Thị xã Cai Lậy là đơn vị cấp huyện của tỉnh Tiền Giang từ cuối năm 2013 tới 30/6/2025, lập từ thị trấn Cai Lậy và một số xã tách khỏi huyện Cai Lậy. Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; cấp huyện không còn, các phường, xã cũ được sắp xếp lại.
Cai Lậy là cái tên rất quen với người đi quốc lộ 1 xuống miền Tây: một thị trấn dài dọc đường, nhiều vựa trái cây, chợ đông từ tờ mờ sáng. Nhưng trên giấy tờ, "Cai Lậy" có hai đơn vị khác nhau trong hơn mười năm cuối: thị xã và huyện. Bài này nói về thị xã, còn huyện Cai Lậy có bài riêng trong danh mục.
Thị xã và huyện cùng tên: phân biệt cho đúng
Trước cuối năm 2013, Cai Lậy chỉ là một huyện lớn của Tiền Giang, huyện lỵ là thị trấn Cai Lậy nằm trên quốc lộ 1. Do thị trấn phát triển nhanh, dân cư và buôn bán tập trung đông, Chính phủ quyết định lập thị xã Cai Lậy từ toàn bộ thị trấn cùng một số xã lân cận. Phần đất còn lại vẫn mang tên huyện Cai Lậy, và huyện phải xây dựng một trung tâm hành chính mới.
Như vậy từ cuối năm 2013 tới hết tháng 6/2025, trên bản đồ Tiền Giang có hai đơn vị cấp huyện cùng mang tên Cai Lậy. Thị xã là phần đô thị và vùng ven bám quốc lộ 1; huyện là vùng nông thôn rộng hơn, trải về phía sông Tiền và phía bắc. Nhiều người dân vẫn quen nói "lên Cai Lậy" để chỉ khu chợ thị xã, dù nhà mình ở huyện.
Khi tra giấy tờ cũ, hãy chú ý mốc thời gian. Giấy tờ trước năm 2014 ghi "thị trấn Cai Lậy, huyện Cai Lậy" thì nơi đó về sau thuộc thị xã. Giấy tờ ghi một xã của huyện Cai Lậy thì cần xem xã đó có nằm trong nhóm chuyển sang thị xã hay không, vì không phải xã nào cũng ở lại huyện.
Đô thị mọc lên từ ngã ba đường và dòng kênh
Cai Lậy hình thành từ một điểm chợ ở nơi đường bộ cắt kênh rạch, nơi ghe xuồng chở lúa, trái cây từ các xã đổ về. Khi quốc lộ 1 được mở rộng, phố chợ kéo dài theo đường, nhà cửa hai bên mọc san sát. Đây là kiểu đô thị "dọc đường" rất phổ biến ở miền Tây, khác với kiểu tỉnh lỵ có quy hoạch ô bàn cờ như Mỹ Tho.
Vài năm gần đây, giao thông quanh Cai Lậy thay đổi lớn. Tuyến tránh quốc lộ 1 đưa xe tải nặng ra khỏi khu trung tâm, còn đường cao tốc Trung Lương – Mỹ Thuận thông xe năm 2022 chạy song song phía bắc, giúp xe đi xuyên miền Tây không phải qua chợ. Nhờ đó trung tâm thị xã cũ bớt kẹt xe, nhưng một số tiệm ăn ven quốc lộ cũ cũng vắng khách hơn trước.
Phía trong các con lộ, đời sống vẫn mang dáng nông thôn: nhà vườn, kênh nội đồng, cầu khỉ được thay dần bằng cầu bê tông. Đi chừng vài cây số từ chợ là đã gặp vườn sầu riêng, vườn mít, ruộng lúa.
Vựa trái cây và nhịp chợ đầu mối
Cai Lậy là một đầu mối trái cây quan trọng của Tiền Giang cũ. Từ các huyện Cai Lậy, Cái Bè, Tân Phước, trái cây được gom về các vựa trong thị xã, phân loại, đóng thùng rồi chở lên Thành phố Hồ Chí Minh hoặc đi các tỉnh phía Bắc, có lô đi xuất khẩu qua doanh nghiệp. Những loại hay thấy là sầu riêng, mít, bưởi, xoài, khóm, chuối.
Nhịp vựa thường bắt đầu từ chiều hôm trước, kéo tới khuya, rồi lại bắt đầu từ sáng sớm. Ghe, xe ba gác, xe tải nhỏ ra vào liên tục. Giá thu mua lên xuống theo mùa và theo thị trường bên ngoài, nhất là với sầu riêng, nên nhà vườn quanh Cai Lậy theo dõi giá rất sát. Người nơi khác đến mua lẻ nên hỏi giá từng loại, xem kỹ trái, vì vựa chủ yếu bán sỉ.
Chợ Cai Lậy là chợ bán lẻ lớn của vùng. Buổi sáng có đủ cá đồng, rau, bánh trái, đồ khô. Những tiệm ăn quanh chợ phục vụ cả người bán, người chở hàng, nên mở từ rất sớm.
Ký ức chiến tranh và di tích quanh vùng
Vùng Cai Lậy từng là chiến trường ác liệt trong các cuộc kháng chiến, vì nằm sát trục giao thông quan trọng nối Sài Gòn với miền Tây. Địa danh Cai Lậy xuất hiện nhiều trong hồi ký, sử địa phương với các trận đánh dọc quốc lộ và vùng giáp Đồng Tháp Mười. Nhiều gia đình trong thị xã còn giữ ký ức về những năm tháng ấy.
Di tích chiến thắng Ấp Bắc năm 1963, một mốc được nhắc đến trong sử kháng chiến chống Mỹ, nằm trên đất huyện Cai Lậy chứ không thuộc thị xã. Từ trung tâm thị xã đi không xa là tới khu di tích, nên người ở thị xã vẫn xem đây là di tích "của Cai Lậy". Bài về huyện Cai Lậy sẽ nói kỹ hơn.
Trong thị xã có nghĩa trang liệt sĩ, các đình làng cổ của cư dân nông nghiệp, mỗi đình có lễ cúng kỳ yên hằng năm theo lệ Nam Bộ. Những dịp này là lúc người ở xa về quê đông nhất, ngoài Tết Nguyên đán.
Sống ở Cai Lậy: việc làm, học hành, đi lại
Kinh tế thị xã cũ dựa vào thương mại, dịch vụ quanh chợ và vựa, cộng với nông nghiệp vùng ven. Một bộ phận người trẻ đi làm ở các khu công nghiệp trong tỉnh như Tân Hương, Long Giang hay lên Thành phố Hồ Chí Minh, cuối tuần về nhà. Nhờ cao tốc, đi về trong ngày ngày càng dễ.
Thị xã có trường phổ thông, bệnh viện đa khoa khu vực phục vụ cả các huyện phía tây tỉnh. Người dân huyện Cai Lậy, Cái Bè, Tân Phước nhiều khi lên thị xã để khám bệnh, mua sắm. Vai trò trung tâm vùng tây của Tiền Giang cũ vì vậy không hoàn toàn biến mất khi bỏ cấp huyện.
Đi lại giữa Cai Lậy và Mỹ Tho có xe buýt, xe khách; đi Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều nhà xe. Đi xe máy thì nên tránh giờ vựa đông xe tải buổi tối, và cẩn thận đoạn quốc lộ có xe chạy nhanh.
Vườn sầu riêng và chuyện mặn những mùa khô
Vùng ven thị xã Cai Lậy và các xã giáp ranh trồng nhiều sầu riêng, cây cho giá trị cao nhưng rất nhạy cảm với nước. Những năm sầu riêng được giá, nhiều ruộng lúa được lên liếp chuyển sang vườn, cảnh quan nông thôn quanh Cai Lậy thay đổi rõ: ruộng ít đi, vườn cây cao rợp bóng nhiều hơn. Nhà vườn đầu tư hệ thống tưới, máy bơm, ao trữ nước.
Đổi lại, mỗi mùa khô gay gắt, khi nước mặn theo sông Tiền và kênh rạch lấn vào, vườn sầu riêng dễ bị cháy lá, rụng trái, thậm chí chết cây. Người dân học cách đo độ mặn trước khi bơm, đóng cống, trữ nước ngọt từ sớm. Chính quyền và nhà khoa học cũng khuyến cáo không nên chuyển đổi ồ ạt ở những nơi có nguy cơ mặn cao.
Ngoài sầu riêng, nhiều hộ giữ vườn mít, bưởi, xoài, chuối, xen canh để bớt rủi ro. Kiến thức nghề vườn ở đây được truyền qua nhiều đời, kết hợp với kỹ thuật mới từ các lớp tập huấn. Khách muốn tham quan vườn nên đi cùng người quen địa phương, vì đa số là vườn nhà, không mở dịch vụ du lịch chính thức.
Một ngày đi quanh Cai Lậy cho người mới đến
Nếu chỉ có một ngày, bạn có thể bắt đầu bằng bữa sáng gần chợ, sau đó đi một vòng các vựa để xem cảnh phân loại trái cây. Gần trưa, rẽ vào các con đường nông thôn phía sau quốc lộ để thấy vườn cây và kênh nội đồng. Buổi chiều có thể ghé khu di tích Ấp Bắc trên đất huyện Cai Lậy, rồi quay lại thị xã ăn tối.
Mùa trái cây rộ thường rơi vào khoảng giữa năm, khi nhiều loại chín cùng lúc, vựa đông và có nhiều lựa chọn nhất. Mùa mưa đường nông thôn có đoạn trơn, nên đi xe máy cẩn thận. Đừng tự ý vào vườn nhà người khác hái trái; muốn mua tại vườn thì hỏi chủ trước.
Người đi công việc, làm giấy tờ thì nên nhớ trụ sở các cơ quan cấp huyện cũ của thị xã đã thôi hoạt động từ 1/7/2025. Việc hành chính nay làm ở trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã, phường mới, hoặc nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công. Trước khi đi, hỏi trước địa điểm tiếp nhận để khỏi đến nhầm trụ sở cũ.
Nay thuộc đâu và tra địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, thị xã Cai Lậy không còn. Địa bàn cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, các phường, xã được nhập thành một số đơn vị cấp xã mới. Tên mới của từng nơi cần tra theo phương án sắp xếp chính thức; khu trung tâm chợ cũ vẫn giữ tên gắn với Cai Lậy trong cách gọi đời thường.
Cách tra: lấy tên phường, xã cũ trên giấy tờ, ví dụ "phường 1, thị xã Cai Lậy" hay một xã cũ của thị xã, tìm trong bảng sắp xếp của tỉnh Đồng Tháp hoặc hỏi trung tâm phục vụ hành chính công gần nhà. Riêng giấy tờ cũ ghi "thị trấn Cai Lậy, huyện Cai Lậy" thì trước hết quy về thị xã, rồi mới tra tiếp.
Giấy tờ còn hạn vẫn dùng được. Khi làm thủ tục mới, khai cả địa chỉ cũ và mới, đặc biệt với hồ sơ đất đai và đăng ký kinh doanh vựa, cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Cai Lậy được lập năm nào?
Thị xã Cai Lậy được lập vào cuối năm 2013, từ toàn bộ thị trấn Cai Lậy và một số xã tách khỏi huyện Cai Lậy. Phần còn lại vẫn là huyện Cai Lậy cho tới khi bỏ cấp huyện năm 2025.
Thị xã Cai Lậy nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn thị xã Cai Lậy cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, hình thành từ Tiền Giang và Đồng Tháp theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Các phường, xã cũ được sắp xếp lại.
Thị trấn Cai Lậy còn không?
Thị trấn Cai Lậy chỉ tồn tại tới cuối năm 2013, khi được dùng làm phần lõi của thị xã Cai Lậy. Giấy tờ ghi thị trấn Cai Lậy là giấy tờ trước thời điểm đó.
Ấp Bắc thuộc thị xã hay huyện Cai Lậy?
Di tích chiến thắng Ấp Bắc nằm trên đất huyện Cai Lậy, không thuộc thị xã. Từ trung tâm thị xã đi không xa là tới, nên người địa phương vẫn coi đây là di tích chung của vùng Cai Lậy.
Cai Lậy có những loại trái cây gì?
Vựa ở Cai Lậy gom nhiều sầu riêng, mít, bưởi, xoài, khóm, chuối từ các huyện quanh vùng. Mua lẻ nên hỏi giá từng loại và xem kỹ trái, vì vựa chủ yếu bán sỉ theo mùa.
Đi từ Thành phố Hồ Chí Minh tới Cai Lậy thế nào?
Có thể đi cao tốc qua Trung Lương rồi tiếp đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận, hoặc theo quốc lộ 1. Nhiều nhà xe chạy tuyến này. Thời gian đi tuỳ giờ xuất phát và tình hình giao thông.