Đức Huệ là huyện của tỉnh Long An đến 30/6/2025, nằm ở phía bắc tỉnh, bên bờ tây sông Vàm Cỏ Đông, phía bắc và tây giáp Campuchia; huyện lỵ là thị trấn Đông Thành. Từ 1/7/2025, địa bàn Đức Huệ cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới.
Chỉ cách Đức Hòa công nghiệp một dòng sông, nhưng Đức Huệ là một thế giới khác: đồng trũng, đất phèn, rừng tràm, dân cư thưa, đường sá xa. Đây là huyện ít được nhắc nhất của Long An cũ, và cũng là nơi người ta cần thông tin đúng nhất, vì ít ai viết về nó. Bài này đi qua lịch sử, địa hình, nghề sống và những điều cần biết sau ngày hợp nhất.
Từ quận Đức Huệ của tỉnh Hậu Nghĩa đến huyện Đức Huệ
Thời Việt Nam Cộng hoà, Đức Huệ là một quận của tỉnh Hậu Nghĩa, tỉnh được lập năm 1963 gồm cả Đức Hòa, Trảng Bàng, Củ Chi. Vùng này nằm sát biên giới, rừng tràm và đồng trũng rộng, là nơi hoạt động của nhiều lực lượng trong chiến tranh, chịu nhiều mất mát.
Năm 1976, khi tỉnh Hậu Nghĩa giải thể, Đức Huệ cùng Đức Hòa về tỉnh Long An. Từ đó đến tháng 6/2025, Đức Huệ là một huyện của Long An, huyện lỵ đặt ở thị trấn Đông Thành, nằm bên bờ sông Vàm Cỏ Đông.
Tên Đức Huệ và Đức Hòa cùng mang chữ "Đức" nên hay bị lẫn. Mẹo nhớ là Đức Hòa nằm bờ đông, giáp TP Hồ Chí Minh, đông đúc, nhiều nhà máy; Đức Huệ nằm bờ tây, giáp Campuchia, thưa dân, nhiều đồng trũng. Hai huyện nối với nhau bằng những cây cầu và bến đò qua sông.
Người lớn tuổi ở Đức Huệ có giấy tờ thời trước 1975 ghi tỉnh Hậu Nghĩa là chuyện bình thường. Khi làm hồ sơ liên quan đến lý lịch, quê quán, đừng ngạc nhiên nếu gặp tên tỉnh đã không còn từ gần năm mươi năm trước.
Đất phèn, đồng trũng và rừng tràm
Phần lớn Đức Huệ nằm trên vùng trũng thấp ở rìa phía đông Đồng Tháp Mười, đất phèn nặng, mùa mưa ngập nước. Ngày xưa đây là vùng lau sậy, cỏ năng, tràm mọc tự nhiên, rất khó canh tác. Người đến khai phá phải đào kênh rửa phèn, đắp bờ bao, chọn giống lúa chịu phèn mới làm ăn được.
Rừng tràm là cảnh đặc trưng của Đức Huệ. Tràm chịu được phèn và ngập, vừa giữ đất, vừa cho gỗ, củi, mật ong. Nhiều hộ trồng tràm như một "sổ tiết kiệm", vài năm thu hoạch một lần. Khi giá cừ tràm tốt, nhiều ruộng lúa kém hiệu quả được chuyển sang trồng tràm.
Mùa khô, rừng tràm dễ cháy vì lớp than bùn và lá khô dưới tán. Chính quyền và người dân phải canh lửa, cấm đốt đồng gần rừng. Người đi qua vùng tràm mùa khô tuyệt đối không xả tàn thuốc, không đốt lửa nấu nướng tuỳ tiện.
Mùa nước, đồng trũng thành nơi cá đồng sinh sôi, người dân đặt lọp, giăng lưới, có thêm thu nhập. Những con kênh thẳng tắp chạy giữa đồng, hai bên là hàng tràm, là hình ảnh mà người Đức Huệ đi xa hay nhớ.
Sông Vàm Cỏ Đông: đường nước của Đức Huệ
Sông Vàm Cỏ Đông chảy dọc phía đông huyện, từ Tây Ninh cũ xuống, làm ranh với Đức Hòa. Trước khi có đường bộ tốt, sông là con đường chính đưa lúa, củi, tràm của Đức Huệ ra thị trường và đưa hàng hoá từ Sài Gòn lên.
Thị trấn Đông Thành nằm bên sông, có bến ghe, chợ ven sông. Từ đây có đường qua Đức Hòa, Hiệp Hòa và nối lên phía bắc với vùng Tây Ninh cũ. Ngày nay xe cộ là chính, nhưng ghe chở cát, chở nông sản vẫn chạy trên sông.
Nước sông Vàm Cỏ Đông chịu ảnh hưởng triều, mùa khô có năm nước mặn lấn lên khá xa. Đức Huệ ở thượng nguồn hơn Bến Lức nên ít bị nặng, nhưng những năm khô hạn vẫn phải theo dõi.
Đi dọc bờ sông ở Đức Huệ vào sáng sớm, bạn sẽ thấy cảnh rất khác Đức Hòa đối diện: ít nhà máy, nhiều ruộng, bến đò nhỏ, nhà sàn ven sông.
Những xã giáp biên giới
Phía bắc và tây Đức Huệ giáp Campuchia. Các xã biên giới như vùng Mỹ Quý Tây, Mỹ Thạnh Tây cũ có cửa khẩu, đồn biên phòng, đường tuần tra. Người dân hai bên biên giới có quan hệ buôn bán, thăm thân từ lâu.
Khu vực biên giới có những quy định riêng về đi lại, cư trú, chụp ảnh. Người ngoài địa phương muốn vào sâu vùng biên nên hỏi trước đồn biên phòng hoặc chính quyền xã, mang theo giấy tờ tuỳ thân. Không tự ý đi tắt qua đồng ra sát đường biên.
Đời sống ở các xã biên giới vất vả hơn: xa trung tâm, đường sá có đoạn còn khó đi mùa mưa, dịch vụ ít. Tuy vậy, nhiều năm gần đây đường giao thông, điện, trường học đã được đầu tư thêm, khoảng cách với vùng trung tâm thu hẹp dần.
Mỗi khi có thay đổi về cửa khẩu, giờ làm việc hay thủ tục qua lại, thông báo chính thức là nguồn đáng tin nhất; đừng nghe theo lời đồn trên mạng.
Người Đức Huệ sống bằng gì
Nghề chính vẫn là trồng lúa, trồng tràm, nuôi bò, đánh bắt cá đồng. Một số vùng đất cao hơn trồng mía, mì, đậu phộng. Thu nhập từ nông nghiệp vùng phèn thường không cao, nên nhiều gia đình có người đi làm ăn xa.
Lớp trẻ Đức Huệ thường sang Đức Hòa, lên TP Hồ Chí Minh làm công nhân, thợ, buôn bán. Mỗi sáng, những chiếc xe máy nối nhau qua cầu sang bờ đông, chiều lại về. Một số ở hẳn bên kia, cuối tuần mới về thăm nhà.
Gần đây, một số cụm công nghiệp nhỏ và dự án nông nghiệp quy mô lớn bắt đầu đến Đức Huệ, nhờ đất rộng, giá thấp. Điều đó mở ra việc làm tại chỗ, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về giữ rừng tràm và đồng trũng.
Đặc sản quê không nhiều và không cầu kỳ: cá lóc nướng trui, mắm cá đồng, mật ong tràm, các món rau đồng mùa nước. Muốn ăn đúng chất, nhờ người địa phương nấu.
Chăn nuôi bò là nghề phụ khá phổ biến ở Đức Huệ nhờ đồng cỏ rộng sau thu hoạch. Sáng sớm, những đàn bò được lùa ra đồng, chiều lùa về; mùa nước, bò phải đưa lên chỗ cao hoặc nuôi nhốt.
Từ 1/7/2025: Đức Huệ cũ trong tỉnh Tây Ninh
Nghị quyết 202/2025/QH15 hợp Long An và Tây Ninh thành tỉnh Tây Ninh mới, trung tâm hành chính ở Tân An. Huyện Đức Huệ giải thể theo việc bỏ cấp huyện; thị trấn Đông Thành và các xã cũ được gom lại thành những xã mới lớn hơn.
Vì Đức Huệ thưa dân và rộng, mỗi xã mới có thể bao trùm một vùng đất rất lớn. Tên cụ thể và ranh giới từng xã mới nên tra trên cổng dịch vụ công tỉnh Tây Ninh hoặc ứng dụng định danh điện tử, không nên đoán theo tên xã cũ.
Phía bắc Đức Huệ cũ giáp vùng Bến Cầu, Trảng Bàng của Tây Ninh cũ. Trước đây đi sang đó là sang tỉnh khác; từ 2025 là đi trong cùng một tỉnh. Với người dân giáp ranh, việc làm giấy tờ, đi khám bệnh có thể có thêm lựa chọn.
Giấy tờ cũ cấp hợp lệ vẫn dùng được. Khi ghi địa chỉ, nên viết tên xã mới, tỉnh Tây Ninh, kèm chú thích "(trước thuộc huyện Đức Huệ, tỉnh Long An)".
Đến Đức Huệ: những lời khuyên thực tế
Từ TP Hồ Chí Minh, đi qua Đức Hòa rồi qua sông Vàm Cỏ Đông sang Đức Huệ; từ Tân An, có thể đi qua Thủ Thừa, Bến Lức rồi rẽ lên. Đường vào sâu các xã có đoạn nhỏ, mùa mưa trơn, nên đi xe phù hợp và đi ban ngày.
Dịch vụ ăn ở tập trung quanh thị trấn Đông Thành; vào sâu các xã ít quán xá, nên mang nước uống và đồ ăn nhẹ. Sóng điện thoại ở một số vùng đồng trũng xa có thể yếu.
Mùa khô nắng gắt, mùa mưa nhiều muỗi; mang nón, áo khoác, thuốc chống muỗi. Nếu muốn đi rừng tràm, nhờ người địa phương dẫn, không tự đi sâu vào rừng.
Đức Huệ không phải điểm du lịch đông khách, nên người đến đây thường là người về quê, người đi công việc, hoặc người thích tìm hiểu vùng trũng. Sự yên tĩnh của nó là điều đáng quý.
Nếu muốn kết hợp, có thể đi một vòng: sáng từ TP Hồ Chí Minh qua Đức Hòa, ghé Hiệp Hòa xem sông, qua cầu sang Đức Huệ, trưa ăn cá đồng ở Đông Thành, chiều theo đường về Bến Lức hoặc Thủ Thừa. Vòng này giúp thấy rõ sự khác biệt giữa hai bờ sông Vàm Cỏ Đông chỉ trong một ngày.
Đọc địa chỉ Đức Huệ cũ trên giấy tờ
Giấy tờ của người Đức Huệ có thể mang ba tên tỉnh trong một đời người: tỉnh Hậu Nghĩa trước 1976, tỉnh Long An từ 1976 đến tháng 6/2025, và tỉnh Tây Ninh từ tháng 7/2025. Cả ba đều đúng theo thời điểm cấp, không có gì phải sửa.
Tên xã ở Đức Huệ hay có cặp như Mỹ Thạnh Bắc, Mỹ Thạnh Đông, Mỹ Thạnh Tây, Mỹ Quý Đông, Mỹ Quý Tây, Mỹ Bình. Đây là dấu vết của những lần tách xã để quản lý vùng rộng, thưa dân. Sau 2025, nhiều xã như vậy có thể đã được gom chung, nên khi tra đừng chỉ dựa vào chữ "Mỹ" đầu tên.
Thị trấn Đông Thành dễ bị nhầm với những địa danh Đông Thành ở các tỉnh khác. Khi gửi hàng, chuyển tiền, ghi kèm tên tỉnh và chú thích Long An cũ.
Với giấy tờ đất ở vùng giáp biên, việc cấp đổi, chuyển nhượng có thể có thêm quy định riêng. Hỏi văn phòng đăng ký đất đai trước khi giao dịch để tránh mất công đi lại nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đức Huệ nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Đức Huệ cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới, gồm Long An cũ và Tây Ninh cũ. Huyện không còn; thị trấn Đông Thành và các xã cũ được sắp xếp thành những xã mới trực thuộc tỉnh.
Huyện lỵ Đức Huệ ở đâu?
Huyện lỵ Đức Huệ là thị trấn Đông Thành, nằm bên bờ tây sông Vàm Cỏ Đông. Đây là nơi có chợ, cơ quan, trường học chính của huyện cũ, đối diện vùng Đức Hòa qua sông.
Đức Huệ và Đức Hòa khác nhau thế nào?
Hai huyện nằm hai bên sông Vàm Cỏ Đông. Đức Hòa ở bờ đông, giáp TP Hồ Chí Minh, đông dân, nhiều khu công nghiệp. Đức Huệ ở bờ tây, giáp Campuchia, thưa dân, nhiều đồng trũng phèn và rừng tràm. Thời 1963–1975 cả hai thuộc tỉnh Hậu Nghĩa.
Đức Huệ có giáp Campuchia không?
Có. Phía bắc và tây Đức Huệ cũ giáp Campuchia, có các xã biên giới và cửa khẩu. Người ngoài địa phương vào vùng biên nên mang giấy tờ tuỳ thân, hỏi trước quy định đi lại và làm theo hướng dẫn của biên phòng.
Đi rừng tràm ở Đức Huệ cần lưu ý gì?
Nên nhờ người địa phương dẫn, đi ban ngày, mang nước, thuốc chống muỗi. Mùa khô tuyệt đối không đốt lửa, không xả tàn thuốc vì rừng tràm trên đất than bùn rất dễ cháy. Không tự ý đi sâu vào rừng một mình.