Huyện Tân Phú Đông là đơn vị cấp huyện trẻ nhất của tỉnh Tiền Giang, lập năm 2008 từ các xã cù lao tách khỏi Gò Công Tây và Gò Công Đông. Huyện tồn tại tới 30/6/2025; từ 1/7/2025, đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, cấp huyện không còn.
Tân Phú Đông là huyện duy nhất của Tiền Giang cũ nằm trọn trên cù lao, bốn bề là sông và biển. Đây cũng là nơi khó khăn nhất tỉnh về nước ngọt, đường sá, dịch vụ. Bài này kể về vùng đất ấy: vị trí giữa hai cửa sông, lý do lập huyện, sinh kế, những đổi thay gần đây và cách tra địa chỉ mới.
Cù lao giữa hai cửa sông Tiền
Trước khi ra biển, sông Tiền chia nhiều nhánh. Hai nhánh ở phía đông bắc đổ ra cửa Tiểu và cửa Đại. Tân Phú Đông nằm trên dải cù lao kẹp giữa hai nhánh ấy: phía bắc là nhánh ra cửa Tiểu, bên kia là đất Gò Công; phía nam là nhánh ra cửa Đại, bên kia là đất Bình Đại của Bến Tre cũ; phía đông giáp biển.
Đất cù lao thấp, được bồi từ phù sa sông và cát biển, nhiều nơi còn rừng dừa nước, bần, mắm ven sông. Vì sát biển, nước quanh cù lao lợ phần lớn thời gian trong năm, mùa khô nước mặn tràn vào sâu. Đây là đặc điểm chi phối gần như mọi mặt đời sống của huyện.
Trước năm 2008, các xã cù lao này thuộc Gò Công Tây và Gò Công Đông. Từ trung tâm huyện cũ ra tới cù lao phải qua sông, đi lại mất nhiều thời gian, nên việc quản lý, phục vụ người dân gặp nhiều khó khăn.
Vì sao lập huyện riêng năm 2008
Năm 2008, Chính phủ quyết định lập huyện Tân Phú Đông trên cơ sở các xã cù lao của Gò Công Tây và Gò Công Đông. Mục đích chính là đưa chính quyền về gần dân, tập trung đầu tư hạ tầng cho vùng đất khó khăn nhất tỉnh. Tên huyện ghép từ tên các xã trên cù lao.
Những năm đầu, huyện gần như phải xây dựng mọi thứ từ đầu: trụ sở, trường học, trạm y tế, đường giao thông. Nhiều cơ quan tạm làm việc ở nhà thuê, cán bộ đi lại bằng đò. Người dân cũng phải làm quen với cơ quan mới, địa chỉ mới trên giấy tờ.
Qua gần hai thập niên, Tân Phú Đông đã có trung tâm hành chính, đường nhựa nối các xã, trường lớp kiên cố hơn. Tuy vậy, so với các huyện trong đất liền, huyện vẫn thuộc nhóm khó khăn nhất tỉnh, hạ tầng còn thiếu, nhiều người trẻ phải đi làm xa.
Nước ngọt: nỗi lo thường trực
Vì bốn bề là nước lợ, nước ngọt luôn là vấn đề lớn nhất ở Tân Phú Đông. Trước đây, người dân chủ yếu dùng nước mưa trữ trong lu, khạp, bồn, mùa khô phải mua nước từ ghe chở từ nơi khác tới với giá cao. Nhiều gia đình tiết kiệm từng thau nước, nước rửa rau dùng lại để tưới cây.
Những năm gần đây, hệ thống cấp nước sạch được kéo dần ra cù lao, có nhà máy xử lý nước, đường ống dẫn nước. Nhiều hộ đã có nước máy, nhưng những mùa hạn mặn gay gắt, nguồn nước thô cũng bị nhiễm mặn, việc cấp nước vẫn gặp khó. Các bể chứa nước mưa vẫn là vật dụng không thể thiếu.
Sản xuất nông nghiệp vì vậy cũng phải thích nghi: chọn cây chịu mặn, làm lúa vào mùa mưa, nuôi tôm vào mùa khô, hoặc chuyển hẳn sang thủy sản. Những mùa mặn bất thường, nhiều hộ thiệt hại nặng.
Tôm, cua và mô hình lúa – tôm
Thủy sản là sinh kế chính của Tân Phú Đông. Ven sông và ven biển có nhiều ao nuôi tôm sú, tôm thẻ, cua. Nhiều hộ áp dụng mô hình luân canh lúa – tôm: mùa mưa nước ngọt trồng lúa, mùa khô nước lợ nuôi tôm. Mô hình này tận dụng được cả hai mùa nước, giảm rủi ro.
Bãi bồi cửa sông có nghêu, sò, ốc, người dân đi cào, bắt theo con nước. Nghề đánh bắt ven bờ bằng lưới, đáy, câu cũng còn phổ biến. Sản phẩm bán cho thương lái chở về Gò Công, Mỹ Tho hoặc sang Bến Tre.
Nuôi tôm cũng nhiều rủi ro: dịch bệnh, thời tiết thất thường, giá cả lên xuống. Có năm được mùa, có năm mất trắng. Các lớp tập huấn kỹ thuật, mô hình nuôi sinh thái dưới tán rừng ngập mặn đang được thử nghiệm để giảm rủi ro và bảo vệ rừng.
Rừng ven sông và cảnh quan cù lao
Ven các nhánh sông quanh cù lao còn những dải rừng dừa nước, bần, mắm, đước. Rừng giữ đất, chắn sóng, là nơi cá tôm sinh sản. Đi xuồng qua những con rạch nhỏ dưới tán dừa nước, nghe tiếng chim, thấy cò trắng bay là trải nghiệm đặc biệt của vùng cửa sông.
Làng xóm trên cù lao thưa thớt, nhà cửa nằm dọc đường và ven rạch. Trước nhà thường có ao, sau nhà là ruộng hoặc đầm tôm. Buổi chiều, trẻ con tắm sông, người lớn ra bến chờ ghe chở hàng về. Cảnh sống còn giữ nhiều nét mộc mạc mà các huyện đô thị hóa nhanh đã mất.
Du lịch ở Tân Phú Đông mới ở mức sơ khai. Khách muốn đến nên đi cùng người quen, chuẩn bị nước uống, kem chống nắng, và hỏi trước giờ đò, phà để khỏi lỡ chuyến về.
Đi lại: phà, đò và những cây cầu
Suốt nhiều năm, ra vào Tân Phú Đông phải qua phà hoặc đò. Bến phà là điểm nối quan trọng nhất của huyện với Gò Công và Mỹ Tho. Mùa mưa bão, sóng lớn, phà có khi phải tạm dừng, người dân bị cách ly với đất liền.
Những năm gần đây, các dự án cầu và đường nối cù lao với đất liền được xây dựng, nâng cấp dần, giúp xe máy, ô tô vào được nhiều xã hơn. Đường trục trên cù lao đã được nhựa hóa, các tuyến nhánh vẫn còn hẹp. Người đi ô tô nên hỏi trước tình trạng đường, tải trọng cầu.
Với học sinh, bệnh nhân, chuyện đi lại là chuyện lớn. Học sinh cấp ba nhiều em phải ở trọ hoặc dậy rất sớm để kịp đò. Bệnh nặng phải chuyển lên Gò Công, Mỹ Tho, mỗi chuyến đi là một nỗi lo.
Lễ tết và sinh hoạt cộng đồng trên cù lao
Dân cư trên cù lao phần lớn là người Gò Công lâu đời, giữ lệ làng như cả miền Gò Công. Các đình, miếu nhỏ trên cù lao tổ chức lễ cúng hằng năm, là dịp bà con tụ họp. Ngư dân có những lễ cúng riêng trước mùa biển, cầu cho chuyến đi yên ổn, theo phong tục chung của cư dân ven biển Nam Bộ.
Tết là dịp cù lao đông vui nhất, người đi làm ăn xa đổ về, bến phà đông nghẹt. Ngày thường, cù lao khá yên tĩnh, nhịp sống theo con nước: nước lên thì ra đầm, nước ròng thì ra bãi. Quán cà phê ven đường là nơi đàn ông gặp nhau bàn chuyện tôm cá, giá cả, thời tiết.
Các hoạt động văn hóa, thể thao còn ít do cơ sở vật chất hạn chế. Trường học là trung tâm sinh hoạt của nhiều ấp, nơi tổ chức họp dân, phát quà, khám bệnh lưu động. Mỗi lần có đoàn y tế, đoàn tình nguyện về, người dân tới rất đông. Người đi làm ăn xa khi về quê cũng thường góp sức cho những việc chung của xóm như sửa đường, làm cây cầu nhỏ, giúp học sinh nghèo.
Lưu ý cho người đến làm việc hay tìm hiểu đất
Người từ nơi khác đến Tân Phú Đông làm việc, như giáo viên, nhân viên y tế, kỹ sư thủy lợi, nên chuẩn bị tinh thần cho việc đi lại phụ thuộc phà, đò, và nguồn nước ngọt hạn chế. Hỏi trước nơi ở, nguồn nước sinh hoạt, sóng điện thoại, và phương án di chuyển khi trời xấu.
Người tìm hiểu mua đất làm ao tôm hay xây nhà nên kiểm tra kỹ tình trạng sạt lở bờ sông, quy hoạch đê, rừng phòng hộ, và hành lang bảo vệ bờ. Nhiều khu đất ven sông nằm trong diện cấm xây dựng hoặc có nguy cơ lở. Đất nông nghiệp ở đây thường nhiễm mặn, không phù hợp cho mọi loại cây.
Cũng nên tìm hiểu kinh nghiệm của người địa phương về mùa vụ tôm, lúa, và những năm thiệt hại trước đó. Đó là nguồn thông tin thực tế nhất, đáng tin hơn những lời giới thiệu chung chung.
Nay thuộc đâu và tra địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, huyện Tân Phú Đông không còn là đơn vị hành chính, chỉ tồn tại khoảng 17 năm. Toàn bộ đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, các xã được nhập lại thành số xã ít hơn. Tên xã mới nên tra theo phương án sắp xếp chính thức của tỉnh.
Giấy tờ của người dân Tân Phú Đông có thể mang ba kiểu địa chỉ: thuộc Gò Công Tây hoặc Gò Công Đông (trước 2008), thuộc huyện Tân Phú Đông (2008–2025), và xã mới thuộc tỉnh Đồng Tháp (từ 7/2025). Khi tra, hãy lần theo đúng thứ tự thời gian để không nhầm.
Giấy tờ còn hạn vẫn dùng được. Khi làm thủ tục mới, khai cả địa chỉ cũ và mới, hỏi trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã nếu cần. Có thể nộp hồ sơ trực tuyến để đỡ phải qua sông, nhất là vào mùa mưa bão khi phà và đò có lúc tạm dừng.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Tân Phú Đông được lập năm nào?
Huyện Tân Phú Đông được lập năm 2008 từ các xã cù lao tách khỏi Gò Công Tây và Gò Công Đông, là huyện trẻ nhất của Tiền Giang. Huyện tồn tại tới khi bỏ cấp huyện ngày 1/7/2025.
Tân Phú Đông nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Tân Phú Đông cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, hình thành từ Tiền Giang và Đồng Tháp theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Tân Phú Đông nằm ở đâu?
Tân Phú Đông nằm trên cù lao giữa nhánh sông ra cửa Tiểu ở phía bắc và nhánh ra cửa Đại ở phía nam, phía đông giáp biển. Bên kia cửa Đại là đất Bình Đại của Bến Tre cũ.
Tân Phú Đông có thiếu nước ngọt không?
Có. Vì bốn bề nước lợ, nước ngọt luôn là nỗi lo, nhất là mùa khô. Nay đã có nước máy ở nhiều nơi, nhưng người dân vẫn trữ nước mưa trong bồn, lu để phòng những mùa hạn mặn gay gắt.
Người dân Tân Phú Đông sống bằng nghề gì?
Chủ yếu là nuôi tôm, cua, mô hình luân canh lúa – tôm, đánh bắt ven bờ và cào nghêu sò ở bãi bồi cửa sông. Nhiều người trẻ đi làm ở khu công nghiệp và thành phố lớn.
Đi Tân Phú Đông bằng cách nào?
Từ Gò Công hoặc Mỹ Tho đi theo đường tỉnh tới bến phà hoặc các cây cầu nối cù lao. Nên hỏi trước giờ phà, tình trạng đường và tải trọng cầu, nhất là khi đi ô tô hoặc vào mùa mưa bão.