Huyện Tân Phước là đơn vị cấp huyện của tỉnh Tiền Giang ngay trước 1/7/2025, lập năm 1994 trên vùng đất phèn phía bắc tỉnh thuộc Đồng Tháp Mười, huyện lỵ là thị trấn Mỹ Phước. Từ 1/7/2025, đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; cấp huyện không còn.
Nếu những huyện ven sông Tiền là đất vườn trăm năm, thì Tân Phước là đất mới khai hoang trong mấy thập niên gần đây. Bài này kể về vùng đất phèn ấy: lịch sử lập huyện, cuộc khai hoang, khóm Tân Lập, rừng tràm, khu công nghiệp mới, và cách tra địa chỉ sau sáp nhập.
Mảnh Đồng Tháp Mười của Tiền Giang
Đồng Tháp Mười là vùng trũng rộng lớn trải qua ba tỉnh cũ Long An, Đồng Tháp và Tiền Giang. Phần thuộc Tiền Giang nằm ở phía bắc tỉnh, nay phần lớn là đất Tân Phước, cùng một phần Cái Bè, Cai Lậy. Đây là vùng đất thấp, mùa nước nổi ngập sâu, đất nhiều phèn, xưa chủ yếu là đồng cỏ năng, lác và rừng tràm.
Trước năm 1975, vùng này thưa dân, đi lại chủ yếu bằng xuồng theo kênh rạch. Trong kháng chiến, Đồng Tháp Mười là căn cứ, nơi ẩn náu của lực lượng cách mạng. Đất khó canh tác nên cư dân sống bằng nghề bắt cá, khai thác tràm, cắt cỏ năng hơn là trồng trọt.
Huyện lỵ đặt ở thị trấn Mỹ Phước, nơi có chợ, trụ sở, trường học. Từ Mỹ Phước, các con đường tỏa đi những xã khai hoang, dọc hai bên là kênh thẳng tắp, ruộng khóm và hàng tràm, một cảnh quan khác hẳn vườn cây ven sông Tiền.
Lập huyện năm 1994 và cuộc khai hoang
Sau năm 1975, Nhà nước tổ chức khai hoang Đồng Tháp Mười với các nông trường, đội thanh niên xung phong, và dòng người từ nhiều huyện trong tỉnh cùng các tỉnh khác về lập nghiệp. Kênh được đào, đê được đắp, đất được rửa phèn dần. Đời sống những năm đầu rất vất vả: muỗi, đỉa, nước phèn, nhà tạm.
Năm 1994, huyện Tân Phước được lập từ phần đất phía bắc tách khỏi các huyện Châu Thành và Cai Lậy, nhằm tập trung đầu tư cho vùng khai hoang. Huyện mới có dân số thưa, nhiều thành phần từ các nơi về. Văn hóa vì vậy có sự pha trộn, giọng nói nhiều vùng miền.
Qua ba thập niên, Tân Phước đã thay đổi đáng kể: đất phèn được cải tạo, kênh mương chằng chịt, đường nhựa đến các xã. Tuy vậy, so với các huyện ven sông, đây vẫn là vùng còn nhiều khó khăn về hạ tầng và dịch vụ.
Khóm Tân Lập: cây trồng của đất phèn
Khóm, tức dứa, là cây chịu phèn tốt, được chọn làm cây chủ lực trên đất Tân Phước. Vùng Tân Lập trở thành vùng khóm nổi tiếng, cung cấp cho chợ trong tỉnh, Thành phố Hồ Chí Minh và các nhà máy chế biến đồ hộp, nước ép. Khóm Tân Lập trái vừa, mắt sâu, thịt vàng, vị ngọt chua hài hòa.
Ruộng khóm được lên liếp cao, giữa các liếp là mương thoát phèn. Người trồng khóm phải dầm mưa dãi nắng, làm cỏ, bón phân, thu hoạch bằng tay. Mùa khóm, xe tải, ghe chở khóm tập trung ở các điểm thu mua dọc kênh và đường lớn.
Giá khóm lên xuống thất thường, có năm được giá, có năm bán không đủ chi phí. Nhiều hộ đã xen canh thêm cây khác như thanh long, chanh, mít, bưởi, hoặc chuyển sang lúa ở những vùng đất đã hết phèn. Một số nơi có doanh nghiệp liên kết thu mua ổn định.
Rừng tràm và khu bảo tồn sinh thái
Tràm là cây bản địa của Đồng Tháp Mười, chịu được ngập và phèn. Ở Tân Phước còn những vạt rừng tràm, có khu được giữ làm khu bảo tồn sinh thái mang tên Đồng Tháp Mười, nơi giữ lại cảnh quan đồng cỏ năng, rừng tràm, sen súng, chim cò như thời chưa khai hoang.
Khách đến đây thường đi xuồng trong rừng tràm, ngắm chim, xem đầm sen, tìm hiểu về hệ sinh thái đất ngập nước. Mùa nước nổi là mùa đẹp nhất, khi nước lên ngập gốc tràm, bông súng nở trên mặt nước. Mùa khô thì nước rút, có nguy cơ cháy rừng, khu bảo tồn tăng cường canh phòng.
Gỗ tràm và cừ tràm từng là nguồn thu quan trọng của người dân, dùng làm cừ móng nhà, cột, củi. Nay việc khai thác được quản lý chặt hơn, một phần rừng trồng được khai thác theo chu kỳ, phần rừng tự nhiên được bảo vệ.
Khu công nghiệp Long Giang và những đổi thay
Những năm gần đây, Tân Phước có khu công nghiệp Long Giang, nằm gần trục giao thông nối với Long An và Thành phố Hồ Chí Minh. Khu công nghiệp thu hút các nhà máy may mặc, cơ khí, chế biến, tạo việc làm cho nhiều lao động trong vùng. Đất quanh khu công nghiệp chuyển dần thành khu dân cư, nhà trọ, dịch vụ.
Cao tốc Trung Lương – Mỹ Thuận và các tuyến đường mới giúp Tân Phước bớt xa trung tâm. Từ đây đi Thành phố Hồ Chí Minh, Mỹ Tho thuận tiện hơn trước nhiều. Người dân vùng khóm, vùng lúa có thêm cơ hội đi làm công nhân gần nhà, không phải rời quê.
Đổi thay cũng mang theo thách thức: giá đất tăng, đất nông nghiệp bị thu hẹp, áp lực môi trường từ nước thải công nghiệp. Người mua đất vùng này nên tìm hiểu kỹ quy hoạch, nguồn nước, và tình trạng phèn của đất trước khi đầu tư.
Đời sống thường ngày trên đất phèn
Dân cư Tân Phước sống dọc các kênh lớn và đường trục, nhà cửa thưa hơn vùng ven sông. Nước sinh hoạt từng là vấn đề lớn vì nước kênh nhiễm phèn, nay nhiều nơi đã có nước máy. Mùa nước nổi, một số vùng trũng vẫn ngập, đường đất lầy lội.
Món ăn ở đây mang dấu ấn Đồng Tháp Mười: cá lóc nướng trui, canh chua cá linh, lẩu mắm, bông súng, bông điên điển, các món từ khóm như canh chua khóm, khóm xào. Chợ Mỹ Phước và các chợ xã là nơi bán đặc sản đồng ruộng.
Cư dân từ nhiều nơi về lập nghiệp nên phong tục cũng đa dạng. Có những xóm người từ nơi khác đến giữ nếp riêng, xen với người bản địa Nam Bộ. Qua vài thế hệ, cách sống đã hòa vào nhau, nhưng người lớn tuổi vẫn còn giữ giọng quê.
Kênh đào và thủy lợi trên đất phèn
Đặc trưng dễ thấy nhất của Tân Phước là những con kênh thẳng như kẻ chỉ. Kênh được đào từ thời Pháp và nhiều nhất là sau năm 1975, để dẫn nước ngọt từ sông Tiền lên, thau chua rửa phèn, tiêu úng mùa lũ, và làm đường giao thông thủy. Kênh Nguyễn Văn Tiếp là một trong những tuyến lớn chạy qua vùng Đồng Tháp Mười của Tiền Giang cũ.
Nhờ kênh, đất phèn được rửa dần qua từng mùa mưa, nhiều vùng trước chỉ mọc cỏ năng nay trồng được khóm, lúa, cây ăn trái. Nhưng nếu đào xới không đúng cách, phèn từ tầng sâu bị đưa lên mặt, làm chua nước, chết cá. Người nông dân Tân Phước đã học được nhiều kinh nghiệm qua những lần thất bại như vậy.
Nước kênh mùa đầu mưa thường chua phèn, cá chết nổi là chuyện từng gặp. Người dân tránh dùng nước kênh lúc này cho sinh hoạt, và chờ vài trận mưa lớn rửa trôi trước khi lấy nước vào ruộng. Những kinh nghiệm này được truyền miệng giữa các thế hệ người khai hoang, quý không kém kiến thức trong sách.
Gợi ý cho người ghé Tân Phước
Từ Mỹ Tho hoặc Cai Lậy, đi theo đường tỉnh lên phía bắc là tới vùng Tân Phước. Nên đi buổi sáng sớm hoặc chiều mát, vì vùng khóm nắng gắt, ít bóng cây. Nếu muốn vào khu bảo tồn sinh thái, hỏi trước giờ mở cửa, dịch vụ xuồng, và mang theo thuốc chống muỗi.
Mua khóm tại ruộng hay tại điểm thu mua thường rẻ và tươi. Chọn trái nặng tay, mắt nở đều, mùi thơm nhẹ ở cuống. Khóm chín cây ăn ngọt hơn khóm hái non rồi ủ. Nếu mua nhiều để mang đi xa, nên chọn trái vừa chín tới, để nơi thoáng, không chất chồng quá cao trong cốp xe nóng.
Mùa nước nổi cuối năm là mùa đẹp nhất để ngắm đồng nước, sen súng, rừng tràm. Mùa khô thì nên cẩn thận lửa khi đi gần rừng tràm, không đốt rác, không vứt tàn thuốc. Một đốm lửa nhỏ mùa này có thể gây cháy lan rất nhanh trên lớp than bùn và lá khô.
Nay thuộc đâu và tra địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, huyện Tân Phước không còn là đơn vị hành chính. Toàn bộ đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; thị trấn Mỹ Phước và các xã được nhập thành số xã ít hơn. Tên chính thức của từng xã mới nên tra theo phương án sắp xếp của tỉnh.
Một nét đáng chú ý: sau sáp nhập, gần như toàn bộ phần Đồng Tháp Mười từng thuộc hai tỉnh Tiền Giang và Đồng Tháp nay chung một tỉnh. Việc quản lý nước, phòng cháy rừng tràm, phát triển nông nghiệp vùng phèn có điều kiện tính chung cho cả vùng.
Muốn tra địa chỉ, lấy tên xã cũ trên giấy tờ, tìm trong bảng sắp xếp của tỉnh Đồng Tháp, hoặc hỏi trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã. Với giấy tờ trước năm 1994, xã có thể còn ghi thuộc Châu Thành hoặc Cai Lậy, cần đối chiếu trước khi tra tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Tân Phước được lập năm nào?
Huyện Tân Phước được lập năm 1994 từ phần đất phía bắc tách khỏi các huyện Châu Thành và Cai Lậy của Tiền Giang, trên vùng đất phèn thuộc Đồng Tháp Mười. Huyện lỵ là thị trấn Mỹ Phước.
Tân Phước nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Tân Phước cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, hình thành từ Tiền Giang và Đồng Tháp theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị trấn và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Khóm Tân Lập có gì đặc biệt?
Khóm Tân Lập trồng trên đất phèn Tân Phước, trái vừa, thịt vàng, vị ngọt chua hài hòa. Đây là cây chủ lực của vùng, cung cấp cho chợ và nhà máy chế biến đồ hộp, nước ép.
Tân Phước có rừng tràm không?
Có. Tân Phước còn những vạt rừng tràm, có khu bảo tồn sinh thái mang tên Đồng Tháp Mười, giữ lại cảnh quan đồng cỏ, rừng tràm, sen súng, chim cò. Mùa nước nổi là mùa đẹp nhất.
Khu công nghiệp Long Giang ở đâu?
Khu công nghiệp Long Giang nằm trên đất huyện Tân Phước cũ, gần trục giao thông nối với Long An và Thành phố Hồ Chí Minh. Từ 1/7/2025, khu này thuộc tỉnh Đồng Tháp mới.
Giấy tờ trước năm 1994 ghi huyện nào?
Trước năm 1994, các xã của Tân Phước thuộc Châu Thành hoặc Cai Lậy. Khi tra giấy tờ cũ, cần xác định xã đó về sau thuộc Tân Phước rồi mới tra sang xã mới của tỉnh Đồng Tháp.