Huyện Quảng Xương là huyện đồng bằng ven biển nằm phía nam thành phố Thanh Hóa và Sầm Sơn ngay trước 1/7/2025, giáp Đông Sơn cũ, Nông Cống, Nghi Sơn và biển. Huyện lỵ là thị trấn Tân Phong. Quảng Xương đã nhường nhiều phần đất cho thành phố Thanh Hóa và Sầm Sơn qua các lần mở rộng. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; địa bàn Quảng Xương cũ chia thành một số xã mới thuộc tỉnh Thanh Hóa.
Quảng Xương là huyện đã nhiều lần thay đổi ranh giới vì nằm sát hai đô thị lớn nhất tỉnh. Bài này kể về tên gọi, những xã mang chữ Quảng, các lần nhường đất cho thành phố và Sầm Sơn, dải biển phía nam, nghề biển, nghề muối và cách ghi địa chỉ từ năm 2025.
Tên Quảng Xương và những xã chữ Quảng
Quảng Xương là tên huyện có từ thời Lê – Nguyễn, chỉ vùng đồng bằng ven biển phía nam sông Mã. Qua nhiều thời kỳ, tên huyện giữ ổn định, ranh giới thì thay đổi nhiều do các lần chia tách và nhường đất.
Phần lớn xã của Quảng Xương có tên bắt đầu bằng chữ Quảng: Quảng Lợi, Quảng Thạch, Quảng Nham, Quảng Trạch, Quảng Ngọc, Quảng Bình và rất nhiều tên khác. Đây là cách nhận biết nhanh một địa chỉ thuộc Quảng Xương, giống như chữ Hoằng ở Hoằng Hóa hay chữ Nga ở Nga Sơn.
Nhiều phường của Sầm Sơn và thành phố Thanh Hóa cũ cũng mang tên bắt đầu bằng chữ Quảng, vì vốn là xã của Quảng Xương trước khi được chuyển đi. Nhìn tên ấy là thấy dấu vết của ranh giới cũ.
Trong các đợt sắp xếp xã 2019–2025, một số xã nhỏ được gộp lại. Thị trấn Tân Phong, huyện lỵ, cũng được mở rộng. Bản đồ xã của Quảng Xương trước 2025 khác khá nhiều so với hai mươi năm trước.
Người tra cứu giấy tờ ở vùng này nên lưu ý: một địa chỉ có tên xã chữ Quảng chưa chắc thuộc huyện Quảng Xương ở thời điểm cấp, vì có thể đã chuyển về Sầm Sơn hoặc thành phố. Cần xem năm cấp giấy để biết đơn vị chính xác.
Thị trấn huyện lỵ trước đây mang chính tên huyện là thị trấn Quảng Xương; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính cuối thập niên 2010, thị trấn được mở rộng và đổi tên thành Tân Phong. Vì vậy giấy tờ của cùng một khu phố có thể ghi thị trấn Quảng Xương hoặc thị trấn Tân Phong tùy năm cấp.
Những lần nhường đất cho thành phố và Sầm Sơn
Đầu thập niên 1980, khi thị xã Sầm Sơn được lập, phần đất ven biển quanh núi Trường Lệ được tách khỏi Quảng Xương. Đó là lần đầu Quảng Xương nhường đất cho đô thị biển.
Năm 2012, khi thành phố Thanh Hóa mở rộng, một số xã phía bắc Quảng Xương giáp thành phố được chuyển về thành phố. Đây là vùng đang đô thị hóa nhanh, nhiều xã sau đó lên phường.
Đầu thập niên 2010, Sầm Sơn cũng được mở rộng sang phía nam và phía tây, nhận thêm một số xã của Quảng Xương. Đoạn bờ biển dài phía nam Sầm Sơn hiện nay phần lớn vốn là đất Quảng Xương.
Sau các lần nhường đất, Quảng Xương nhỏ lại, phần còn lại chủ yếu là vùng đồng bằng nông nghiệp và một dải bờ biển phía nam. Huyện lỵ Tân Phong nằm ở vùng trung tâm còn lại.
Với người dân, những lần chuyển đổi này đồng nghĩa với đổi tên đơn vị trên giấy tờ, có người đổi hai, ba lần. Giữ đủ bản sao các giấy tờ qua từng thời kỳ là cách tránh rắc rối khi làm thủ tục đất đai.
Nhìn trên bản đồ, Quảng Xương trước năm 2025 giống một dải đất bị kẹp: phía bắc là thành phố, phía đông bắc là Sầm Sơn, phía nam là thị xã Nghi Sơn, phía tây là Nông Cống và vùng Đông Sơn cũ. Ít huyện nào của Thanh Hóa có tới ba đô thị lớn vây quanh như vậy, và chính vị trí đó giải thích vì sao ranh giới Quảng Xương đổi nhiều đến thế.
Dải biển phía nam: Tiên Trang và Lạch Ghép
Bờ biển Quảng Xương trải từ phía nam Sầm Sơn xuống cửa Lạch Ghép, nơi sông Yên đổ ra biển, giáp Nghi Sơn. Bãi biển Tiên Trang ở phía nam được biết đến như một bãi tắm còn hoang sơ, cát trắng, phi lao, ít đông đúc.
Các làng ven biển Quảng Xương sống bằng đánh cá gần bờ, nuôi trồng thủy sản ở đầm bãi. Thuyền nhỏ ra khơi từ sáng sớm, về bến khi mặt trời lên cao. Chợ cá họp ngay trên bãi.
Lạch Ghép là cửa sông có từ lâu, nơi thuyền bè neo đậu tránh gió. Vùng cửa sông có bãi bồi, đầm nuôi tôm, cua, ngao. Cảnh quan ở đây khác hẳn bãi biển du lịch: thuyền, lưới, đầm nuôi và những ngôi làng chài nhỏ.
Bãi biển Quảng Xương ít dịch vụ du lịch hơn Sầm Sơn, Hải Tiến. Người đến nên tự chuẩn bị đồ ăn uống, chọn chỗ tắm an toàn, không bơi xa khi có gió, nhất là gần cửa lạch nơi dòng chảy mạnh.
Một số dự án du lịch, đô thị ven biển đã được quy hoạch ở vùng này. Nếu được triển khai, bộ mặt bờ biển Quảng Xương có thể thay đổi nhiều trong những năm tới.
Sông Yên, đoạn cuối chảy qua phía nam Quảng Xương trước khi ra Lạch Ghép, là một trong những dòng sông chính của Thanh Hóa, có lưu vực riêng, không thuộc hệ thống sông Mã. Hai bờ hạ lưu có đê, có bến thuyền, có những cánh đồng thấp hay ngập khi nước sông lên vào mùa mưa bão.
Đồng lúa, nghề muối và nghề phụ
Phía trong bờ biển, Quảng Xương là vùng đồng bằng trồng lúa, rau màu, cây vụ đông. Đất pha cát ở các xã ven biển hợp trồng khoai lang, lạc, rau. Đất thịt ở các xã phía trong trồng lúa hai vụ.
Nghề làm muối từng phổ biến ở một số xã ven biển. Ruộng muối phơi nước biển dưới nắng, cào muối trắng vào mùa hè. Nghề vất vả, phụ thuộc thời tiết, và đã thu hẹp nhiều khi đất chuyển sang nuôi trồng thủy sản, du lịch.
Người Quảng Xương có nhiều nghề phụ: làm bánh, chế biến hải sản, nước mắm, xây dựng, mộc. Thợ xây Quảng Xương đi làm khắp nơi, cùng với thợ Hoằng Hóa, Hậu Lộc.
Vì nằm gần thành phố, Sầm Sơn và khu kinh tế Nghi Sơn, nhiều người Quảng Xương đi làm công nhân, buôn bán, dịch vụ ở các đô thị này, sáng đi chiều về.
Đời sống ở đây vì thế pha trộn giữa nông thôn và đô thị: nhà ở làng, việc làm ở phố, ruộng vẫn cấy nhưng không còn là nguồn thu chính của nhiều gia đình.
Đường đi và vị trí giữa ba đô thị
Quốc lộ 1 chạy qua Quảng Xương theo hướng bắc – nam, nối thành phố Thanh Hóa với thị xã Nghi Sơn và Nghệ An. Thị trấn Tân Phong nằm bên con đường này, nên người đi xe khách Bắc – Nam qua đây chỉ thoáng thấy phố huyện rồi lại gặp đồng lúa. Từ quốc lộ 1 có các đường ngang ra biển và sang Sầm Sơn.
Ở phía đông, tuyến đường bộ ven biển của tỉnh đã và đang được làm qua các xã sát biển, nối Sầm Sơn với khu kinh tế Nghi Sơn. Khi tuyến này thông suốt, dải bờ biển Quảng Xương vốn khuất sau đồng ruộng sẽ dễ đến hơn, và đó cũng là lý do đất ven biển ở đây được nhiều người để ý.
Theo nhiều nghiên cứu lịch sử, tuyến đường thủy cổ thường được gọi là sông nhà Lê, đào và nạo vét từ thời Tiền Lê về sau để thuyền đi từ đồng bằng sông Mã vào phía nam mà tránh sóng biển, có đoạn đi qua vùng đất Quảng Xương. Ngày nay nhiều đoạn chỉ còn là kênh tiêu nước nhỏ, nhưng dấu vết ấy cho thấy vùng này từ lâu đã nằm trên đường nam tiến.
Vì ở giữa thành phố, Sầm Sơn và Nghi Sơn, từ Quảng Xương đi đâu cũng gần: lên thành phố chừng nửa giờ xe, ra Sầm Sơn còn nhanh hơn, vào khu kinh tế Nghi Sơn mất khoảng một giờ. Người ở các xã phía nam thường xuống chợ, xuống bệnh viện ở vùng Nghi Sơn hơn là lên thành phố.
Làng xã, đình chùa và món ăn
Các làng Quảng Xương giữ nhiều đình, chùa, đền thờ thần biển, thành hoàng và người có công. Hội làng tổ chức vào dịp đầu năm, có lễ cầu ngư ở các làng biển, lễ cầu mùa ở các làng nông nghiệp.
Nhiều dòng họ ở Quảng Xương có nhà thờ họ, gia phả được giữ gìn. Truyền thống hiếu học được duy trì, quỹ khuyến học của dòng họ, của làng là hoạt động phổ biến.
Món ăn có cá biển, mực, ghẹ, ngao, các món từ khoai lang, lạc. Bánh đa, bánh gai, bánh đúc là quà quê thường thấy ở chợ. Nước mắm làng biển được nhiều người trong vùng ưa chuộng.
Người Quảng Xương nói giọng Thanh, với các từ ngữ riêng của vùng ven biển. Giọng nói giúp người đi xa nhận ra đồng hương ngay từ câu chào.
Ở các làng biển, lễ cầu ngư thường làm vào đầu năm, trước khi thuyền ra khơi chuyến đầu. Dân làng sửa sang miếu thờ thần biển, làm lễ, có nơi bơi thuyền, kéo lưới tượng trưng. Đây là dịp người đi làm ăn xa cố về quê, vì cả làng tụ lại ngoài bãi.
Như các huyện ven biển khác, Quảng Xương có nhiều người đi làm ăn xa, ở các khu công nghiệp, trên tàu đánh cá và ở nước ngoài. Tiền gửi về góp phần xây nhà, sửa đình, làm đường.
Quảng Xương từ 1/7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Quảng Xương thôi là đơn vị hành chính. Địa bàn huyện cũ chia thành một số xã mới thuộc tỉnh Thanh Hóa, mỗi xã gồm vài xã Quảng… cũ. Thị trấn Tân Phong, huyện lỵ cũ, thuộc một xã mới. Tên và ranh giới cụ thể nên tra theo danh sách sắp xếp chính thức.
Địa chỉ trước kia có dạng: thôn, xã Quảng… cũ, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa. Nay ghi thôn, xã mới, tỉnh Thanh Hóa. Vì tên xã cũ nhiều và giống nhau, người gửi hàng nên ghi thêm tên làng và số điện thoại người nhận.
Với các vùng đã chuyển về Sầm Sơn hoặc thành phố trước đó, từ 7/2025 thuộc các phường mới của tỉnh. Người tra cứu nên xem kỹ năm cấp giấy để biết đơn vị chính xác ở mỗi thời điểm.
Tên Quảng Xương vẫn quen thuộc trong đời sống, trong tên trường, tên chợ, tên hội đồng hương ở xa. Người hỏi đường theo tên làng, tên xã cũ vẫn được chỉ đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Quảng Xương nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ. Địa bàn Quảng Xương cũ chia thành một số xã mới thuộc tỉnh Thanh Hóa. Tỉnh Thanh Hóa không sáp nhập với tỉnh khác; tên xã cụ thể nên tra danh sách chính thức.
Vì sao nhiều phường ở Sầm Sơn có chữ Quảng?
Nhiều phường của Sầm Sơn và thành phố Thanh Hóa cũ vốn là xã của huyện Quảng Xương, được chuyển đi trong các lần mở rộng đô thị. Tên chữ Quảng là dấu vết của ranh giới cũ.
Huyện lỵ Quảng Xương ở đâu?
Huyện lỵ Quảng Xương là thị trấn Tân Phong, ở vùng trung tâm phần đất còn lại của huyện sau các lần nhường đất. Từ 1/7/2025, Tân Phong thuộc một xã mới của tỉnh Thanh Hóa.
Biển Tiên Trang ở đâu?
Bãi biển Tiên Trang nằm ở phía nam dải bờ biển huyện Quảng Xương cũ, tỉnh Thanh Hóa, được biết như bãi tắm còn hoang sơ, ít dịch vụ. Người tắm nên chọn chỗ an toàn, không bơi xa khi có gió.
Lạch Ghép là gì?
Lạch Ghép là cửa sông Yên đổ ra biển, ở vùng giáp ranh Quảng Xương và Nghi Sơn. Đây là nơi thuyền bè neo đậu tránh gió, có bãi bồi, đầm nuôi tôm, cua, ngao.
Quảng Xương đã nhường đất cho đâu?
Quảng Xương nhường đất lập thị xã Sầm Sơn đầu thập niên 1980, rồi chuyển một số xã về thành phố Thanh Hóa năm 2012 và về Sầm Sơn khi Sầm Sơn mở rộng đầu thập niên 2010.