muộn là cách cảm nhận vùng đất này rõ nhất.
Mùa nước, nhiều cánh đồng ngập, có thể thấy cảnh người dân giăng lưới, đặt lọp. Mùa lúa chín, đồng vàng đến tận chân trời. Mùa khô, đồng trơ gốc rạ, thỉnh thoảng có đàn vịt chạy đồng.
Đi sâu các xã, nên hỏi đường, mang nước, đi ban ngày. Mùa mưa một số đường dọc kênh trơn, cẩn thận khi đi xe máy.
Nếu đi tiếp, từ Tân Thạnh lên Kiến Tường, Mộc Hóa, Tân Hưng hay xuống Thạnh Hóa đều không xa, có thể kết hợp thành một chuyến đi vòng Đồng Tháp Mười phía Long An cũ.
Người Tân Thạnh đi xa và về quê
Như nhiều huyện vùng Đồng Tháp Mười, Tân Thạnh có nhiều người trẻ đi làm xa: lên TP Hồ Chí Minh, xuống các khu công nghiệp ở Bến Lức, Đức Hòa, hoặc sang Bình Dương cũ. Ở lại quê chủ yếu là người lớn tuổi và trẻ nhỏ, ngoài mùa thu hoạch đồng khá vắng.
Tết là lúc Tân Thạnh đông vui nhất. Xe khách từ TP Hồ Chí Minh chạy về quốc lộ 62 kín chỗ, các tuyến dân cư dọc kênh sáng đèn, nhà nhà sửa sang, chuẩn bị mâm cúng. Sau Tết, người lại đi, đồng lại vắng.
Với người quê Tân Thạnh ở xa, việc nắm tên xã mới sau 2025 là cần thiết khi về làm giấy tờ cho cha mẹ, chia đất, sang tên. Nên hỏi trước cán bộ xã mới hoặc tra trên mạng để biết hồ sơ nộp ở đâu, cần gì, tránh mất cả kỳ nghỉ chỉ để đi lại.
Một số người đi xa trở về đầu tư nhỏ: mở cửa hàng vật tư, làm dịch vụ máy gặt, nuôi cá, trồng rau sạch. Họ mang theo kinh nghiệm thành phố về áp dụng ở quê, góp phần thay đổi dần bộ mặt nông thôn.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Tân Thạnh nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Tân Thạnh cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới, gồm Long An cũ và Tây Ninh cũ. Huyện không còn; thị trấn Tân Thạnh và các xã cũ được sắp xếp thành những xã mới trực thuộc tỉnh.
Xã Tân Ninh, huyện Tân Thạnh nay thuộc đâu?
Theo bảng sắp xếp từ 1/7/2025, xã Tân Ninh cũ của huyện Tân Thạnh nay thuộc xã Nhơn Ninh, tỉnh Tây Ninh. Đừng nhầm với phường Tân Ninh ở vùng thành phố Tây Ninh cũ, nay cũng thuộc tỉnh Tây Ninh.
Tân Thạnh được lập khi nào?
Huyện Tân Thạnh được lập khoảng đầu thập niên 1980, trên phần đất khai hoang của vùng Mộc Hóa và các huyện kế cận. Về sau một phần Tân Thạnh được tách cùng các vùng khác để lập huyện Thạnh Hóa.
Từ Tân An đi Tân Thạnh bằng đường nào?
Đi theo quốc lộ 62 từ Tân An lên phía tây bắc, qua vùng Thạnh Hóa rồi tới thị trấn Tân Thạnh. Đi tiếp theo quốc lộ này sẽ tới Kiến Tường và cửa khẩu Bình Hiệp.
Vì sao ở Tân Thạnh nhà cửa nằm dọc kênh?
Tân Thạnh là vùng khai hoang sau năm 1975, dân cư định cư dọc các kênh xáng mới đào vì kênh mang nước ngọt, là đường giao thông, và bờ kênh là đất cao nhất để cất nhà tránh lũ. Vì vậy hình thành những tuyến dân cư dài dọc kênh.