Đình Lập là huyện cực đông của tỉnh Lạng Sơn trước ngày 1/7/2025, giáp Quảng Ninh và vùng đất Bắc Giang cũ, có hai thị trấn Đình Lập và Nông trường Thái Bình. Đây là vùng đồi núi rộng, dân thưa, nổi tiếng với rừng thông nhựa và là nơi sông Kỳ Cùng bắt nguồn. Từ 1/7/2025, huyện Đình Lập cũ không còn; địa bàn nay là một số xã mới thuộc tỉnh Lạng Sơn.
Với người đi đường, Đình Lập là quãng giữa trên quốc lộ 4B từ thành phố Lạng Sơn ra Tiên Yên, biển Quảng Ninh. Với người trong tỉnh, đây là huyện xa nhất về phía đông, sống bằng rừng. Bài viết đi qua địa thế, rừng thông, câu chuyện nông trường, đời sống người Dao, người Tày và chuyện huyện cũ sau ngày bỏ cấp huyện.
Địa thế: vùng đồi núi rộng, dân thưa ở cực đông
Huyện Đình Lập cũ chiếm một vùng rộng ở phía đông tỉnh Lạng Sơn. Phía tây giáp Lộc Bình, phía nam và đông nam giáp Quảng Ninh và vùng Sơn Động của Bắc Giang cũ, phía bắc có một đoạn biên giới với Trung Quốc. Dân cư thưa hơn hẳn các huyện dọc quốc lộ 1, nhiều thôn cách nhau những quãng đồi dài.
Địa hình chủ yếu là đồi núi đất, ít núi đá vôi hơn phía tây tỉnh. Các dãy đồi thấp và trung bình nối tiếp nhau, phủ rừng trồng, xen là những thung lũng nhỏ dọc suối nơi người dân làm ruộng. Đi trên quốc lộ 4B qua huyện, người ta có cảm giác cả một vùng màu xanh của thông và keo.
Sông Kỳ Cùng, dòng sông chảy qua thành phố Lạng Sơn rồi sang Trung Quốc, có đầu nguồn ở vùng núi phía bắc Đình Lập. Ở đoạn này sông còn nhỏ, chảy qua các thung lũng hẹp rồi mới sang Lộc Bình. Nhiều suối nhỏ khác chảy về phía Quảng Ninh, đổ vào các sông đi ra biển.
Khí hậu Đình Lập mát, mùa đông lạnh, có đợt sương muối. Mùa hè mưa nhiều, các đường đất vào thôn dễ lầy lội, xe máy đi rất vất vả.
Hai thị trấn và câu chuyện nông trường
Thị trấn Đình Lập là trung tâm huyện cũ, nằm bên quốc lộ 4B, có chợ, trường học, bệnh viện, các cơ quan huyện. Thị trấn nhỏ, nhà cửa tập trung dọc đường chính, phía sau là đồi.
Thị trấn thứ hai mang tên Nông trường Thái Bình, một cái tên lạ với người ngoài tỉnh. Cái tên gắn với nông trường quốc doanh lập từ những năm 1960, khi nhiều người từ đồng bằng, trong đó có người từ tỉnh Thái Bình, lên khai hoang trồng chè, trồng rừng, chăn nuôi. Nông trường về sau chuyển đổi, nhưng tên vẫn giữ làm tên thị trấn.
Nhiều gia đình người Kinh ở Đình Lập ngày nay là con cháu của những người lên khai hoang thời đó. Giọng nói, món ăn, phong tục của họ mang dấu vết quê gốc đồng bằng, sống bên cạnh các bản Tày, Nùng, Dao lâu đời.
Trên giấy tờ của nhiều người sinh ra ở đây, địa chỉ ghi thị trấn Nông trường Thái Bình, huyện Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn. Người làm thủ tục ở nơi khác đôi khi tưởng nhầm là tỉnh Thái Bình, nên khi khai báo nên đọc rõ đủ cả tên huyện và tỉnh.
Rừng thông và nghề lấy nhựa
Thông là cây gắn với Đình Lập nhiều nhất. Rừng thông được trồng trên các đồi từ nhiều thập kỷ trước, có nơi là rừng của nông lâm trường cũ, có nơi là rừng của hộ gia đình. Người ta trồng thông vừa để lấy gỗ, vừa để lấy nhựa.
Nghề lấy nhựa thông đòi hỏi kiên nhẫn. Người thợ cạo một đường máng trên thân cây, gắn chén hứng, nhựa chảy ra dần dần và được thu gom định kỳ. Mỗi cây có thể cho nhựa nhiều năm nếu cạo đúng cách. Nhựa thông được đưa về các cơ sở chế biến thành tùng hương và dầu thông.
Ngoài thông, rừng Đình Lập còn có keo, bạch đàn, hồi, quế, và những mảnh rừng tự nhiên còn sót lại ở vùng cao. Người dân sống dựa vào rừng: trồng, chăm, khai thác, chế biến gỗ và lâm sản. Giá gỗ, giá nhựa lên xuống ảnh hưởng trực tiếp tới thu nhập của cả huyện.
Rừng thông khô vào mùa hanh dễ cháy. Người đi rừng, người đi du lịch qua Đình Lập không được đốt lửa tùy tiện, không vứt tàn thuốc, nhất là những tháng ít mưa.
Người Dao, người Tày, người Nùng và người Kinh
Đình Lập có nhiều dân tộc cùng sống: người Tày, người Nùng, người Dao, người Kinh, người Hoa và một số dân tộc khác. Người Dao sống ở các vùng cao, có các nhóm khác nhau với trang phục, tiếng nói khác nhau. Người Tày, Nùng sống ở thung lũng, làm ruộng nước.
Người Dao ở đây giữ nhiều nghề truyền thống như thêu, nhuộm chàm, làm thuốc nam từ cây rừng. Lễ cấp sắc, lễ cưới, lễ tết của người Dao vẫn được tổ chức trong các gia đình, với các thầy cúng trong bản. Người ngoài muốn dự cần được mời và tôn trọng nghi thức.
Chợ thị trấn Đình Lập và chợ các xã họp theo phiên, là nơi người các dân tộc gặp nhau. Ngày phiên, có thể thấy người Dao áo chàm thêu, người Tày áo chàm đơn giản, người Kinh áo phông, cùng mua bán, ăn bát phở, uống chén rượu.
Món ăn vùng này thiên về đồ rừng và đồ gác bếp: thịt lợn hun khói, măng rừng, rau rừng, gà đồi, cá suối. Bánh chưng gù, xôi màu có vào ngày lễ. Rượu ngô, rượu men lá do các gia đình tự nấu.
Quốc lộ 4B, quốc lộ 31 và vị trí trung chuyển
Quốc lộ 4B từ thành phố Lạng Sơn đi xuống Lộc Bình, qua Đình Lập rồi ra Tiên Yên, nối với quốc lộ 18 ven biển Quảng Ninh. Đây là tuyến đường người Lạng Sơn hay dùng để đi biển, và dân Quảng Ninh dùng để lên Lạng Sơn. Đoạn qua Đình Lập nhiều dốc, khúc cua, dân cư thưa.
Quốc lộ 31 từ phía Bắc Giang cũ qua vùng Sơn Động cũng lên tới Đình Lập, gặp quốc lộ 4B. Nhờ vậy Đình Lập là điểm giao giữa ba vùng: Lạng Sơn, Quảng Ninh và Bắc Giang cũ. Hàng lâm sản của huyện theo hai con đường này đi các nơi.
Người đi xe máy hay ô tô qua Đình Lập nên đổ xăng đầy ở thị trấn, tính giờ để qua các đoạn vắng trước khi trời tối. Mùa sương, tầm nhìn trên đèo rất hạn chế, nên đi chậm và bật đèn.
Ở vùng biên phía bắc, có những đường dân sinh lên các thôn giáp biên giới. Người lạ đi vào khu vực này cần tuân thủ quy định khu vực biên giới, mang giấy tờ tùy thân và không tự ý đi đường mòn.
Những điều người mới đến Đình Lập hay hỏi
Đình Lập không phải điểm du lịch đông khách, nhưng có người đến làm việc ở lâm trường, trường học, trạm y tế, hoặc mua đất trồng rừng. Một số điều nên biết:
- Dịch vụ ăn ở tập trung ở thị trấn Đình Lập cũ, các xã xa có rất ít nhà nghỉ.
- Sóng điện thoại tốt dọc quốc lộ, nhưng yếu ở nhiều thung lũng sâu.
- Mua bán đất rừng phải kiểm tra kỹ giấy chứng nhận, ranh giới thực địa, có rừng thuộc diện bảo vệ không được chuyển đổi.
- Mùa đông cần áo ấm, chăn dày, nhất là ở các thôn trên cao.
- Đi biển Quảng Ninh từ Đình Lập gần hơn đi Hà Nội, nhiều gia đình tận dụng điều này vào mùa hè.
Người dân Đình Lập nhìn chung hiếu khách, nhưng quen sống chậm, việc gì cũng nên hẹn trước và kiên nhẫn chờ.
Đình Lập qua các thời kỳ
Trong sử cũ, vùng Đình Lập là đất châu miền núi ở rìa đông của trấn, tỉnh Lạng Sơn, dân cư thưa, đường sá khó. Thời Pháp, vùng này có các đồn binh canh giữ con đường từ Lạng Sơn ra biển và các lối mòn qua biên giới. Dân cư sống rải rác thành các bản nhỏ, chủ yếu là người Tày, Nùng, Dao.
Sau năm 1954, Đình Lập là một huyện của tỉnh Lạng Sơn. Những năm 1960 mở ra giai đoạn khai hoang với các nông trường, lâm trường quốc doanh, kéo theo dòng người từ đồng bằng lên. Đây là lúc diện mạo dân cư của huyện thay đổi mạnh nhất, các khu tập thể nông trường mọc lên bên cạnh bản làng cũ.
Giai đoạn 1976–1978, Đình Lập thuộc tỉnh Cao Lạng, rồi trở về Lạng Sơn khi tách tỉnh. Từ đó tới năm 2025, huyện giữ nguyên tên, chỉ có những điều chỉnh nhỏ ở cấp xã. Những năm gần đây, rừng trồng phủ kín nhiều đồi trọc trước kia, đời sống người dân khấm khá hơn nhờ gỗ và nhựa thông.
Sau 1/7/2025, đất Đình Lập cũ thuộc đâu
Từ ngày 1/7/2025, huyện Đình Lập không còn. Hai thị trấn Đình Lập, Nông trường Thái Bình và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới thuộc tỉnh Lạng Sơn. Vì huyện rộng mà dân thưa, mỗi xã mới ở đây có diện tích khá lớn.
Tên tỉnh trên địa chỉ không đổi vì Lạng Sơn không hợp nhất. Phía nam và đông của Đình Lập cũ vẫn giáp Quảng Ninh như trước; phía tây nam nay giáp tỉnh Bắc Ninh mới, phần đất Bắc Giang cũ. Người hai bên ranh giới vẫn qua lại buôn bán, làm rừng như cũ.
Giấy tờ đất rừng ghi huyện Đình Lập vẫn có giá trị. Khi chuyển nhượng, thừa kế, cấp đổi, cơ quan đăng ký ghi theo xã mới. Người có rừng nên giữ bản sao giấy cũ và bản đồ thửa đất để đối chiếu khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Đình Lập thuộc tỉnh nào trước 7/2025?
Đình Lập là huyện cực đông của tỉnh Lạng Sơn, giáp Quảng Ninh và vùng Bắc Giang cũ, có hai thị trấn Đình Lập và Nông trường Thái Bình. Quốc lộ 4B đi qua huyện ra Tiên Yên.
Thị trấn Nông trường Thái Bình có thuộc tỉnh Thái Bình không?
Không. Thị trấn Nông trường Thái Bình thuộc huyện Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn. Tên gọi gắn với nông trường lập từ những năm 1960, khi nhiều người từ đồng bằng, trong đó có người Thái Bình, lên khai hoang.
Sông Kỳ Cùng bắt nguồn từ đâu?
Sông Kỳ Cùng có đầu nguồn ở vùng núi phía bắc huyện Đình Lập cũ, chảy qua Lộc Bình, thành phố Lạng Sơn, Văn Lãng, Tràng Định rồi sang Trung Quốc. Ở Đình Lập sông còn nhỏ, chảy trong thung lũng hẹp.
Đình Lập có gì đặc trưng?
Đình Lập nổi bật với rừng thông trồng lấy nhựa và gỗ, cùng keo, hồi, quế. Đời sống người dân gắn với rừng. Vùng này có người Tày, Nùng, Dao, Kinh cùng sống, chợ phiên ở thị trấn và các xã.
Huyện Đình Lập cũ nay thuộc tỉnh nào?
Địa bàn Đình Lập cũ vẫn thuộc tỉnh Lạng Sơn. Từ 1/7/2025, huyện bị bỏ, hai thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh Lạng Sơn.
Từ Đình Lập đi biển Quảng Ninh theo đường nào?
Đường thường dùng là quốc lộ 4B từ Đình Lập xuống Tiên Yên, rồi theo quốc lộ 18 tới các vùng biển Quảng Ninh. Đoạn qua Đình Lập nhiều dốc và khúc cua, nên đi chậm, nhất là lúc sương mù.