Huyện Đức Trọng nằm ngay phía nam Đà Lạt, trên quốc lộ 20, là cửa ngõ hàng không của tỉnh Lâm Đồng cũ với sân bay Liên Khương; huyện lỵ là thị trấn Liên Nghĩa. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; thị trấn Liên Nghĩa cũ nằm trong xã Đức Trọng, các xã còn lại được sắp thành một số xã mới thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Nhiều người lên Đà Lạt bằng máy bay đặt chân xuống Đức Trọng trước, rồi đi một mạch lên phố núi mà không để ý vùng mình vừa qua. Thật ra Đức Trọng là huyện đông dân, có thị trấn sầm uất, những cánh đồng rau, hoa, cà phê, những ngọn thác lớn và cộng đồng K'Ho, Chu Ru. Bài đi qua các lớp đó và cách ghi địa chỉ.
Thung lũng giữa hai cao nguyên
Đức Trọng nằm trên phần đất chuyển tiếp giữa cao nguyên Lâm Viên ở phía bắc và cao nguyên Di Linh ở phía tây nam, phần lớn là thung lũng và đồi thấp, độ cao thấp hơn Đà Lạt rõ rệt. Khí hậu ấm hơn Đà Lạt, ít sương mù hơn, đất bằng rộng, thuận cho trồng trọt và xây dựng.
Huyện giáp Đà Lạt ở phía bắc, Đơn Dương ở phía đông, Di Linh ở phía tây nam, Lâm Hà ở phía tây bắc, và giáp vùng Bình Thuận cũ ở phía đông nam. Quốc lộ 20 chạy xuyên huyện từ Di Linh lên Đà Lạt, quốc lộ 27 từ Đơn Dương sang Lâm Hà cũng cắt qua.
Sông Đa Nhim và các suối lớn chảy qua huyện, góp nước cho hệ thống sông Đồng Nai. Phía nam huyện có hồ Đại Ninh, hồ chứa của thủy điện Đại Ninh, nằm giữa Đức Trọng và Di Linh; nước được dẫn xuống nhà máy ở vùng Bình Thuận cũ.
Vị trí thung lũng giữa hai trục quốc lộ làm Đức Trọng trở thành nơi tập trung chợ đầu mối, kho bãi, cơ sở sơ chế nông sản của cả vùng cao nguyên phía nam.
Quận Đức Trọng của tỉnh Tuyên Đức
Thời Việt Nam Cộng hòa, Đức Trọng là một quận của tỉnh Tuyên Đức, cùng với Đơn Dương và Lạc Dương. Tên Đức Trọng nhiều khả năng lấy chữ Đức của Tuyên Đức ghép với một chữ mang ý tốt; chưa thấy văn bản phổ thông giải thích chính thức.
Trung tâm quận đặt ở vùng Liên Khương, Liên Nghĩa, nơi đã có sân bay từ thời Pháp và có các làng định cư của người từ miền Bắc vào sau năm 1954. Tên Liên Nghĩa, Liên Khương, Liên Hiệp đều mang chữ Liên, gợi những khu dân cư được lập theo cùng một đợt.
Đầu năm 1976, Tuyên Đức nhập vào tỉnh Lâm Đồng, Đức Trọng thành huyện của tỉnh mới. Những năm 1980, một phần đất phía tây bắc của huyện góp vào việc lập huyện Lâm Hà. Phần còn lại giữ ranh giới tương đối ổn định tới năm 2025.
Ngay trước 7/2025, Đức Trọng có thị trấn Liên Nghĩa và nhiều xã như Hiệp An, Hiệp Thạnh, Liên Hiệp, Phú Hội, Tân Hội, Tân Thành, Bình Thạnh, Ninh Gia, Ninh Loan, Đà Loan, Tà Năng, Tà Hine, N'Thol Hạ. Tên Tà Năng, Tà Hine, N'Thol Hạ là tên gốc bản địa, phần còn lại theo kiểu Hán Việt.
Sân bay Liên Khương và thị trấn Liên Nghĩa
Sân bay Liên Khương nằm gần thị trấn Liên Nghĩa, là sân bay chính của cả vùng cao nguyên phía nam. Sân bay có từ thời Pháp, được mở rộng nhiều lần; từ sân bay lên Đà Lạt đi theo quốc lộ 20 hoặc cao tốc Liên Khương – Prenn.
Thị trấn Liên Nghĩa là một trong những đô thị sầm uất nhất Lâm Đồng cũ ngoài Đà Lạt và Bảo Lộc. Dọc quốc lộ 20 qua thị trấn là chợ, ngân hàng, cửa hàng vật tư, đại lý nông sản, quán ăn phục vụ cả người địa phương lẫn khách đi đường. Chợ Liên Nghĩa là nơi gom hàng rau, hoa, cà phê của nhiều xã.
Thác Liên Khương nằm sát quốc lộ 20 gần thị trấn, là thác thấp và rộng, chảy qua những phiến đá lớn; từ lâu đã là điểm dừng chân của người đi đường. Khu vực thác đã được đầu tư làm khu du lịch.
Vì sân bay và quốc lộ, Đức Trọng phát triển nhanh về nhà đất, kho bãi, dịch vụ. Người mua đất ở đây nên kiểm kỹ quy hoạch, nhất là khu gần sân bay và các tuyến đường mở rộng.
Thác Pongour, thác Gougah và hồ Đại Ninh
Thác Pongour nằm ở phía nam huyện, trên một nhánh của sông Đa Nhim, là thác rộng, chảy qua nhiều bậc đá xếp tầng. Mùa khô nước ít, lộ ra những thềm đá có thể đi bộ; mùa mưa nước tràn trắng cả bề ngang. Thác gắn với những truyền thuyết của người K'Ho về một nữ tù trưởng, được kể lại theo nhiều dị bản.
Thác Gougah cũng thuộc Đức Trọng, gần quốc lộ 20, nước đổ từ vách đá xuống hồ nhỏ phía dưới. Ngoài ra còn nhiều thác nhỏ trên các suối, phần lớn chưa có đường vào chính thức.
Hồ Đại Ninh ở phía nam huyện, mặt nước rộng giữa đồi, nhiều đảo nhỏ khi mực nước thấp. Hồ là nguồn nước cho thủy điện Đại Ninh và là cảnh đẹp vào sáng sớm, nhưng một số khu vực bờ hồ có quy định riêng.
Ở các thác, mùa mưa đá trơn và nước dâng nhanh; không tắm ở chân thác, không leo lên các bậc đá ướt. Đi theo lối được làm sẵn và nghe hướng dẫn của người quản lý điểm.
Rau, hoa, cà phê và những thôn K'Ho, Chu Ru
Đức Trọng là vùng nông nghiệp đa dạng. Ở các xã thung lũng như Hiệp An, Hiệp Thạnh, Liên Hiệp, rau và hoa trồng dày, nhiều nơi trong nhà kính; ở các xã đồi phía tây và nam là cà phê, cây ăn trái, dâu tằm. Su su, cà chua, rau lá, hoa cúc, hoa hồng từ đây đi các chợ đầu mối phía nam mỗi ngày.
Người K'Ho là cư dân bản địa đông nhất của Đức Trọng, sống ở nhiều thôn trong các xã như Tà Năng, Tà Hine, Đà Loan, N'Thol Hạ, Phú Hội. Người Chu Ru cũng có mặt ở một số thôn giáp Đơn Dương. Nghề dệt, đan, cồng chiêng và các lễ mừng lúa mới vẫn còn trong đời sống một số buôn.
Tà Năng là điểm khởi đầu của cung đường đi bộ nổi tiếng băng qua đồi cỏ sang vùng Phan Dũng của Bình Thuận cũ. Cung đường này đẹp nhưng từng có sự cố người lạc, người gặp nạn; muốn đi phải có người dẫn đường có kinh nghiệm và báo trước cho chính quyền địa phương.
Người Kinh ở Đức Trọng đến từ nhiều đợt: định cư sau 1954 ở các làng Liên Nghĩa, Tùng Nghĩa, kinh tế mới sau 1975, và gần đây là người từ các đô thị lên mua đất làm nhà vườn.
Ở các xã có cả thôn K'Ho lẫn thôn người Kinh, chợ sáng là nơi dễ thấy sự pha trộn: bó rau rừng, trái cà đắng, ống cơm lam bày cạnh hàng rau nhà kính và đồ khô từ dưới xuôi lên. Khách đến nên mua theo giá người bán đưa ra, hỏi ý trước khi chụp ảnh người.
Đức Trọng, vùng ven và kho hàng của Đà Lạt
Đức Trọng gắn với Đà Lạt chặt hơn bất kỳ huyện nào khác của Lâm Đồng cũ. Mỗi sáng, rau, hoa, thịt, trứng từ Đức Trọng lên chợ Đà Lạt; mỗi chiều, nhiều người làm ở Đà Lạt về nhà ở Liên Nghĩa, Hiệp An, Hiệp Thạnh vì đất rẻ hơn, khí hậu ấm hơn, đường đi ngắn.
Nhiều cơ sở phục vụ Đà Lạt đặt ở Đức Trọng: kho lạnh, xưởng sơ chế rau, nhà đóng gói hoa, bãi xe tải đi các tỉnh phía nam. Những năm gần đây, các khu dân cư mới mọc lên dọc quốc lộ 20 và quanh sân bay, nối dần Liên Nghĩa với vùng ven phía nam Đà Lạt.
Sự gần gũi ấy cũng đem lại áp lực: giá đất tăng nhanh, đất nông nghiệp chuyển sang đất ở, nhà kính dày đặc ở một số xã. Người dân bàn nhiều về nước tưới, về ngập cục bộ khi mưa lớn, về rác thải nông nghiệp như bao bì phân thuốc, màng nhà kính cũ.
Với người mới chuyển về, Đức Trọng là lựa chọn dung hoà: gần Đà Lạt, gần sân bay, nhưng sinh hoạt rẻ hơn và đất rộng hơn. Nên đi xem vào cả mùa mưa lẫn mùa khô, hỏi hàng xóm về nước, về đường, trước khi quyết định mua nhà đất.
Đức Trọng sau 1/7/2025 và cách ghi địa chỉ
Từ 1/7/2025, huyện Đức Trọng không còn. Thị trấn Liên Nghĩa cũ nằm trong xã Đức Trọng, xã mới mang tên cả vùng; các xã khác của huyện cũ được sắp thành một số xã mới thuộc tỉnh Lâm Đồng. Tên xã mới và phần đất mỗi xã nên tra trong danh sách chính thức hoặc hỏi ủy ban xã.
Người Liên Nghĩa cần lưu ý: thị trấn sầm uất cũ nay là một xã, nên trên giấy tờ là “xã Đức Trọng” chứ không phải phường. Một số quy định về đất đai, xây dựng giữa đô thị và nông thôn khác nhau; ai sắp xây nhà, tách thửa nên hỏi kỹ.
Khi ghi địa chỉ, chép tên thôn hoặc tổ dân phố, tên xã mới, tỉnh Lâm Đồng, kèm tên cũ trong ngoặc, ví dụ “xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng (trước là thị trấn Liên Nghĩa, huyện Đức Trọng)”.
Giấy tờ cũ ghi “huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng”, hay xa hơn là “quận Đức Trọng, tỉnh Tuyên Đức”, vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Việc hằng ngày làm ở ủy ban xã; việc cấp tỉnh lên Đà Lạt, chỉ cách một quãng đường ngắn.
Câu hỏi thường gặp
Thị trấn Liên Nghĩa nay thuộc xã nào?
Từ 1/7/2025, thị trấn Liên Nghĩa cũ nằm trong xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng. Xã mới mang tên cả huyện cũ và được dựng quanh vùng huyện lỵ Liên Nghĩa. Trên giấy tờ là xã, không phải phường.
Huyện Đức Trọng nay thuộc tỉnh nào?
Đức Trọng vẫn thuộc tỉnh Lâm Đồng, nay là tỉnh Lâm Đồng mới gồm cả Đắk Nông và Bình Thuận cũ. Từ 1/7/2025 huyện không còn, địa bàn được sắp thành một số xã mới, trong đó có xã Đức Trọng.
Sân bay Liên Khương thuộc Đà Lạt hay Đức Trọng?
Sân bay Liên Khương nằm ở vùng Đức Trọng cũ, gần thị trấn Liên Nghĩa, không thuộc thành phố Đà Lạt cũ. Người ta hay gọi là sân bay Đà Lạt vì đây là sân bay phục vụ khách lên Đà Lạt.
Thác Pongour ở đâu?
Thác Pongour nằm ở phía nam vùng Đức Trọng cũ, trên một nhánh của sông Đa Nhim. Thác rộng, nhiều bậc đá; mùa khô có thể đi bộ trên thềm đá, mùa mưa nước lớn và đá trơn, không nên tắm.
Đức Trọng có phải từng thuộc tỉnh Tuyên Đức không?
Đúng. Thời Việt Nam Cộng hòa, Đức Trọng là một quận của tỉnh Tuyên Đức, cùng Đơn Dương và Lạc Dương. Đầu năm 1976 Tuyên Đức nhập vào tỉnh Lâm Đồng, Đức Trọng thành huyện của tỉnh.
Đi Tà Năng – Phan Dũng cần lưu ý gì?
Cung đường băng đồi cỏ từ Tà Năng ở Đức Trọng cũ sang Phan Dũng ở Bình Thuận cũ đẹp nhưng từng có sự cố lạc đường. Nên đi cùng người dẫn đường có kinh nghiệm, báo trước cho chính quyền và tránh mùa mưa bão.