Huyện Long Mỹ trong giai đoạn 2015–2025 là phần phía nam của huyện Long Mỹ cũ, còn lại sau khi vùng chợ và huyện lỵ cũ tách thành thị xã Long Mỹ. Huyện lỵ chuyển về thị trấn Vĩnh Viễn. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện thuộc thành phố Cần Thơ, chia thành bốn xã: Vĩnh Viễn, Lương Tâm, Xà Phiên và một phần xã Vĩnh Thuận Đông.
Đây là vùng xa nhất của tỉnh Hậu Giang cũ tính từ Cần Thơ, giáp các vùng đất của Kiên Giang và Bạc Liêu cũ, ruộng trũng, kênh rạch dày. Bài này nói về một huyện phải dựng trung tâm mới chỉ mười năm trước khi cả cấp huyện bị bỏ, về các xã cũ, xã mới và những điều cần biết khi đi lại, làm giấy tờ.
Huyện mất chợ: chuyện tách thị xã năm 2015
Trước năm 2015, huyện Long Mỹ rộng, huyện lỵ là thị trấn Long Mỹ bên kênh, nơi có chợ lớn và cơ quan huyện. Năm 2015, vùng thị trấn cùng các xã quanh đó được tách lập thị xã Long Mỹ. Phần phía nam còn lại vẫn giữ tên huyện Long Mỹ nhưng không còn khu chợ trung tâm quen thuộc.
Huyện lỵ mới được đặt ở Vĩnh Viễn, nơi vốn là một xã nông thôn lớn ở phía nam. Thị trấn Vĩnh Viễn trở thành trung tâm hành chính, các cơ quan huyện xây mới, chợ và khu dân cư mở rộng dần. Với người dân, đó là chuyện quen một trung tâm mới sau nhiều chục năm đi chợ Long Mỹ.
Từ 2015 đến tháng 6/2025, huyện gồm thị trấn Vĩnh Viễn và bảy xã Vĩnh Viễn A, Lương Tâm, Lương Nghĩa, Xà Phiên, Thuận Hòa, Thuận Hưng, Vĩnh Thuận Đông. Đến ngày 1/7/2025, cả cấp huyện bị bỏ, nên trung tâm Vĩnh Viễn chỉ làm huyện lỵ đúng mười năm.
Hệ quả trên giấy tờ là người ở các xã phía nam này có thể đã gặp: "huyện Long Mỹ, tỉnh Cần Thơ" trước 2004, "huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang" từ 2004, cùng tên huyện nhưng trung tâm khác sau 2015, và nay là xã mới của thành phố Cần Thơ.
Vùng trũng xa trung tâm: ruộng, kênh và rừng tràm
Huyện Long Mỹ cũ nằm ở vùng đất thấp phía nam tỉnh, giáp các vùng của Kiên Giang và Bạc Liêu cũ. Đất phèn nhiều, mùa mưa nước đứng lâu, ruộng bao quanh bởi kênh. Trước khi có đê bao và cống, nhiều nơi chỉ làm một vụ lúa, phần còn lại của năm sống bằng cá đồng, bắt rắn, bắt chuột đồng, cắt cỏ năn.
Ở một số nơi còn những khoảnh rừng tràm, ao cá, mương vườn. Tràm chịu phèn và nước đứng tốt, được trồng ở những vùng đất khó trồng lúa. Mùa nước, người dân giăng lưới, đặt lọp trong kênh rạch; mùa khô, nước rút thì tát đìa bắt cá.
Các tên xã như Xà Phiên, Lương Tâm, Thuận Hưng gợi lại thời khẩn hoang, khi người các nơi về đây lập ấp. Nguồn gốc chữ Xà Phiên đến nay chưa có cách giải thích được chấp nhận rộng rãi; một số người cho là gốc Khmer, nhưng chưa có tư liệu chắc chắn.
Trong hai cuộc kháng chiến, vùng trũng kênh rạch này là nơi lực lượng kháng chiến dựa vào để đứng chân, vì đường bộ khó vào. Vùng Lương Tâm được nhắc trong sử địa phương như một vùng căn cứ; người lớn tuổi trong xã còn giữ nhiều chuyện kể về thời ấy.
Đời sống và sản xuất hôm nay
Phần lớn người dân sống bằng lúa, kết hợp nuôi cá, trồng cây ăn trái, rau màu trên đất vườn. Những năm gần đây có thêm mô hình nuôi cá trong ruộng, trồng mía, khóm hoặc cây ăn trái chịu phèn ở những nơi đất cao hơn.
Đường bộ đã vào tới các xã, cầu bê tông thay dần cầu khỉ, điện về hầu hết các ấp. Tuy vậy, so với vùng ven Cần Thơ, nơi đây vẫn xa, ít việc làm phi nông nghiệp. Nhiều người trẻ đi làm xa ở các khu công nghiệp, gửi tiền về cho cha mẹ, ông bà giữ ruộng.
Chợ Vĩnh Viễn là nơi mua bán chính, ngoài ra mỗi xã có chợ nhỏ. Hàng hoá đặc trưng là cá đồng, rau, lúa gạo, các loại mắm nhà làm. Những thứ chuyên sâu như khám bệnh lớn, mua sắm, giấy tờ cấp cao thì người dân lên thị xã Long Mỹ, Vị Thanh hoặc Cần Thơ.
Thời tiết hai mùa rõ rệt. Mùa mưa đường đất trơn, một số đoạn ngập; người đi lần đầu nên hỏi người địa phương. Mùa khô có lúc thiếu nước ngọt ở những nơi xa kênh lớn, các gia đình trữ nước mưa trong lu, bồn.
Bữa ăn mùa nước và nhịp sống chậm
Ở vùng trũng như Long Mỹ cũ, bữa ăn theo mùa nước rất rõ. Mùa mưa có cá đồng vào ruộng, rau muống, bông súng, bông điên điển; mùa khô tát đìa có cá lóc, cá rô, cá trê. Món quen là cá kho tộ, canh chua bông súng, cá lóc nướng trui, lẩu mắm.
Nhiều nhà vẫn làm mắm, phơi khô cá vào mùa cá nhiều để ăn dần. Mắm cá lóc, mắm cá sặc, khô cá lóc là thứ người xa quê hay xin mang theo sau mỗi lần về. Mua mắm, khô ở chợ nên hỏi người bán về cách làm và cách giữ khi đi xa.
Nhịp sống ở đây chậm: sáng sớm ra chợ, ra đồng; trưa nắng nghỉ ngơi; chiều tối ngồi trước nhà, bên kênh. Đám giỗ, đám cưới là dịp họ hàng tụ về, có khi kéo dài cả ngày. Người lạ đến chơi thường được mời ăn, mời uống; nhận lời một cách vừa phải là lịch sự.
Với người con xa quê, những thứ ấy là cái làm nên "quê Long Mỹ", hơn cả tên huyện trên giấy tờ. Tên đơn vị hành chính đổi, nhưng tên ấp, tên kênh, tên chợ vẫn là cách người ta gọi nhau trong nhiều năm.
Tám đơn vị cũ của huyện Long Mỹ và nay thuộc xã nào
Bảng dưới đối chiếu tám đơn vị cấp xã của huyện Long Mỹ (giai đoạn 2015–2025) với các xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025. Ranh từng khu vực ở chỗ giáp ranh nên kiểm thêm trên ứng dụng định danh điện tử.
| Đơn vị cũ (đến 30/6/2025) | Nay thuộc (từ 1/7/2025) |
|---|---|
| Thị trấn Vĩnh Viễn | Xã Vĩnh Viễn |
| Xã Vĩnh Viễn A | Xã Vĩnh Viễn |
| Xã Lương Tâm | Xã Lương Tâm |
| Xã Lương Nghĩa | Xã Lương Tâm |
| Xã Xà Phiên | Xã Xà Phiên |
| Xã Thuận Hòa | Xã Xà Phiên |
| Xã Thuận Hưng | Xã Xà Phiên |
| Xã Vĩnh Thuận Đông | Xã Vĩnh Thuận Đông |
Xã Vĩnh Thuận Đông mới không chỉ là xã cũ cùng tên: theo bảng đối chiếu, xã mới còn gồm xã Vị Thủy và xã Vĩnh Thuận Tây cũ của huyện Vị Thủy. Đây là chỗ ranh mới vượt qua ranh huyện cũ.
Những tên dễ nhầm khi ghi địa chỉ
Tên Long Mỹ không còn ở bất kỳ xã nào trong vùng huyện Long Mỹ cũ. Phường Long Mỹ mới thuộc vùng thị xã Long Mỹ cũ, tức Thuận An, Long Trị. Người ở Vĩnh Viễn, Lương Tâm mà ghi "phường Long Mỹ" là ghi sai nơi.
Tên Vĩnh Viễn nay là tên xã, gồm thị trấn Vĩnh Viễn và xã Vĩnh Viễn A cũ. Thị trấn cũ thành một phần của xã, không còn chữ "thị trấn" trên giấy tờ mới. Chợ, trường học, trạm y tế vẫn ở chỗ cũ.
Tên Vĩnh Thuận Đông dễ lẫn với các tên Vĩnh Thuận ở Kiên Giang cũ, nay thuộc An Giang. Khi khai trực tuyến hoặc gửi hàng, cần ghi rõ "xã Vĩnh Thuận Đông, thành phố Cần Thơ". Người ở xã Vị Thủy cũ (không phải thị trấn Nàng Mau) nay cũng thuộc xã Vĩnh Thuận Đông, điều nhiều người chưa quen.
Cách ghi dễ hiểu là tên xã mới trước, tên cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Xà Phiên, thành phố Cần Thơ (trước là xã Thuận Hưng, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang)". Giấy tờ cấp hợp lệ trước đây vẫn có giá trị.
Đi lại và làm giấy tờ ở Long Mỹ cũ
Từ Cần Thơ về vùng huyện Long Mỹ cũ thường đi qua Vị Thanh hoặc thị xã Long Mỹ rồi xuống phía nam. Đường vào các xã nhỏ, nhiều đoạn chỉ hợp xe máy; người đi ô tô nên hỏi trước đường có vào được không, nhất là mùa mưa.
Từ 7/2025, các việc như hộ tịch, chứng thực, cư trú làm tại xã mới; việc cấp thành phố làm ở Cần Thơ hoặc trực tuyến. Với người lớn tuổi không quen làm trực tuyến, nên nhờ cán bộ xã hướng dẫn hoặc nhờ con cháu, đừng nhờ người lạ giữ giấy tờ.
Người quê Long Mỹ ở xa về làm giấy tờ đất nên mang bản gốc. Đất cấp trước 2015 có thể ghi "huyện Long Mỹ" khi huyện còn rộng; điều đó không cản trở thủ tục, cán bộ sẽ đối chiếu theo tên xã cũ.
Nếu chỉ về thăm quê vài ngày, nên chuẩn bị tiền mặt, vì ở các xã xa, cây rút tiền và chỗ nhận thanh toán thẻ không nhiều như trong thành phố. Sóng điện thoại đã phủ, nhưng ở vài đoạn ven kênh xa có thể yếu.
Mười năm làm huyện lỵ: Vĩnh Viễn thay đổi ra sao
Trong mười năm 2015–2025, Vĩnh Viễn thay đổi nhanh hơn nhiều xã quanh đó: có trụ sở cơ quan huyện, trường học, khu dân cư mới, đường được mở rộng. Người dân các xã xung quanh quen dần với việc đi Vĩnh Viễn thay vì đi chợ Long Mỹ như trước.
Khi cấp huyện bị bỏ từ 1/7/2025, các trụ sở cấp huyện cũ được sắp xếp lại, một phần dùng cho xã mới hoặc các đơn vị khác. Nhịp sống ở Vĩnh Viễn trong vài năm tới sẽ tuỳ vào việc sử dụng các cơ sở này và các dự án đường sá đi qua vùng.
Đối với người làm ăn, buôn bán nhỏ ở Vĩnh Viễn, chuyện huyện lỵ đến rồi đi trong mười năm là một bài học về việc đừng đặt cược hết vào một quy hoạch. Người mua đất, mở cửa hàng nên tìm hiểu kỹ quy hoạch đang có hiệu lực, hỏi tại xã mới thay vì nghe lời đồn.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Long Mỹ cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Long Mỹ cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ nay là các xã Vĩnh Viễn, Lương Tâm, Xà Phiên và một phần xã Vĩnh Thuận Đông; không còn tên huyện Long Mỹ.
Huyện lỵ huyện Long Mỹ ở đâu?
Từ năm 2015, khi vùng chợ Long Mỹ tách thành thị xã, huyện lỵ huyện Long Mỹ chuyển về thị trấn Vĩnh Viễn. Từ 1/7/2025, thị trấn Vĩnh Viễn cùng xã Vĩnh Viễn A cũ hợp thành xã Vĩnh Viễn, thành phố Cần Thơ.
Xã Lương Nghĩa cũ nay thuộc xã nào?
Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, xã Lương Nghĩa cũ cùng xã Lương Tâm cũ nay hợp thành xã Lương Tâm, thành phố Cần Thơ. Khi ghi địa chỉ có thể thêm tên cũ trong ngoặc cho dễ hiểu.
Thuận Hòa, Thuận Hưng nay thuộc xã nào?
Xã Thuận Hòa và xã Thuận Hưng cũ cùng xã Xà Phiên cũ nay hợp thành xã Xà Phiên, thành phố Cần Thơ. Đây là vùng phía nam của huyện Long Mỹ cũ, ruộng trũng và kênh rạch.
Huyện Long Mỹ và thị xã Long Mỹ có phải một không?
Không. Từ năm 2015 đến tháng 6/2025 có hai đơn vị riêng: thị xã Long Mỹ ở vùng chợ và huyện lỵ cũ, huyện Long Mỹ ở phía nam với trung tâm Vĩnh Viễn. Từ 7/2025, thị xã cũ thành ba phường, huyện cũ thành các xã.
Xã Vĩnh Thuận Đông mới gồm những nơi nào?
Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, xã Vĩnh Thuận Đông mới gồm xã Vĩnh Thuận Đông cũ của huyện Long Mỹ và hai xã Vị Thủy, Vĩnh Thuận Tây cũ của huyện Vị Thủy. Nên kiểm thêm trên ứng dụng định danh điện tử.