Huyện Gò Công Đông là đơn vị cấp huyện ven biển của tỉnh Tiền Giang ngay trước 1/7/2025, huyện lỵ là thị trấn Tân Hòa, có thêm thị trấn Vàm Láng ở cửa sông. Huyện được lập năm 1979 khi huyện Gò Công chia đôi. Từ 1/7/2025, đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; cấp huyện không còn.
Nếu Mỹ Tho là sông, Cái Bè là vườn, thì Gò Công Đông là biển. Đây là nơi Tiền Giang cũ chạm Biển Đông rõ nhất, với bãi bồi, đê biển, cảng cá và những làng sống nhờ nghêu, tôm, cá. Bài này kể về vùng đất ấy, từ lịch sử tách huyện, nghề biển, chuyện sạt lở tới cách tra địa chỉ mới.
Từ huyện Gò Công tới Gò Công Đông
Sau năm 1976, phần nông thôn của tỉnh Gò Công cũ trở thành huyện Gò Công thuộc Tiền Giang. Năm 1979, huyện này được chia làm hai: Gò Công Đông ở phía biển và Gò Công Tây ở phía trong. Lý do chính là huyện quá rộng, dân đông, khó quản lý từ một trung tâm. Từ đó, Gò Công Đông có huyện lỵ riêng là thị trấn Tân Hòa.
Địa giới huyện tiếp tục thay đổi vài lần. Năm 2008, một số xã cù lao ở phía nam được tách ra cùng các xã của Gò Công Tây để lập huyện Tân Phú Đông. Trong những đợt mở rộng thị xã Gò Công, một số xã giáp ranh cũng được chuyển sang đô thị. Vì vậy, giấy tờ cũ ghi một xã thuộc Gò Công Đông có thể về sau thuộc đơn vị khác.
Ngoài thị trấn Tân Hòa, huyện còn thị trấn Vàm Láng ở cửa sông Soài Rạp. Hai thị trấn mang hai vai khác nhau: Tân Hòa là trung tâm hành chính, Vàm Láng là trung tâm nghề cá.
Biển Tân Thành và bãi nghêu
Xã Tân Thành có bãi biển được nhiều người Tiền Giang và Thành phố Hồ Chí Minh biết tới. Khác với bãi cát trắng miền Trung, biển ở đây là bãi bồi phù sa pha cát, nước đục màu nâu, khi triều rút để lộ một vùng bãi rộng. Người ta có thể đi bộ ra xa trên bãi cứng, xem người dân cào nghêu, bắt ốc.
Nghêu là sản vật nổi tiếng nhất của vùng biển Gò Công. Bãi nghêu được giao cho các hợp tác xã, tổ hợp tác quản lý, khai thác theo mùa, có lúc thả giống, có lúc cho nghỉ để nghêu lớn. Nghề cào nghêu cần sức khỏe và hiểu con nước; người đi bãi phải canh giờ triều lên để vào bờ kịp.
Khu du lịch biển Tân Thành có quán ăn hải sản, chỗ nghỉ chân, đường đi dạo trên đê. Cuối tuần, lễ tết thường đông khách từ Mỹ Tho, Gò Công và Thành phố Hồ Chí Minh xuống. Bạn không nên đi xa ra bãi khi không có người địa phương đi cùng, vì triều lên khá nhanh và có những lạch sâu khó thấy.
Vàm Láng: cảng cá và lễ hội của ngư dân
Vàm Láng nằm ở nơi sông Soài Rạp đổ ra biển, đối diện bên kia sông là đất Cần Giờ của Thành phố Hồ Chí Minh. Thị trấn có cảng cá, nơi tàu thuyền đánh bắt xa bờ về neo đậu, bán cá, sửa tàu, mua nhu yếu phẩm. Buổi sáng sớm, bến cá là nơi nhộn nhịp nhất, thương lái chờ sẵn để mua hàng chở đi các chợ.
Ngư dân Vàm Láng có lễ hội Nghinh Ông hằng năm, tổ chức theo lệ của cư dân ven biển Nam Bộ, tưởng nhớ cá Ông, cầu cho một mùa biển yên ổn. Lễ hội có rước, hát bội, nhiều tàu ghe trang trí ra đón. Đây là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng lớn của vùng biển Gò Công, thu hút người dân nhiều nơi về tham dự.
Nghề biển ở đây gian nan. Tàu thuyền phải theo dõi thời tiết, những mùa gió chướng biển động mạnh. Nhiều gia đình có người đi biển dài ngày, người ở nhà làm nghề phơi khô, làm mắm, vá lưới. Hàng khô, mắm của Vàm Láng được bán ở chợ Gò Công và mang đi khắp nơi.
Những năm gần đây, nguồn lợi ven bờ giảm, chi phí nhiên liệu tăng, nhiều tàu nhỏ chuyển sang làm dịch vụ hậu cần nghề cá hoặc nghỉ hẳn. Thanh niên Vàm Láng không còn theo nghề biển đông như thế hệ cha anh; nhiều người lên thành phố làm công nhân, chỉ về khi mùa lễ hội.
Đê biển, rừng phòng hộ và chuyện sạt lở
Bờ biển Gò Công nhiều năm bị xói lở nặng, có đoạn đất lùi vào đáng kể chỉ trong vài năm, cuốn theo rừng phòng hộ và đất sản xuất. Đê biển Gò Công được xây dựng, nâng cấp nhiều lần để bảo vệ đồng ruộng, nhà cửa phía trong. Đi trên đê, bạn sẽ thấy rõ ranh giới: một bên là biển và bãi bồi, một bên là ruộng lúa, ao tôm, làng xóm.
Rừng phòng hộ ven biển với cây bần, cây mắm là lớp bảo vệ quan trọng nhất trước sóng gió. Ở những đoạn rừng bị mất, chính quyền và các dự án đã thử nhiều cách như làm hàng rào tre, kè mềm để giữ bùn, trồng lại rừng. Kết quả không đồng đều, có đoạn bồi trở lại, có đoạn vẫn tiếp tục lở.
Với người ở đây, chuyện đê, chuyện rừng không phải chuyện xa xôi mà là chuyện giữ nhà, giữ ruộng. Mỗi mùa gió chướng và triều cường, người dân lại theo dõi đê, báo cho chính quyền khi thấy chỗ hư hỏng.
Đám lá tối trời và ký ức Trương Định
Đám lá tối trời là tên dân gian gọi khu rừng dừa nước, rừng lá rậm rạp ven biển ở vùng Gia Thuận, nơi nghĩa quân Trương Định lập căn cứ chống Pháp sau năm 1862. Rừng dày tới mức ban ngày trong rừng cũng tối, nên có tên như vậy. Từ đây, nghĩa quân tổ chức nhiều trận đánh vào đồn binh Pháp trong vùng Gò Công.
Ngày nay khu rừng xưa không còn nguyên vẹn, nhưng địa danh này được ghi nhận là di tích lịch sử, có bia, nhà tưởng niệm. Người địa phương vẫn kể nhiều chuyện về nghĩa quân, về những người dân Gò Công đã nuôi giấu, tiếp tế cho ông Trương. Mộ và đền thờ Trương Định thì nằm ở đô thị Gò Công, không ở đây.
Nếu muốn đi theo dấu chân Trương Định, bạn có thể ghé Đám lá tối trời ở Gò Công Đông, rồi về đô thị Gò Công thăm mộ và đền thờ ông. Hai điểm cách nhau một quãng đường vừa phải, đi trong một buổi được.
Ruộng giồng, sơ ri và đời sống trong đất liền
Lùi vào trong đê, Gò Công Đông có ruộng lúa, rẫy rau màu trên giồng cát, vườn sơ ri, ao nuôi tôm. Nhờ dự án ngọt hóa Gò Công, nhiều vùng trước đây chỉ làm được một vụ lúa nay làm được nhiều vụ hơn, trồng thêm rau màu mùa khô. Tuy vậy, những năm hạn mặn gay gắt, nước ngọt vẫn là nỗi lo hàng đầu.
Sơ ri là cây đặc trưng của vùng giồng ven biển, chịu được gió và đất pha mặn. Mùa sơ ri, vườn đỏ trái, thương lái tới thu mua đi chế biến nước ép, mứt. Ngoài ra còn dưa hấu, củ sắn, các loại rau ăn lá trồng trên giồng.
Người Gò Công Đông nổi tiếng hiếu khách, giọng nói nhẹ, có cách nêm nếm ngọt. Món ăn quen ở đây là nghêu hấp, canh chua cá, mắm tôm chà, khô cá, các món làm từ hải sản tươi bắt ngay ở bãi.
Đi Gò Công Đông: đường, mùa và những điều nên biết
Đường đi. Từ Mỹ Tho theo đường tỉnh qua Chợ Gạo, Gò Công rồi xuống Tân Hòa, Tân Thành, Vàm Láng. Từ Thành phố Hồ Chí Minh cũng có thể đi qua Long An rồi sang vùng Gò Công tùy tuyến cầu, phà đang khai thác. Hỏi trước tình trạng đường vì một số tuyến đang thi công, nâng cấp.
Mùa nào nên đi. Mùa khô trời ít mưa, đường khô ráo, thuận đi biển, nhưng nắng gắt và gió chướng mạnh vào cuối năm. Mùa mưa biển đục hơn, đường đê có đoạn trơn. Lễ hội Nghinh Ông ở Vàm Láng là dịp đông vui nhất trong năm.
Ăn gì, mua gì. Nghêu, sò, tôm, cá tươi ở các quán ven biển Tân Thành và bến cá Vàm Láng; khô cá, mắm tôm chà, sơ ri mua làm quà. Hỏi giá theo ký trước khi gọi món hải sản để tránh hiểu lầm.
An toàn trên bãi. Không ra xa bãi bồi khi triều đang lên, không lội qua lạch khi không biết độ sâu, mang dép cứng vì vỏ nghêu sò dễ gây xước chân. Trẻ nhỏ phải có người lớn đi kèm.
Nay thuộc đâu và tra địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, huyện Gò Công Đông không còn là đơn vị hành chính. Toàn bộ địa bàn huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; hai thị trấn Tân Hòa, Vàm Láng và các xã được nhập thành số xã ít hơn. Tên mới của từng nơi nên tra theo phương án sắp xếp chính thức của tỉnh.
Một điều đáng nhớ là tỉnh Đồng Tháp mới có bờ biển chính là nhờ đất Gò Công Đông và Tân Phú Đông cũ của Tiền Giang, vì Đồng Tháp cũ không giáp biển. Nghề cá, cảng cá, du lịch biển của tỉnh mới vì vậy tập trung ở vùng này.
Muốn tra địa chỉ, lấy tên xã, thị trấn cũ trên giấy tờ, tìm trong bảng sắp xếp của tỉnh Đồng Tháp hoặc hỏi trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã. Giấy tờ cũ còn hạn vẫn dùng được, khi làm thủ tục mới thì khai cả địa chỉ cũ và mới.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Gò Công Đông nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Gò Công Đông cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, hình thành từ Tiền Giang và Đồng Tháp theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Các thị trấn, xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Gò Công Đông được lập năm nào?
Huyện Gò Công Đông được lập năm 1979, khi huyện Gò Công của Tiền Giang chia thành Gò Công Đông và Gò Công Tây. Năm 2008, một số xã phía nam góp vào việc lập huyện Tân Phú Đông.
Biển Tân Thành có tắm được không?
Biển Tân Thành là bãi bồi phù sa, nước đục, khác bãi cát trắng miền Trung. Khách chủ yếu đi dạo, ăn hải sản, xem cào nghêu. Không nên đi xa ra bãi khi không có người địa phương vì triều lên nhanh.
Vàm Láng ở đâu?
Vàm Láng là thị trấn ở cửa sông Soài Rạp thuộc huyện Gò Công Đông cũ, đối diện Cần Giờ. Nơi đây có cảng cá và lễ hội Nghinh Ông của ngư dân, tổ chức hằng năm.
Đám lá tối trời ở đâu?
Đám lá tối trời là khu rừng ven biển vùng Gia Thuận thuộc Gò Công Đông cũ, căn cứ của nghĩa quân Trương Định sau năm 1862. Nay là di tích có bia và nhà tưởng niệm.
Tỉnh Đồng Tháp mới có biển không?
Có. Đồng Tháp cũ không giáp biển, nhưng tỉnh mới có thêm đất Gò Công Đông và Tân Phú Đông của Tiền Giang cũ, nên có bờ biển và nghề cá ở vùng cửa sông phía đông.