Huyện Lâm Hà nằm ở phía tây Đà Lạt, phía tây bắc tỉnh Lâm Đồng cũ, được lập những năm 1980 trên vùng kinh tế mới mà phần đông người khai hoang đến từ Hà Nội; huyện lỵ là thị trấn Đinh Văn, huyện còn có thị trấn Nam Ban. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; các thị trấn, xã cũ được sắp thành một số xã mới thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Hiếm có huyện nào ở Tây Nguyên mà tên xã đọc lên như một trang bản đồ Hà Nội: Mê Linh, Gia Lâm, Đan Phượng, Phúc Thọ, Hoài Đức. Lâm Hà là câu chuyện của những người từ đồng bằng sông Hồng lên cao nguyên dựng làng, trồng cà phê, nuôi tằm. Bài đi qua lịch sử, tên gọi, sinh kế, cảnh quan và cách ghi địa chỉ sau ngày bỏ cấp huyện.
Vị trí: vùng đồi phía tây Đà Lạt
Lâm Hà nằm ở phía tây cao nguyên Lâm Viên, giáp Đà Lạt và Lạc Dương ở phía đông, Đức Trọng và Di Linh ở phía nam, Đam Rông ở phía bắc; rìa phía tây là vùng đồi núi hướng về phía Đắk Nông cũ. Địa hình là đồi núi trung bình, độ cao thấp hơn Đà Lạt, xen những thung lũng và hồ thủy lợi.
Khí hậu ấm hơn Đà Lạt, mát hơn Bảo Lộc, mùa mưa dài, mùa khô gió mạnh. Đất đỏ bazan và đất đồi hợp với cà phê, dâu tằm, cây ăn trái. Nhiều hồ chứa nhỏ được đắp từ thời khai hoang để giữ nước tưới mùa khô.
Thị trấn Đinh Văn là trung tâm huyện, nằm trên trục giao thông chính. Thị trấn Nam Ban ở phía đông, gần Đà Lạt hơn, có đường đi qua vùng Tà Nung lên phố núi. Quốc lộ 27 đi qua huyện, nối vùng Đức Trọng với Đam Rông rồi sang Đắk Lắk.
Với người Đà Lạt, Nam Ban là vùng ven gần nhất về phía tây, nơi có thác Voi, chùa Linh Ẩn và những vườn cà phê, hoa ven đường. Với người Lâm Hà, Đà Lạt là nơi lên khám bệnh, làm việc cấp tỉnh, chỉ cách một quãng đường đèo.
Những người Hà Nội lên dựng làng
Sau năm 1975, Lâm Đồng là một trong những tỉnh đón nhiều người khai hoang từ đồng bằng theo chương trình xây dựng vùng kinh tế mới. Vùng đồi phía tây Đà Lạt được giao cho những đoàn người từ Hà Nội, trong đó có cả các huyện ngoại thành và vùng Hà Tây cũ sau này nhập vào Hà Nội.
Những năm đầu rất gian khổ: phát rừng, dựng nhà tạm, thiếu nước, thiếu thuốc men, sốt rét. Nhiều gia đình bỏ về quê, nhiều gia đình ở lại, dựng thành làng, mở trường, mở chợ. Ký ức về thời ấy vẫn được người lớn tuổi kể lại trong các dịp giỗ, họp mặt đồng hương.
Những năm 1980, khi dân số đông lên, huyện Lâm Hà được lập trên vùng đất này cùng một phần đất tách từ các huyện lân cận. Tên Lâm Hà được hiểu phổ biến là ghép từ Lâm Đồng và Hà Nội, ghi dấu sự góp sức của Hà Nội trong việc xây dựng vùng kinh tế mới; đây là cách hiểu rộng rãi, dù không thấy văn bản nào giải thích chính thức.
Năm 2004, phần đất phía bắc huyện được tách ra lập huyện Đam Rông. Giấy tờ trước năm 2004 của người ở vùng Đam Rông vì vậy ghi huyện Lâm Hà.
Quan hệ với quê cũ chưa bao giờ đứt. Nhiều hội đồng hương, nhiều dòng họ ở Lâm Hà vẫn giữ liên lạc với làng gốc ngoài Bắc, về quê dự giỗ tổ, sửa nhà thờ họ, và đón người quê vào thăm. Một số làng ở Lâm Hà còn giữ cả tên thôn, tên xóm như ở quê.
Đọc tên xã như đọc bản đồ Hà Nội
Ngay trước 7/2025, Lâm Hà có hai thị trấn Đinh Văn, Nam Ban và nhiều xã. Nhiều tên xã trùng tên các huyện của Hà Nội và Hà Tây cũ: Mê Linh, Gia Lâm, Đan Phượng, Phúc Thọ, Hoài Đức. Những tên như Liên Hà, Nam Hà, Tân Hà mang chữ Hà, có người hiểu là một cách nhắc tới Hà Nội; điều này chưa thấy văn bản nào khẳng định. Người lên khai hoang đặt tên làng mới theo quê cũ, vừa để nhớ, vừa để nhận nhau.
Bên cạnh đó là những tên khác: Đinh Văn, Tân Văn, Phi Tô, Đạ Đờn. Phi Tô, Đạ Đờn là tên gốc bản địa, nhắc rằng trước khi người Hà Nội lên, vùng đất đã có người K'Ho sinh sống. Tên Nam Ban gắn với một vùng đất có trước khi lập huyện.
Với người tìm gốc gác, tên xã ở Lâm Hà là manh mối quý: một gia đình ở xã Đan Phượng của Lâm Hà nhiều khả năng có gốc từ huyện Đan Phượng của Hà Nội; người xã Phúc Thọ có gốc từ Phúc Thọ. Dĩ nhiên sau mấy chục năm, dân cư đã pha trộn nhiều, nên đây chỉ là gợi ý ban đầu.
Cần cẩn thận khi đọc địa chỉ cũ: “xã Mê Linh, huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng” khác hẳn với Mê Linh của Hà Nội. Tên trùng nhau làm không ít hồ sơ, bưu phẩm bị gửi nhầm ra Bắc.
Cà phê, dâu tằm và nông trại Mê Linh
Cà phê là cây chủ lực của Lâm Hà, chủ yếu cà phê vối, có vùng trồng cà phê chè ở nơi cao. Lâm Hà là một trong những vùng cà phê lớn của Lâm Đồng cũ, nhiều hộ có vườn cà phê kết hợp sầu riêng, bơ, mắc ca. Mùa thu hoạch cuối năm, các xã tất bật, sân phơi kín hạt.
Dâu tằm là nghề thứ hai. Nhiều hộ trồng dâu, nuôi tằm, bán kén cho các cơ sở ươm tơ ở Bảo Lộc và nơi khác. Nghề tằm hợp với nông hộ nhỏ, cho thu nhập đều đặn, nhưng giá kén lên xuống theo thị trường tơ.
Ở xã Mê Linh có những trang trại cà phê, chồn hương mở cửa đón khách, đồi cà phê nhìn ra thung lũng và hồ. Đây là một trong những điểm du lịch nông nghiệp được nhắc nhiều của Lâm Hà, nằm không xa Nam Ban.
Ngoài ra, Lâm Hà có rau, hoa ở vùng gần Đà Lạt, chè ở một số xã, và chăn nuôi heo, bò, gà theo hộ. Người mua cà phê, mật ong, sản vật làm quà nên hỏi rõ nơi trồng, cách chế biến, vì chất lượng khác nhau xa.
Thác Voi, chùa Linh Ẩn và cảnh vùng Nam Ban
Thác Voi nằm ở thị trấn Nam Ban, là thác cao giữa rừng, nước đổ từ vách đá xuống vực sâu. Tên thác được giải thích theo hình khối đá giống đàn voi và theo truyền thuyết của người K'Ho, có nhiều dị bản. Đường xuống chân thác dốc, nhiều bậc đá; mùa mưa trơn, nên đi cẩn thận.
Ngay cạnh thác Voi là chùa Linh Ẩn, có tượng lớn nhìn ra thung lũng, là điểm tham quan quen của khách đi Nam Ban. Khách đến nên ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng, theo quy định của nơi tham quan.
Vùng Nam Ban còn nhiều vườn hoa, vườn cà phê, những con dốc nhìn xuống hồ và thung lũng. Đường từ Đà Lạt qua Tà Nung xuống Nam Ban là cung đường đèo đẹp, nhưng nhiều khúc cua, sương mù vào sáng sớm và chiều mưa.
Ở các xã khác, thác, hồ thủy lợi và đồi cà phê là cảnh chính, ít được biết tới hơn. Muốn đi nên hỏi người địa phương về đường vào, nhất là vào mùa mưa.
Đinh Văn, chợ và đời sống thị trấn
Thị trấn Đinh Văn là trung tâm hành chính và buôn bán của Lâm Hà, có chợ, trường học, trung tâm y tế, ngân hàng, đại lý cà phê, cửa hàng vật tư nông nghiệp. Mùa cà phê, chợ và các đại lý đông hẳn lên.
Đời sống ở đây pha giữa nếp làng đồng bằng và cao nguyên: giỗ họ, đám cưới theo kiểu Bắc, món ăn như bún, phở, bánh cuốn, cạnh những món của người K'Ho và của người các tỉnh khác lên sau. Giọng Hà Nội vẫn nghe rõ ở lớp người lớn tuổi, lớp trẻ thì nói pha.
Người K'Ho ở Lâm Hà sống chủ yếu ở các thôn thuộc Phi Tô, Đạ Đờn và một số xã khác, làm cà phê, lúa, giữ cồng chiêng và các lễ mừng lúa mới. Ngoài ra có người Tày, Nùng, Mông di cư từ phía Bắc vào cuối thế kỷ XX.
Lâm Hà cũng có những khó khăn chung của vùng nông nghiệp: giá nông sản bấp bênh, thiếu nước mùa khô, người trẻ đi làm xa. Nhiều gia đình có con đi học, đi làm ở Đà Lạt hay Thành phố Hồ Chí Minh, cuối năm mới về.
Lâm Hà sau 1/7/2025 và cách ghi địa chỉ
Từ 1/7/2025, huyện Lâm Hà không còn. Hai thị trấn Đinh Văn, Nam Ban và các xã cũ được sắp lại thành một số xã mới thuộc tỉnh Lâm Đồng. Tên xã mới và phần đất mỗi xã nên tra trong danh sách chính thức hoặc hỏi ủy ban xã, vì ranh giới thôn có chỗ được điều chỉnh khi gộp; bài này không tự gán để tránh dẫn sai.
Việc hằng ngày như hộ tịch, chứng thực, cư trú nay làm ở ủy ban xã. Việc cấp tỉnh lên Đà Lạt; nhiều thủ tục làm được trực tuyến.
Khi ghi địa chỉ, chép tên thôn, tên xã mới, tỉnh Lâm Đồng, kèm tên xã cũ và “huyện Lâm Hà” trong ngoặc. Vì nhiều tên xã cũ trùng tên địa danh Hà Nội, càng nên ghi rõ tỉnh Lâm Đồng để bưu phẩm không bị chuyển nhầm ra Bắc.
Giấy tờ cũ ghi “huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng” vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Giấy tờ của những năm đầu khai hoang có thể ghi tên đơn vị cũ hơn, tên nông trường hay tên vùng kinh tế mới; muốn đối chiếu, mang giấy tờ tới ủy ban xã để được hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Lâm Hà nay thuộc tỉnh nào?
Lâm Hà vẫn thuộc tỉnh Lâm Đồng, nay là tỉnh Lâm Đồng mới gồm cả Đắk Nông và Bình Thuận cũ. Từ 1/7/2025 huyện không còn, hai thị trấn Đinh Văn, Nam Ban và các xã cũ được sắp thành một số xã mới.
Vì sao gọi là Lâm Hà?
Cách hiểu phổ biến là ghép từ Lâm Đồng và Hà Nội, vì phần đông người khai hoang vùng kinh tế mới ở đây đến từ Hà Nội và vùng ngoại thành. Không thấy văn bản nào giải thích chính thức, nhưng cách hiểu này được dùng rộng rãi.
Xã Mê Linh ở Lâm Hà có liên quan đến Mê Linh Hà Nội không?
Có liên quan về nguồn gốc dân cư: người khai hoang đặt tên làng mới theo quê cũ. Nhưng về hành chính, xã Mê Linh của Lâm Hà thuộc Lâm Đồng, hoàn toàn khác Mê Linh của Hà Nội. Khi gửi hàng phải ghi rõ tỉnh.
Huyện lỵ của Lâm Hà ở đâu?
Huyện lỵ của Lâm Hà là thị trấn Đinh Văn. Huyện còn thị trấn Nam Ban ở phía đông, gần Đà Lạt hơn, nơi có thác Voi và chùa Linh Ẩn. Từ 2025, cả hai thị trấn cũ đều thuộc các xã mới của tỉnh Lâm Đồng.
Đam Rông có phải từng thuộc Lâm Hà không?
Đúng. Năm 2004, phần đất phía bắc của Lâm Hà được tách ra lập huyện Đam Rông. Giấy tờ cấp trước năm đó cho người ở vùng Đam Rông ghi huyện Lâm Hà, dù tên xã có thể giữ nguyên.
Thác Voi thuộc xã nào?
Thác Voi nằm ở thị trấn Nam Ban của huyện Lâm Hà cũ. Từ 1/7/2025, thị trấn Nam Ban được sắp vào một xã mới của tỉnh Lâm Đồng; tên xã mới nên tra danh sách chính thức hoặc hỏi người địa phương.