Thành phố Lạng Sơn là đơn vị cấp huyện duy nhất mang danh thành phố của tỉnh Lạng Sơn trước ngày 1/7/2025, đồng thời là tỉnh lỵ. Thị xã Lạng Sơn được nâng lên thành phố năm 2002. Từ 1/7/2025 không còn cấp thành phố trực thuộc tỉnh; địa bàn cũ nay là một số phường, xã mới thuộc tỉnh Lạng Sơn, và trụ sở tỉnh vẫn đặt ở đây.
Với người ở xa, thành phố Lạng Sơn là điểm dừng trên đường lên cửa khẩu. Với người địa phương, đây là nơi đi chợ Kỳ Lừa, chợ Đông Kinh, đi lễ ở chùa Tam Thanh và hẹn nhau bên bờ sông Kỳ Cùng. Phần dưới nói về vị trí, lịch sử tên gọi, các địa danh thật trong thành phố và cách địa bàn này được chia sau ngày bỏ cấp huyện.
Vị trí: một thung lũng bên sông Kỳ Cùng
Thành phố Lạng Sơn cũ nằm gần giữa tỉnh, trong một thung lũng tương đối bằng được bao quanh bởi núi đá vôi và đồi đất. Sông Kỳ Cùng chảy qua thành phố theo hướng chung từ đông nam lên tây bắc, khác với phần lớn sông ngòi miền Bắc đổ về phía đông. Con sông này về sau chảy sang Trung Quốc, nên người Lạng Sơn hay nói đùa sông Kỳ Cùng là dòng sông chảy ngược.
Thành phố cũ nằm lọt giữa đất huyện Cao Lộc. Từ trung tâm, quốc lộ 1 đi lên cửa khẩu Hữu Nghị chừng nửa giờ xe, quốc lộ 4B xuống Lộc Bình, quốc lộ 1B sang Văn Quan. Vì vậy nhiều người sống ở Cao Lộc làm việc trong thành phố mỗi ngày, ranh giới giữa hai đơn vị trên thực tế khá mờ.
Khí hậu thành phố lạnh hơn Hà Nội rõ rệt vào mùa đông. Những đợt rét đậm, người dân đổ ra xem băng giá trên núi Mẫu Sơn cách đó không xa. Mùa hè lại dễ chịu hơn đồng bằng, buổi tối trong thung lũng thường mát.
Mùa mưa, nước sông Kỳ Cùng lên nhanh sau những trận mưa lớn ở thượng nguồn Lộc Bình, Đình Lập. Một số khu thấp ven sông từng bị ngập trong các trận lũ lớn, nên người mua đất ở gần bờ thường hỏi kỹ chuyện nước lên những năm trước. Đường kè và hồ điều hòa làm sau này đã giảm bớt phần nào, nhưng không loại bỏ hẳn nguy cơ.
Từ trấn thành đến thị xã rồi thành phố năm 2002
Lạng Sơn là trấn thành từ thời Lê. Thành nhà Mạc, dấu tích còn lại trên một dãy núi đá trong thành phố, gắn với giai đoạn nhà Mạc rút lên vùng biên phía bắc cuối thế kỷ XVI. Đốc trấn Ngô Thì Sĩ thế kỷ XVIII để lại tên động Nhị Thanh cùng những câu thơ khắc đá, nay là một điểm tham quan trong thành phố.
Thời Nguyễn và thời Pháp, nơi này là tỉnh lỵ Lạng Sơn, có đồn binh, khu phố người Hoa buôn bán và nhà ga trên tuyến đường sắt lên Đồng Đăng. Sau năm 1954, tỉnh lỵ là thị xã Lạng Sơn. Giai đoạn 1976–1978, thị xã Lạng Sơn là tỉnh lỵ của tỉnh Cao Lạng, rồi trở lại là tỉnh lỵ Lạng Sơn khi tách tỉnh.
Tháng 2/1979, thị xã chịu tàn phá nặng trong chiến tranh biên giới, nhiều khu phố cũ không còn. Phần lớn diện mạo hiện nay được dựng lại từ những năm 1980 trở đi. Năm 2002, Chính phủ quyết định thành lập thành phố Lạng Sơn trên cơ sở thị xã cũ. Trước ngày bỏ cấp huyện, thành phố gồm một số phường nội thị và vài xã ven, trong đó có những tên quen như Hoàng Văn Thụ, Chi Lăng, Tam Thanh, Vĩnh Trại, Đông Kinh, Mai Pha.
Những địa danh thật trong thành phố cũ
Động Tam Thanh và chùa Tam Thanh. Hang đá lớn trong núi, có chùa ở cửa động, là nơi người dân đi lễ đầu năm. Gần đó là núi Vọng Phu với khối đá được gọi là nàng Tô Thị, gắn với câu chuyện người vợ bồng con chờ chồng mà nhiều thế hệ học sinh đã thuộc.
Động Nhị Thanh. Hang có suối chảy qua, gắn với tên Ngô Thì Sĩ, trên vách còn nhiều bài thơ khắc. Cùng với Tam Thanh, Nhị Thanh thuộc quần thể danh thắng mà người Lạng Sơn quen gọi chung là xứ Lạng có Tam Thanh, Nhị Thanh.
Chợ Kỳ Lừa và chợ Đông Kinh. Kỳ Lừa là chợ lâu đời, đi vào câu ca dao về phố Kỳ Lừa. Chợ Đông Kinh lớn hơn, là nơi buôn bán hàng hóa qua biên giới, đồ khô, đồ gia dụng. Chợ đêm Kỳ Lừa họp buổi tối, bán đồ ăn và hàng vặt.
Sông Kỳ Cùng và các cây cầu. Hai bờ sông là nơi tản bộ của người dân. Các cây cầu bắc qua sông nối khu phố cũ với khu phía bắc, đường kè và công viên ven sông làm trong khoảng hai mươi năm gần đây.
Thành nhà Mạc. Dấu tích tường thành và cổng đá trên núi đá gần trung tâm. Lên đây có thể nhìn bao quát thung lũng thành phố, nhất là lúc chiều.
Ăn gì, mua gì khi ghé tỉnh lỵ cũ
Người ghé thành phố Lạng Sơn thường tìm vịt quay và lợn quay lá mắc mật, hai món mà quán nào cũng nói là công thức riêng. Khâu nhục là món thịt ba chỉ hấp cách thủy với khoai môn, nấu trong cỗ cưới, cỗ tết của người Hoa và người Nùng. Phở chua ăn nguội, có thịt quay, gan, lạc rang, nước sốt chua ngọt, hợp với ngày nóng.
Buổi sáng có bánh cuốn trứng, cháo nấu với lòng lợn, bánh áp chao, bánh coóc mò. Mùa lạnh, quán lẩu nhỏ và bếp than dọc phố đông người. Món nào cũng có giá khác nhau tùy quán, người lạ nên hỏi giá trước khi gọi, nhất là với vịt quay bán theo cân.
Mua về thường là hồi, quế, mắc mật khô, rượu Mẫu Sơn, chè Mẫu Sơn, đào và hồng theo mùa. Hàng hóa ở chợ Đông Kinh đa dạng nhưng chất lượng không đều, người mua nên chọn chỗ có nguồn gốc rõ, đặc biệt với đồ điện tử và mỹ phẩm.
Những lớp cư dân làm nên phố Lạng
Phố Lạng Sơn từ lâu là nơi người Nùng, người Tày, người Kinh và người Hoa sống xen nhau. Người Hoa từng chiếm phần đáng kể trong giới buôn bán ở khu chợ cũ, để lại những món ăn như khâu nhục, bánh bao, lạp sườn, cùng thói quen làm hàng khô, hàng tạp hóa. Sau năm 1978–1979, một phần cộng đồng này rời đi, nhưng dấu vết trong ẩm thực và cách buôn bán vẫn còn.
Người Nùng và người Tày từ các huyện xung quanh xuống thành phố học, làm việc, buôn bán, mang theo tiếng nói và lối sống riêng. Trong một gia đình ở thành phố, ông bà nói tiếng Nùng, con cháu nói tiếng Việt là chuyện thường gặp. Các dịp lễ tết, nhiều gia đình vẫn về bản cũ ở Cao Lộc, Văn Lãng, Lộc Bình để cúng tổ tiên.
Người Kinh lên Lạng Sơn theo nhiều đợt, đông nhất là những năm sau 1954 và sau 1979, làm cán bộ, công nhân đường sắt, giáo viên, rồi ở lại. Vì vậy giọng nói trong thành phố khá pha trộn: có người nói giọng Hà Nội, có người nói giọng xứ Nghệ, có người nói tiếng Việt theo âm điệu của người Nùng.
Sự pha trộn ấy thể hiện cả trong lịch lễ hội. Đầu năm, ngoài các ngày hội ở chùa Tam Thanh, đền Kỳ Cùng, còn có những buổi hát then, hát sli do các câu lạc bộ trong thành phố tổ chức, người xem đủ mọi lứa tuổi.
Sau 1/7/2025, địa bàn thành phố cũ thuộc đâu
Từ 1/7/2025, cấp thành phố trực thuộc tỉnh không còn. Các phường, xã cũ của thành phố Lạng Sơn được sắp xếp lại thành một số phường mới và một phần xã, tất cả vẫn thuộc tỉnh Lạng Sơn. Một số tên phường quen thuộc tiếp tục được dùng, một số tên khác chỉ còn trên giấy tờ cũ.
Vì thành phố cũ là trung tâm của tỉnh, các cơ quan cấp tỉnh như ủy ban, sở ngành, bệnh viện tỉnh, trường chuyên vẫn ở chỗ cũ. Người dân chỉ cần biết phường mới của mình để làm giấy tờ ở cấp cơ sở. Một số xã ven của thành phố cũ có thể được ghép với xã liền kề thuộc Cao Lộc cũ, nên tên mới không nhất thiết trùng với ranh giới thành phố trước đây.
Với người có hộ khẩu cũ ghi phường Hoàng Văn Thụ, Chi Lăng, Vĩnh Trại hay xã Mai Pha, cách chắc nhất là đối chiếu với danh sách sắp xếp cấp xã mà tỉnh đã công bố, thay vì đoán theo tên. Tên phường mới có thể trùng tên một phường cũ nhưng địa bàn rộng hơn nhiều.
Gợi ý cho người mới đến sống và làm việc
Thành phố Lạng Sơn cũ nhỏ, đi xe máy vài chục phút là hết nội thị. Vài điều người mới chuyển đến thường hỏi:
- Tìm nhà thì khu quanh sông Kỳ Cùng và các trục đường chính gần chợ thuận tiện, khu phía bắc sông có nhiều nhà mới xây.
- Mùa đông cần chuẩn bị đồ ấm thật sự, nhiệt độ có đợt xuống thấp hơn hẳn Hà Nội, sáng sớm có sương mù.
- Đi Hà Nội có xe khách nhiều chuyến trong ngày và đường sắt; đi cao tốc thì thời gian ngắn hơn đường cũ khá nhiều.
- Làm giấy tờ cấp tỉnh tại trung tâm phục vụ hành chính công của tỉnh, giấy tờ cấp cơ sở tại xã, phường mới.
- Người làm nghề buôn bán qua biên giới nên tìm hiểu quy định ở cửa khẩu trước, quy định thay đổi theo từng thời kỳ.
Người địa phương thường thân thiện và quen tiếp khách lạ vì thành phố là điểm dừng của dân buôn và khách du lịch nhiều năm nay.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Lạng Sơn được thành lập năm nào?
Thành phố Lạng Sơn được thành lập năm 2002 trên cơ sở thị xã Lạng Sơn cũ. Trước đó, thị xã Lạng Sơn đã là tỉnh lỵ trong nhiều thập kỷ, kể cả thời gian 1976–1978 là tỉnh lỵ của tỉnh Cao Lạng.
Thành phố Lạng Sơn sau 7/2025 còn không?
Từ 1/7/2025, thành phố Lạng Sơn không còn là một đơn vị hành chính vì cấp huyện bị bỏ. Địa bàn cũ nay chia thành một số phường, xã mới thuộc tỉnh Lạng Sơn, trụ sở các cơ quan cấp tỉnh vẫn đặt tại đây.
Động Tam Thanh nằm ở đâu?
Động Tam Thanh nằm trong địa bàn thành phố Lạng Sơn cũ, gần trung tâm, có chùa Tam Thanh ở cửa động. Gần đó là núi Vọng Phu với khối đá nàng Tô Thị và động Nhị Thanh, đi bộ hoặc xe máy là tới.
Vì sao sông Kỳ Cùng được gọi là sông chảy ngược?
Phần lớn sông ở miền Bắc chảy về phía đông nam ra biển, còn sông Kỳ Cùng chảy theo hướng chung lên tây bắc, qua thành phố Lạng Sơn, Văn Lãng, Tràng Định rồi sang Trung Quốc, nên người địa phương gọi vui là sông chảy ngược.
Ghi địa chỉ phường cũ của thành phố Lạng Sơn thế nào?
Sau 1/7/2025, địa chỉ ghi theo phường hoặc xã mới và tỉnh Lạng Sơn, không ghi thành phố. Nên tra danh sách sắp xếp cấp xã của tỉnh để biết phường cũ của mình nay thuộc phường nào, rồi ghi chú tên cũ khi cần đối chiếu.
Đến thành phố Lạng Sơn cũ nên ăn món gì?
Những món người địa phương hay giới thiệu là vịt quay, lợn quay lá mắc mật, khâu nhục, phở chua, bánh cuốn trứng và bánh áp chao. Giá mỗi quán một khác, nên hỏi giá trước, nhất là món bán theo cân.