Tân Hưng là huyện của tỉnh Long An đến 30/6/2025, nằm ở góc tây bắc của tỉnh, giáp Campuchia và vùng Tân Hồng của Đồng Tháp; huyện lỵ là thị trấn Tân Hưng. Từ 1/7/2025, địa bàn Tân Hưng cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới.
Tân Hưng là nơi xa nhất của Long An cũ tính từ Tân An, và cũng là nơi giữ được nhiều nhất cảnh quan Đồng Tháp Mười nguyên sơ: đồng cỏ ngập nước, chim cò, sen súng. Khu bảo tồn Láng Sen là "lá phổi" của cả vùng. Bài này giúp người chưa từng đến hình dung huyện này và biết những gì đã thay đổi sau ngày hợp nhất.
Huyện trẻ tách từ Vĩnh Hưng
Vùng đất Tân Hưng trước kia thuộc huyện Mộc Hóa rộng lớn, rồi thuộc huyện Vĩnh Hưng khi huyện này được lập. Vào giữa thập niên 1990, Tân Hưng được tách khỏi Vĩnh Hưng thành huyện riêng, huyện lỵ đặt ở thị trấn Tân Hưng.
Là huyện trẻ trên đất mới khai phá, Tân Hưng không có những làng xóm hàng trăm năm như Cần Đước, Cần Giuộc. Phần lớn dân cư đến đây sau năm 1975, theo các đợt khai hoang Đồng Tháp Mười, đào kênh, lập ấp. Nhiều gia đình có gốc từ Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp và các vùng đông dân khác.
Thị trấn Tân Hưng cũng là đô thị mới hình thành, dọc theo kênh và đường lớn. Trụ sở, chợ, trường học xây trên đất từng là đồng trũng, nền phải đắp cao để tránh lũ.
Người lớn tuổi ở đây vẫn kể chuyện những năm đầu khai hoang: đất phèn, muỗi nhiều, nước lũ ngập nhà, đi lại bằng xuồng. Những câu chuyện ấy là một phần lịch sử của cả vùng Đồng Tháp Mười.
Láng Sen: vùng đất ngập nước giữa đồng
Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen nằm trên địa bàn Tân Hưng, là một trong những vùng còn giữ được hệ sinh thái Đồng Tháp Mười gần với tự nhiên: đồng cỏ năng, lác, rừng tràm, đầm sen, súng. Láng Sen đã được công nhận là khu Ramsar, tức vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế.
Đây là nơi trú ngụ của nhiều loài chim nước như cò, diệc, cồng cộc, và theo nhiều ghi nhận, có cả những loài quý hiếm ghé qua theo mùa. Mùa nước nổi là lúc cảnh quan đẹp nhất, nước mênh mông, sen súng nở, chim tụ về kiếm ăn.
Vào khu bảo tồn cần tuân theo quy định của ban quản lý: đi đúng lối, không săn bắt, không hái hoa, không xả rác, giữ yên lặng ở khu chim. Mùa khô, nguy cơ cháy rất cao, cấm lửa tuyệt đối. Muốn tham quan, nên liên hệ trước với ban quản lý để được hướng dẫn.
Bảo tồn Láng Sen không chỉ là chuyện chim cò; vùng đất ngập nước này còn giữ nước, điều hoà dòng chảy, là nơi cá tôm sinh sản, nuôi sống nghề cá đồng của dân quanh vùng.
Mùa nước nổi ở Tân Hưng
Vì nằm ở chỗ trũng nhất, gần thượng nguồn nhất của Đồng Tháp Mười phía Long An cũ, Tân Hưng là nơi nước lũ về sớm và rút muộn. Mùa nước thường bắt đầu khoảng tháng tám, tháng chín, kéo đến tháng mười một, tháng mười hai tuỳ năm.
Người dân sống chung với lũ bằng nhà sàn, nhà nền cao, cụm tuyến dân cư. Trẻ em đi học bằng xuồng hoặc theo những tuyến đường được nâng cao. Năm lũ lớn, chính quyền tổ chức đưa đón học sinh, hỗ trợ các hộ vùng trũng.
Mùa nước cũng là mùa thu hoạch của nghề cá đồng: cá linh, cá lóc, cá rô, cá trê, tôm càng. Bông điên điển, bông súng, rau nhút mọc đầy. Nhiều hộ không có ruộng sống nhờ mùa nước, giăng lưới, đặt lọp, bán cá cho thương lái.
Những năm gần đây, có năm lũ nhỏ, nước về ít, nghề cá đồng giảm sút, đất thiếu phù sa. Người Tân Hưng lo cả khi lũ lớn lẫn khi không có lũ.
Đồng lúa biên giới và giao thương
Nông nghiệp Tân Hưng chủ yếu là lúa, làm vụ đông xuân và hè thu, tránh mùa lũ. Ruộng rộng, bằng phẳng, nhiều nơi đã cơ giới hoá, máy gặt đập liên hợp chạy khắp đồng mùa thu hoạch.
Huyện giáp Campuchia ở phía bắc, có vùng biên Hưng Điền với cửa khẩu và chợ biên giới. Người dân hai bên có quan hệ buôn bán nông sản, vật tư từ lâu. Thủ tục qua lại cửa khẩu theo quy định hiện hành, nên hỏi biên phòng trước khi đi.
Phía tây, Tân Hưng giáp vùng Tân Hồng của Đồng Tháp; nhiều tuyến kênh nối hai bên. Người Tân Hưng đi chợ, buôn bán với Đồng Tháp nhiều khi tiện hơn đi về Tân An.
Xa trung tâm tỉnh nên giá vận chuyển lúa gạo, vật tư ở Tân Hưng thường cao hơn các huyện phía đông; đường sá được nâng cấp dần giúp giảm bớt khó khăn này.
Những năm gần đây, một số nông dân Tân Hưng thử làm lúa chất lượng cao, lúa theo hợp đồng với doanh nghiệp, có hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu. Cách làm này giảm rủi ro giá cả nhưng đòi hỏi tuân thủ quy trình chặt.
Từ 1/7/2025: Tân Hưng cũ trong tỉnh Tây Ninh
Nghị quyết 202/2025/QH15 hợp Long An với Tây Ninh thành tỉnh Tây Ninh mới. Huyện Tân Hưng giải thể theo việc bỏ cấp huyện; thị trấn Tân Hưng và các xã cũ được gom lại thành những xã mới lớn hơn.
Tân Hưng cũ là một trong những vùng xa trung tâm nhất của tỉnh mới. Từ đây về Tân An đã xa, lên vùng Tây Ninh cũ ở phía bắc còn xa hơn. Vì vậy việc nộp hồ sơ trực tuyến, làm thủ tục tại xã có ý nghĩa lớn với người dân ở đây.
Tên các xã mới ở vùng Tân Hưng cũ nên tra trên cổng dịch vụ công tỉnh Tây Ninh hoặc ứng dụng định danh điện tử. Khu bảo tồn Láng Sen vẫn ở nguyên chỗ, chỉ đổi đơn vị hành chính quản lý trên giấy tờ.
Giấy tờ cũ vẫn có giá trị. Khi ghi địa chỉ, viết tên xã mới, tỉnh Tây Ninh, kèm chú thích "(trước thuộc huyện Tân Hưng, tỉnh Long An)".
Đến Tân Hưng: chuẩn bị gì
Từ Tân An đi theo quốc lộ 62 lên Kiến Tường, rồi theo các tuyến đường tỉnh qua Vĩnh Hưng hoặc đi thẳng về Tân Hưng. Quãng đường dài, nhiều đoạn đi qua đồng trống, nên đi ban ngày, đổ đầy xăng trước khi rời Kiến Tường.
Thị trấn Tân Hưng có nhà nghỉ, quán ăn đủ cho người đi công tác hay tham quan. Vào sâu các xã và khu bảo tồn, dịch vụ ít, nên mang nước uống, đồ ăn nhẹ, thuốc chống muỗi, áo mưa.
Mùa nước nổi là lúc đẹp nhất nhưng cũng nhiều rủi ro: đường ngập, nước chảy mạnh ở các vàm, mưa giông bất chợt. Đi xuồng luôn mặc áo phao, không đi một mình vào vùng nước rộng.
Người đến chụp ảnh chim nên đi sớm, giữ khoảng cách, không dùng máy bay không người lái khi chưa được phép, vì có thể làm chim hoảng và vi phạm quy định khu bảo tồn.
Món ăn mùa nước
Ẩm thực Tân Hưng là ẩm thực mùa nước: lẩu mắm cá linh bông điên điển, canh chua cá lóc bông súng, cá lóc nướng trui, cá rô kho tộ, chuột đồng nướng (món một số người ngại nhưng là đặc sản đồng quê). Rau ăn kèm là rau đồng: rau nhút, bông súng, đọt choại, kèo nèo.
Mùa khô, các món từ cá khô, mắm, khô cá lóc, khô cá sặc được dùng nhiều. Nhiều nhà làm mắm cá linh, mắm cá sặc để ăn quanh năm.
Những món này ngon nhất khi ăn ở nhà người địa phương hoặc quán nhỏ ven kênh, đúng mùa. Mang về làm quà thì nên chọn khô, mắm đóng gói sạch sẽ, có nơi sản xuất rõ ràng.
Người đến lần đầu nên thử lẩu mắm với một nhóm bạn; món này đậm vị, ăn với nhiều rau đồng mới thấy hết chất Đồng Tháp Mười.
Mùa nước cũng là mùa của những bữa nhậu đồng quê nơi bờ kênh, nhưng người đến lần đầu nên giữ sức, không uống rượu rồi đi xuồng hay chạy xe trên đường đê ban đêm, vì tai nạn mùa nước phần lớn đến từ đó.
Người khai hoang và cuộc sống hôm nay
Thế hệ đầu tiên đến Tân Hưng sau năm 1975 phải sống trong điều kiện rất khó: nhà tạm, nước phèn, muỗi, sốt rét, lũ ngập. Nhiều gia đình bỏ về quê cũ, nhưng cũng nhiều gia đình bám trụ, đào mương, đắp bờ, rửa phèn, biến đồng hoang thành ruộng lúa.
Ngày nay, con cháu thế hệ khai hoang đã có nhà kiên cố trên các cụm, tuyến dân cư, có điện, nước sạch, đường bê tông. Trường học, trạm y tế có ở hầu hết các xã. Tuy vậy, thu nhập vẫn thấp so với vùng phía đông tỉnh cũ, nhiều thanh niên phải đi làm xa.
Những câu chuyện khai hoang được kể lại trong các gia đình, trong lễ hội, trong những buổi họp mặt đồng hương. Với người Tân Hưng, đó là niềm tự hào về sức người đã làm nên một vùng đất sống được giữa Đồng Tháp Mười.
Một số hộ đã bắt đầu làm du lịch nhỏ: cho khách ở homestay, đưa khách đi xuồng xem đồng nước, nấu bữa cơm quê. Mô hình còn ít, nhưng là hướng đi hợp với một huyện có thiên nhiên đặc biệt như Tân Hưng.
Người trẻ đi làm xa về Tết hay kể chuyện thành phố cho cha mẹ, còn cha mẹ kể chuyện ngày đầu khai hoang cho con nghe. Hai câu chuyện ấy gặp nhau trong bữa cơm, và đó cũng là cách một vùng đất trẻ tự viết lịch sử của mình.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Tân Hưng nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Tân Hưng cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới, gồm Long An cũ và Tây Ninh cũ. Huyện không còn; thị trấn Tân Hưng và các xã cũ được sắp xếp thành những xã mới trực thuộc tỉnh.
Khu bảo tồn Láng Sen ở đâu?
Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen nằm trên địa bàn huyện Tân Hưng cũ, Long An cũ, nay thuộc tỉnh Tây Ninh. Đây là vùng đất ngập nước được công nhận khu Ramsar, nơi trú ngụ của nhiều loài chim nước.
Tân Hưng được lập năm nào?
Tân Hưng được tách từ huyện Vĩnh Hưng thành huyện riêng vào giữa thập niên 1990. Trước đó vùng đất này thuộc Vĩnh Hưng, và xa hơn nữa thuộc huyện Mộc Hóa rộng lớn. Huyện tồn tại đến hết 30/6/2025.
Mùa nào đến Tân Hưng đẹp nhất?
Mùa nước nổi, khoảng tháng chín đến tháng mười một, là lúc cảnh quan đẹp nhất với nước mênh mông, sen súng và chim nước. Tuy vậy đường có thể ngập, cần đi ban ngày, mặc áo phao khi đi xuồng và hỏi đường người địa phương.
Tân Hưng giáp những đâu?
Tân Hưng giáp Campuchia ở phía bắc, giáp vùng Tân Hồng của Đồng Tháp ở phía tây, giáp Vĩnh Hưng ở phía đông và Tân Thạnh, Mộc Hóa ở phía nam. Đây là góc tây bắc xa nhất của Long An cũ.