Huyện Đồng Phú nằm ở phía nam tỉnh Bình Phước cũ, bao quanh thành phố Đồng Xoài ở phía đông và nam. Huyện có từ thời tỉnh Sông Bé; năm 1999, phần đất quanh thị trấn Đồng Xoài được tách ra lập thị xã, trung tâm huyện chuyển về thị trấn Tân Phú. Từ 1/7/2025, địa bàn Đồng Phú cũ thuộc các xã mới của tỉnh Đồng Nai.
Đồng Phú là ví dụ điển hình của một huyện "nhường" trung tâm cho tỉnh lỵ: mất thị trấn lớn nhất, phải dựng lại trung tâm mới, rồi lớn lên cùng các nông trường cao su và khu công nghiệp. Bài viết đi qua lịch sử tên gọi, vị trí, kinh tế, cộng đồng và chuyện địa chỉ của Đồng Phú sau ngày sáp nhập.
Đồng Phú trước và sau năm 1999
Thời tỉnh Sông Bé, Đồng Phú là huyện nằm giữa vùng Phước Long và vùng Thủ Dầu Một, trung tâm là thị trấn Đồng Xoài ở ngã tư quốc lộ 14 và đường đi Phước Long. Huyện rộng, phần lớn là rừng và đồi cao su, dân cư tập trung dọc các trục đường.
Năm 1997, khi Bình Phước tái lập, thị trấn Đồng Xoài của huyện Đồng Phú được chọn làm tỉnh lỵ. Hai năm sau, năm 1999, thị xã Đồng Xoài được thành lập trên cơ sở thị trấn và một phần các xã lân cận. Đồng Phú mất đi trung tâm cũ, phải chọn nơi mới làm huyện lỵ.
Trung tâm mới đặt ở vùng Tân Phú, phía nam Đồng Xoài, sau trở thành thị trấn Tân Phú. Những năm đầu, nơi đây chỉ là một khu dân cư nhỏ giữa vườn cao su; trụ sở, trường học, trạm y tế được xây dần.
Người lớn tuổi ở Đồng Xoài vì thế thường có giấy tờ ghi huyện Đồng Phú. Ngược lại, khi nói "huyện Đồng Phú" sau 1999, người ta chỉ phần nông thôn bao quanh thị xã, không còn bao gồm Đồng Xoài nữa.
Một điều dễ nhầm: tỉnh Đồng Nai cũ cũng có huyện Tân Phú. Thị trấn Tân Phú của Đồng Phú và huyện Tân Phú của Đồng Nai là hai nơi khác nhau, nay cùng nằm trong tỉnh Đồng Nai mới, nên khi khai địa chỉ, gửi hàng càng phải ghi rõ.
Vị trí: vành đai phía nam quanh tỉnh lỵ cũ
Đồng Phú giáp Đồng Xoài ở phía tây bắc, giáp Phú Riềng, Bù Đăng ở phía bắc và đông, giáp Chơn Thành, Hớn Quản ở phía tây, giáp vùng Bình Dương cũ ở phía nam và vùng Đồng Nai cũ ở phía đông nam. Vị trí này khiến Đồng Phú là cửa ngõ phía nam của Bình Phước cũ đi xuống Bình Dương, Biên Hòa.
Quốc lộ 14 chạy qua phía tây huyện, đường tỉnh 741 chạy dọc từ Đồng Xoài xuống Phú Giáo của Bình Dương cũ. Đây là hai trục chính cho xe chở nông sản, công nhân và hàng hoá ra vào vùng.
Địa hình chủ yếu là đồi thấp, đất đỏ và đất xám, độ dốc không lớn, thích hợp cao su, điều và xây dựng nhà xưởng. Nhiều suối nhỏ chảy về sông Bé ở phía tây và các nhánh của sông Đồng Nai ở phía đông.
Từ sau ngày sáp nhập, Đồng Phú cũ trở thành vùng nối giữa Bình Phước cũ và Đồng Nai cũ trong cùng một tỉnh. Nếu các tuyến đường kết nối sang Biên Hòa được nâng cấp, vai trò cửa ngõ của vùng này sẽ còn rõ hơn.
Cao su quốc doanh và đời sống công nhân nông trường
Cao su là cây chính của Đồng Phú. Công ty cao su Đồng Phú, có nguồn gốc từ các đồn điền cũ, quản lý những vùng cao su rộng lớn trong huyện. Nhiều xã hình thành quanh các nông trường, với khu nhà công nhân, trường học, trạm y tế do công ty xây dựng.
Một ngày của công nhân cạo mủ bắt đầu từ rất sớm, khi trời còn tối. Họ đội đèn, đi từng hàng cây, cạo một đường mỏng trên vỏ, để mủ chảy vào chén. Gần trưa, mủ được thu gom về điểm tập kết, chở về nhà máy chế biến.
Ngoài công ty, nhiều hộ dân cũng trồng cao su tiểu điền. Giá mủ lên xuống khiến thu nhập bấp bênh; khi giá thấp, có hộ chặt cao su trồng điều, sầu riêng, hoặc bán đất cho dự án.
Đời sống nông trường có nét riêng: con cái công nhân học chung trường, lớn lên đi làm tiếp cho công ty hoặc ra khu công nghiệp. Những câu chuyện về "thời bao cấp ở nông trường" vẫn được kể lại trong các gia đình lâu năm.
Khu công nghiệp Bắc Đồng Phú, Nam Đồng Phú
Từ cuối những năm 2000, Đồng Phú có các khu công nghiệp Bắc Đồng Phú và Nam Đồng Phú, cùng với các khu công nghiệp của Đồng Xoài liền kề. Nhà máy may mặc, giày dép, chế biến gỗ, chế biến nông sản thu hút hàng chục nghìn lao động trong vùng.
Nhờ khu công nghiệp, nhiều người trẻ Đồng Phú không phải đi xa làm ăn. Vùng quanh các khu công nghiệp mọc lên nhà trọ, chợ, quán ăn, dịch vụ đưa đón công nhân. Thị trấn Tân Phú cũng sôi động hơn hẳn so với những năm đầu.
Mặt trái là áp lực về môi trường, giao thông, nhà ở. Đường tỉnh 741 và các đường nội bộ quanh khu công nghiệp thường đông vào giờ tan ca. Người đi xe máy cần chú ý xe đưa rước công nhân, xe container.
Với người tìm việc, nên tìm thông tin tuyển dụng qua ban quản lý khu công nghiệp, trang của doanh nghiệp hoặc trung tâm dịch vụ việc làm. Tránh đóng tiền "phí giới thiệu" cho người không rõ danh tính.
Hồ, suối và những khoảng xanh
Đồng Phú có một số hồ chứa nước phục vụ thủy lợi, sinh hoạt, trong đó hồ Suối Giai được người dân địa phương biết đến như một điểm dạo chơi, cắm trại cuối tuần. Quanh hồ là rừng trồng, vườn cây, không khí mát hơn vùng đô thị.
Những con suối nhỏ len giữa các đồi cao su là nơi trẻ con trong ấp tắm mát mùa hè, người lớn câu cá, giặt giũ. Mùa mưa, suối lên nhanh, có những đoạn nước chảy xiết, cần chú ý khi đi qua ngầm tràn.
Rừng tự nhiên ở Đồng Phú không còn nhiều; phần lớn là rừng trồng và cây công nghiệp. Một số khu rừng phòng hộ đầu nguồn vẫn được giữ để bảo vệ nguồn nước cho các hồ chứa.
Khi đến các hồ, nên giữ vệ sinh, không xả rác, không bơi ở chỗ sâu không có người trông coi. Nhiều hồ là nguồn nước sinh hoạt, cần được giữ sạch.
Người Xtiêng, người Kinh và cộng đồng nông trường
Người Xtiêng là cư dân bản địa của Đồng Phú, sống ở một số sóc giữ nếp sinh hoạt riêng, có lễ hội đầu năm, nghề đan lát, rượu cần. Một số sóc đã thay đổi nhiều do đô thị hoá, đất rẫy thu hẹp, người trẻ đi làm công nhân.
Người Kinh ở Đồng Phú phần lớn là con cháu phu cao su thời Pháp, công nhân nông trường sau 1975 và người các tỉnh đến lập nghiệp. Mỗi nhóm mang theo phong tục, món ăn quê nhà; trong một ấp có thể nghe đủ giọng Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Ngãi, Bình Định.
Ngoài ra còn có người Tày, Nùng, Khmer, Hoa sinh sống rải rác. Đình, chùa, nhà thờ, miếu thờ cùng tồn tại; lễ hội của mỗi cộng đồng diễn ra theo lịch riêng, nhiều khi người các cộng đồng khác cũng đến góp vui.
Đời sống văn hoá vì vậy pha trộn, không có một "đặc sản Đồng Phú" duy nhất mà là tập hợp của nhiều vùng quê.
Đồng Phú cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Đồng Phú không còn. Các xã và thị trấn Tân Phú được sắp xếp thành các xã mới thuộc tỉnh Đồng Nai. Tên cụ thể của từng xã mới nên tra theo nghị quyết sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh hoặc hỏi công an xã.
Với doanh nghiệp trong khu công nghiệp Bắc Đồng Phú, Nam Đồng Phú, địa chỉ đăng ký cần cập nhật theo tên xã mới khi có hướng dẫn. Nên hỏi ban quản lý khu công nghiệp, cơ quan thuế trước khi in lại hoá đơn, con dấu.
Người sinh ở vùng Đồng Xoài trước 1999 có giấy khai sinh ghi huyện Đồng Phú; người sinh ở Tân Phú có giấy tờ ghi thị trấn Tân Phú, huyện Đồng Phú. Những giấy tờ ấy vẫn có giá trị, chỉ cần khai đúng theo bản gốc.
Về địa lý, Đồng Phú cũ nằm gần Biên Hòa hơn so với phần lớn Bình Phước cũ, nên việc đi lại tới trung tâm tỉnh mới thuận hơn. Tuy vậy, nhiều thủ tục vẫn có thể làm ở xã hoặc trực tuyến, không nhất thiết phải đi xa.
Đi lại, mua sắm và làm thủ tục từ Đồng Phú
Vì ôm quanh Đồng Xoài, người Đồng Phú làm nhiều việc hằng ngày ở thành phố: khám bệnh ở bệnh viện tỉnh cũ, mua sắm ở chợ Đồng Xoài, cho con học trường chuyên. Từ thị trấn Tân Phú lên Đồng Xoài chỉ một quãng ngắn theo đường tỉnh 741, xe máy đi rất tiện.
Ngược lại, người các xã phía nam Đồng Phú gần Phú Giáo của Bình Dương cũ hơn, nên nhiều khi xuống đó mua bán, đi làm. Từ phía nam huyện, đường về Tân Uyên rồi Biên Hòa cũng ngắn hơn so với các vùng khác của Bình Phước cũ.
Xe khách đi Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương đón khách dọc đường 741 và quốc lộ 14. Mùa Tết, xe đông, nên đặt vé sớm và hỏi rõ điểm đón.
Khi làm thủ tục sau sáp nhập, người dân nên hỏi trước bộ phận một cửa của xã mới xem việc nào làm tại xã, việc nào phải lên tỉnh hoặc làm trực tuyến. Mang theo giấy tờ gốc và bản sao để tránh phải đi lại nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đồng Phú nay thuộc tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, huyện Đồng Phú cũ thuộc tỉnh Đồng Nai, sau khi tỉnh Bình Phước hợp nhất vào Đồng Nai theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn huyện được chia thành các xã mới trực thuộc tỉnh.
Trung tâm huyện Đồng Phú ở đâu?
Từ năm 1999, trung tâm huyện Đồng Phú là thị trấn Tân Phú, phía nam Đồng Xoài. Trước đó, trung tâm huyện là thị trấn Đồng Xoài, nơi được tách ra lập thị xã Đồng Xoài và làm tỉnh lỵ Bình Phước.
Thị trấn Tân Phú của Đồng Phú có phải huyện Tân Phú ở Đồng Nai không?
Không. Thị trấn Tân Phú là trung tâm huyện Đồng Phú của Bình Phước cũ. Huyện Tân Phú là một huyện khác của Đồng Nai cũ. Từ 7/2025 cả hai vùng đều thuộc tỉnh Đồng Nai, nên khi ghi địa chỉ phải ghi rõ xã mới.
Đồng Phú có những khu công nghiệp nào?
Đồng Phú có các khu công nghiệp Bắc Đồng Phú và Nam Đồng Phú, gần các khu công nghiệp của Đồng Xoài. Thông tin doanh nghiệp, tuyển dụng nên tra qua ban quản lý khu công nghiệp hoặc trang của doanh nghiệp.
Giấy khai sinh ghi huyện Đồng Phú nhưng nhà ở Đồng Xoài có sai không?
Không sai nếu giấy khai sinh được cấp trước năm 1999, khi vùng Đồng Xoài còn thuộc huyện Đồng Phú. Giấy tờ đó vẫn còn giá trị, khi làm thủ tục mới cơ quan sẽ ghi theo địa danh hiện hành.
Đồng Phú có chỗ nào đi chơi cuối tuần?
Người địa phương hay ra các hồ chứa như hồ Suối Giai để dạo chơi, cắm trại, câu cá, hoặc chạy xe qua những con đường cao su thẳng tắp. Nên giữ vệ sinh và không bơi ở chỗ sâu không có người trông coi.