Huyện Duyên Hải là huyện ven biển ở phía đông nam tỉnh Trà Vinh cũ. Năm 2015, huyện nhường thị trấn Duyên Hải và một số xã ven biển để lập thị xã Duyên Hải, phần còn lại vẫn là huyện Duyên Hải tới ngày 30/6/2025. Đây là vùng rừng đước, đầm tôm, sò huyết và các ấp Khmer phía trong. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc một số xã của tỉnh Vĩnh Long mới.
Bài này không nói về biển Ba Động hay khu điện lực, vốn thuộc thị xã Duyên Hải, mà tập trung vào phần huyện: vì sao huyện mất lỵ sở, đời sống rừng ngập mặn, nghề nuôi, các ấp Khmer và cách đọc địa chỉ trong một vùng có tới hai Duyên Hải.
Một huyện bị chia đôi năm 2015
Trước năm 2015, huyện Duyên Hải trải dài gần hết vùng ven biển của Trà Vinh, từ phía cửa sông Hậu tới gần cửa Cổ Chiên, trung tâm là thị trấn Duyên Hải. Khi trung tâm điện lực và các công trình cảng, luồng tàu được đầu tư, thị trấn cùng các xã quanh khu công trình được tách ra lập thị xã Duyên Hải.
Phần còn lại của huyện mất đi đô thị trung tâm, phải xây dựng trung tâm hành chính mới. Huyện sau 2015 gồm các xã như Ngũ Lạc, Đôn Châu, Đôn Xuân, Long Khánh, Long Vĩnh, Đông Hải cùng một thị trấn mới làm trung tâm. Đây là một trong những trường hợp hiếm ở miền Tây khi huyện và thị xã cùng tên nằm sát nhau suốt mười năm.
Hệ quả thực tế là nhiều người lớn tuổi vẫn gọi chung cả vùng là "Duyên Hải", trong khi trên giấy tờ có hai đơn vị khác nhau. Khi tìm hồ sơ cấp sau 2015, phải hỏi rõ xã của mình thuộc thị xã hay huyện. Một xã đã tách sang thị xã thì hồ sơ từ đó trở đi nằm ở thị xã, hồ sơ trước đó vẫn ghi huyện.
Tên Duyên Hải nghĩa là vùng ven biển, đặt đúng với vị trí của huyện. Tên này cũng từng được dùng cho huyện Cần Giờ của TP Hồ Chí Minh trong một giai đoạn, nên khi đọc tư liệu cũ thấy "huyện Duyên Hải" không có tên tỉnh đi kèm, cần xem văn cảnh để biết đang nói về nơi nào.
Rừng đước, rừng mắm và bãi bồi cửa sông
Huyện Duyên Hải nằm giữa vùng nước lợ của hai hệ sông lớn, nên rừng ngập mặn chiếm một phần đáng kể. Đước, mắm, bần, dừa nước mọc dọc các rạch, bãi bồi và ven biển. Những con rạch ngoằn ngoèo len giữa rừng là đường đi của xuồng, ghe nhỏ, và là nơi người dân đặt lú, giăng lưới bắt tôm cá.
Rừng ngập mặn ở đây có vai trò phòng hộ: giữ đất, chắn sóng, che chở đầm tôm và khu dân cư. Nhiều diện tích là rừng phòng hộ, được giao cho hộ dân chăm sóc, bảo vệ, kết hợp nuôi trồng thủy sản dưới tán rừng theo tỉ lệ cho phép. Mô hình tôm rừng, cua rừng như vậy cho năng suất không cao bằng ao thâm canh nhưng ít rủi ro hơn.
Bãi bồi trước rừng là nơi sò huyết, nghêu, ốc len, còng sinh sống. Khi nước ròng, người dân ra bãi bắt ốc, cào nghêu, nhặt sò. Đây là nguồn thu đều đặn của nhiều hộ nghèo, nhưng cũng nguy hiểm nếu không thuộc con nước, vì nước lên rất nhanh.
Đi xuồng trong rạch rừng đước lúc nước lớn là trải nghiệm rất riêng của vùng này: rễ đước chằng chịt hai bên, tiếng chim, tiếng cá quẫy, mùi bùn và lá mục. Người lạ không nên tự đi, vì rạch chằng chịt dễ lạc và con nước thay đổi nhanh; nhờ người địa phương chở đi là an toàn nhất.
Nghề nuôi tôm, cua và rủi ro theo mùa
Nuôi tôm là nghề chính của nhiều xã trong huyện. Từ đầm quảng canh truyền thống, nhiều hộ chuyển sang ao lót bạt, nuôi thâm canh, siêu thâm canh, cần vốn lớn và kỹ thuật cao. Bên cạnh tôm là cua, cá kèo, cá đối, nuôi xen hoặc luân canh.
Rủi ro của nghề nuôi ở đây đến từ nhiều phía. Dịch bệnh tôm có thể làm mất trắng cả vụ; mưa lớn, nắng gắt làm độ mặn, nhiệt độ trong ao đổi đột ngột; nguồn nước bị ô nhiễm khi nhiều ao cùng xả thải. Người nuôi phải theo dõi lịch thời vụ của ngành nông nghiệp địa phương, kiểm tra giống, xử lý nước kỹ.
Một số hộ vay vốn để đầu tư ao thâm canh; nếu thất bại liên tiếp, gánh nợ khá nặng. Vì vậy người nuôi có kinh nghiệm thường khuyên người mới bắt đầu nhỏ, học từ hàng xóm, tham gia tổ hợp tác để mua giống, thức ăn chung và chia sẻ thông tin dịch bệnh.
Ngoài nuôi, đánh bắt gần bờ bằng ghe nhỏ, lưới, đáy vẫn còn ở các xã ven biển và cửa sông. Sản lượng không lớn, đủ bán ở chợ địa phương hoặc cho thương lái chở lên thành phố Trà Vinh cũ.
Sò huyết, cua và tôm của vùng này phần lớn đi theo thương lái, ít khi có thương hiệu riêng. Một số hộ, tổ hợp tác bắt đầu đóng gói, ghi rõ nơi nuôi để bán trực tiếp cho khách quen ở thành phố. Người mua nên hỏi rõ nguồn gốc, thời điểm thu hoạch để chọn được hàng tươi.
Các ấp Khmer phía trong và đất giồng
Không phải toàn bộ huyện là rừng và đầm tôm. Ở phía trong, giáp Trà Cú, các xã như Ngũ Lạc, Đôn Châu, Đôn Xuân có nhiều ấp Khmer trên giồng đất, trồng lúa, đậu phộng, rau màu và nuôi bò. Mỗi ấp có chùa với khuôn viên rộng, cây cổ thụ, là nơi sinh hoạt chung của cộng đồng.
Những dịp lễ như Chôl Chnăm Thmây, Sen Đôn Ta, Ok Om Bok, các chùa trong huyện đông vui, có múa Rom Vong, dàn nhạc ngũ âm, đôi khi có đoàn Dù Kê về diễn. Người Kinh và Khmer trong huyện sống xen kẽ, buôn bán, làm ăn với nhau từ nhiều đời, nhiều người nói được cả hai thứ tiếng.
Đất giồng ở đây cũng chịu cảnh thiếu nước ngọt mùa khô. Nhiều hộ dùng giếng khoan để tưới, có nơi được hỗ trợ hệ thống cấp nước sạch tập trung. Khi khoan giếng, nên hỏi địa phương về quy định và độ sâu phù hợp để tránh trúng tầng nước mặn.
Điện gió, đê biển và những thay đổi gần đây
Như thị xã bên cạnh, vùng ven biển huyện Duyên Hải cũng có các dự án điện gió đặt trụ trên bãi bồi gần bờ. Từ đê biển nhìn ra, hàng trụ trắng nối nhau tới tận chân trời, quạt quay chậm trong gió chướng cuối năm. Dự án kéo theo đường dẫn, trạm biến áp, và một lượng công nhân, kỹ sư đến làm việc theo đợt.
Đê biển và kè chống sạt lở được đầu tư ở những đoạn bờ yếu, kết hợp trồng lại rừng phía trước đê. Ở nhiều nơi, người dân được thuê trồng, chăm rừng, vừa có thu nhập vừa giữ được bãi bồi. Tuy vậy, có những đoạn bờ vẫn lở theo mùa, nhà cửa sát đê phải dời vào trong.
Với người dân, những thay đổi này vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra câu hỏi: bãi nuôi sò, nuôi nghêu có bị thu hẹp không, đường ghe ra biển có thuận không, tiền đền bù tính ra sao. Các cuộc họp dân, đối thoại giữa chính quyền, chủ dự án và người dân diễn ra thường xuyên; người mới đến nên lắng nghe trước khi bàn chuyện làm ăn ở vùng này.
Đường đi và đời sống ở một huyện ven biển xa tỉnh lỵ
Huyện Duyên Hải nằm xa thành phố Trà Vinh cũ hơn các huyện khác. Từ thành phố, theo quốc lộ 53 xuống phía biển qua Châu Thành, Cầu Ngang, rồi rẽ vào các tỉnh lộ, đường huyện tới từng xã. Một số xã ven rạch, cửa sông chỉ có đường nhỏ, mùa mưa lầy lội, xuồng ghe vẫn là phương tiện quan trọng.
Dịch vụ ở huyện ở mức cơ bản: chợ xã, trạm y tế, trường học, tiệm tạp hóa. Bệnh nặng phải chuyển lên thị xã Duyên Hải cũ hoặc thành phố Trà Vinh cũ. Người đến làm việc ở đây, nhất là ở các dự án ven biển, nên chuẩn bị phương tiện riêng, thuốc men cơ bản, và đăng ký tạm trú theo quy định.
Bù lại, vùng này có cảnh rừng ngập mặn còn nguyên vẻ hoang sơ, chợ cá sáng sớm đầy hải sản tươi, và nhịp sống chậm. Người thích đi xe máy khám phá có thể đi dọc các con đê bao giữa đầm tôm và rừng đước vào buổi chiều, nhưng nên quay về trước khi trời tối vì đường vắng.
Từ 1/7/2025: huyện Duyên Hải cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Duyên Hải không còn; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp lại thành một số xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới. Thị xã Duyên Hải bên cạnh cũng không còn, nên cả hai Duyên Hải nay đều chỉ là tên gọi lịch sử; trên giấy tờ mới, tên xã thay thế tên huyện, thị xã.
Khi tra địa chỉ mới, hãy bắt đầu từ tên xã cũ, đừng bắt đầu từ chữ Duyên Hải. Một hộ ở xã Ngũ Lạc cũ, giấy cũ ghi huyện Duyên Hải, chỉ cần tra Ngũ Lạc trong bảng sắp xếp cấp xã của tỉnh Vĩnh Long là biết xã mới.
Giấy tờ đất ở vùng rừng phòng hộ, đất nuôi trồng thủy sản có những quy định riêng về thời hạn giao, cho thuê và mục đích sử dụng. Khi đổi giấy hoặc chuyển nhượng, nên hỏi kỹ cơ quan đất đai cấp xã, tỉnh để biết đất của mình thuộc loại nào, còn hạn bao lâu.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Duyên Hải và thị xã Duyên Hải có gì khác?
Năm 2015, thị trấn Duyên Hải và một số xã ven biển tách khỏi huyện để lập thị xã Duyên Hải. Phần còn lại vẫn là huyện Duyên Hải, gồm các xã như Ngũ Lạc, Đôn Châu, Đôn Xuân, Long Khánh, Long Vĩnh, Đông Hải và một thị trấn mới.
Biển Ba Động có thuộc huyện Duyên Hải không?
Trong giai đoạn 2015–2025, biển Ba Động thuộc xã Trường Long Hòa của thị xã Duyên Hải, không thuộc huyện. Trước 2015, xã này nằm trong huyện Duyên Hải, nên giấy tờ cũ có thể vẫn ghi tên huyện.
Huyện Duyên Hải cũ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, huyện Duyên Hải cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, cùng với các huyện khác của Trà Vinh cũ và Bến Tre cũ. Thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới, tra theo bảng sắp xếp cấp xã.
Nuôi tôm ở Duyên Hải có dễ không?
Nuôi tôm ở đây cho thu nhập cao nhưng rủi ro lớn vì dịch bệnh, thời tiết, độ mặn thay đổi và giá cả. Người có kinh nghiệm khuyên người mới bắt đầu nhỏ, tham gia tổ hợp tác, theo lịch thời vụ và xử lý nước kỹ.
Mua đất ở vùng rừng ngập mặn cần lưu ý gì?
Nên kiểm tra đất có thuộc rừng phòng hộ, hành lang bảo vệ bờ biển hay đất được giao, cho thuê có thời hạn không. Nhiều loại đất ở đây không được xây dựng hay chuyển nhượng tự do, phải hỏi cơ quan đất đai trước khi giao dịch.