Huyện Đam Rông là huyện miền núi ở tây bắc tỉnh Lâm Đồng cũ, được tách từ huyện Lâm Hà năm 2004, không có thị trấn, trung tâm hành chính đặt ở xã Rô Men. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; địa bàn Đam Rông cũ được sắp thành bốn xã đánh số Đam Rông 1, Đam Rông 2, Đam Rông 3, Đam Rông 4 của tỉnh Lâm Đồng.
Đam Rông là một trong những huyện trẻ nhất và còn nhiều khó khăn nhất của Lâm Đồng cũ: núi cao, rừng đầu nguồn, đường sá mới mở, phần đông cư dân là đồng bào dân tộc thiểu số. Bài này đi qua vị trí, cách huyện ra đời, các lớp cư dân, sinh kế và cách ghi địa chỉ sau ngày bỏ cấp huyện.
Vị trí: núi rừng giáp Đắk Lắk và Đắk Nông cũ
Đam Rông nằm ở góc tây bắc tỉnh Lâm Đồng cũ, phía bắc giáp vùng Lắk của Đắk Lắk, phía tây giáp vùng Krông Nô của Đắk Nông cũ, phía nam giáp Lâm Hà, phía đông giáp Lạc Dương. Đây là vùng núi cao và trung bình, nhiều thung lũng hẹp, độ dốc lớn.
Nhiều suối lớn của huyện chảy về phía bắc, góp nước cho sông Krông Nô rồi Sêrêpốk; vì vậy rừng Đam Rông là rừng đầu nguồn quan trọng cho cả vùng hạ lưu. Phía đông, rừng của huyện nối liền với vùng núi cao quanh Bidoup, nơi có nhiều loài thực vật và động vật quý.
Quốc lộ 27 chạy qua huyện, nối Lâm Hà, Đức Trọng với Buôn Ma Thuột qua vùng Lắk. Đây là trục giao thông chính, dọc đó tập trung khu trung tâm, chợ, trường. Các xã phía đông như Đạ Tông, Đạ Long, Đạ M'Rông nằm sâu trong núi, đường vào dài và dốc.
Khí hậu mang tính chuyển tiếp: vùng thấp ven quốc lộ ấm hơn, vùng cao phía đông mát như cao nguyên Lâm Viên. Mùa mưa kéo dài, có những đợt mưa lớn gây sạt lở, lũ quét ở các suối dốc.
Tách từ Lâm Hà năm 2004
Trước năm 2004, vùng đất Đam Rông thuộc huyện Lâm Hà. Phần phía bắc của Lâm Hà khi ấy rộng, xa trung tâm huyện, dân cư tăng nhanh do di cư tự do, nhiều vấn đề về đất đai, rừng và đời sống cần quản lý gần hơn. Năm 2004, huyện Đam Rông được lập trên phần đất này.
Tên Đam Rông được hiểu là lấy theo tên một dòng suối, một vùng đất gốc bản địa trong huyện; chưa thấy giải thích chính thức thống nhất trong tài liệu phổ thông, nên dừng ở mức đó. Cũng cần phân biệt với các tên xã có phần âm gần giống như Đạ M'Rông.
Ngay trước 7/2025, Đam Rông gồm tám xã: Rô Men, Liêng S'Rônh, Phi Liêng, Đạ K'Nàng, Đạ Rsal, Đạ M'Rông, Đạ Tông, Đạ Long. Huyện không có thị trấn, điều hiếm thấy với một huyện tồn tại hơn hai mươi năm; trung tâm hành chính đặt ở xã Rô Men.
Giấy tờ cấp trước năm 2004 cho người ở vùng này sẽ ghi huyện Lâm Hà. Khi đối chiếu giấy tờ cũ, nhớ rằng tên xã có thể giữ nguyên trong khi tên huyện đổi.
Người K'Ho, M'nông và những thôn di cư từ phía Bắc
Cư dân bản địa của Đam Rông là người K'Ho, trong đó có các nhóm địa phương, và người M'nông ở vùng giáp Đắk Nông, Đắk Lắk. Họ sống thành bon, buôn ven suối, làm rẫy, trồng lúa nước ở các thung lũng nhỏ, săn bắt và hái lượm trong rừng.
Từ những năm 1990, Đam Rông đón một lượng lớn người di cư tự do từ các tỉnh miền núi phía Bắc, đông nhất là người Mông, cùng người Tày, Nùng, Dao. Họ lập thôn mới trên các sườn núi, mang theo cách làm nương, nuôi ngựa, nhà trình tường hay nhà gỗ, chợ phiên và trang phục riêng.
Người Kinh lên Đam Rông chủ yếu theo kinh tế mới và theo dòng di cư lên làm cà phê. Họ tập trung ở các xã ven quốc lộ 27, làm buôn bán, dịch vụ và vườn cà phê.
Sự đa dạng ấy làm Đam Rông có đời sống văn hoá phong phú, nhưng cũng đặt ra những chuyện khó: tranh chấp đất rừng, thiếu đất sản xuất, khoảng cách về giáo dục, y tế. Nhiều chương trình hỗ trợ của nhà nước tập trung vào huyện này suốt hai mươi năm.
Cà phê, lúa thung lũng và rừng đầu nguồn
Cây chủ lực ở Đam Rông là cà phê, trồng trên các sườn đồi dọc quốc lộ 27 và các xã phía nam. Ở vùng cao hơn có nơi trồng cà phê chè, hạt cho vị khác hẳn cà phê vối vùng thấp. Ngoài ra có dâu tằm, điều, bơ, sầu riêng ở một số xã.
Lúa nước tập trung ở các thung lũng ven suối, nhất là vùng Phi Liêng, Đạ K'Nàng, nơi những cánh đồng nhỏ nằm giữa núi. Lúa ở đây chủ yếu để ăn trong gia đình, ít khi bán ra ngoài.
Rừng là tài nguyên lớn và cũng là nỗi lo lớn: tình trạng phá rừng làm rẫy, lấn chiếm đất rừng từng là vấn đề nóng ở Đam Rông. Nhiều hộ nhận khoán bảo vệ rừng, được trả tiền dịch vụ môi trường rừng vì rừng đầu nguồn giữ nước cho thủy điện, thủy lợi phía hạ lưu.
Người muốn mua đất ở Đam Rông nên đặc biệt cẩn thận: không ít diện tích đang canh tác nằm trong đất lâm nghiệp, không đủ điều kiện chuyển nhượng. Kiểm tra tại ủy ban xã và cơ quan đăng ký đất đai trước khi đặt cọc.
Đi lại và những điều cần biết khi vào Đam Rông
Từ Đà Lạt, đường đi Đam Rông thường qua Đức Trọng hoặc Lâm Hà rồi theo quốc lộ 27 về phía tây bắc. Từ Buôn Ma Thuột, theo quốc lộ 27 qua Lắk xuống phía nam là vào đất Đam Rông. Xe khách tuyến Đà Lạt – Buôn Ma Thuột theo quốc lộ 27 đi qua huyện.
Đoạn quốc lộ 27 qua Đam Rông có nhiều đèo dốc, khúc cua, mùa mưa có điểm sạt lở. Nên đi ban ngày, kiểm tra phanh, lốp, và theo dõi thông báo về tình trạng đường.
Các xã sâu như Đạ Tông, Đạ Long, Đạ M'Rông có đường vào nhưng nhiều đoạn hẹp, dốc, sóng điện thoại yếu ở vài nơi. Muốn đi trekking hay vào rừng nên có người địa phương dẫn đường và báo trước cho chính quyền xã.
Khi đến thăm các thôn đồng bào, nên hỏi ý trước khi chụp ảnh, tôn trọng kiêng cữ của từng nhà, và mua sản vật theo giá người dân đưa ra. Ở nhiều thôn, người lớn tuổi không nói thạo tiếng Việt; một người trẻ trong thôn hay giáo viên ở trường gần đó thường là cầu nối tốt nhất.
Mùa đẹp để đi là mùa khô, khoảng từ cuối năm tới tháng tư, khi đường khô ráo và trời trong. Đây cũng là mùa thu hoạch cà phê, các thôn đông người, sân phơi phủ kín hạt. Mùa mưa cảnh núi xanh hơn nhưng đường khó, sương mù dày vào buổi chiều ở các đoạn đèo.
Đam Rông giữa Lâm Hà, Lắk và Đà Lạt
Dù là đơn vị hành chính riêng từ 2004, Đam Rông về kinh tế vẫn gắn chặt với Lâm Hà. Cà phê, dâu tằm thu hoạch ở Đam Rông phần lớn bán cho thương lái, đại lý ở vùng Lâm Hà, Đức Trọng; vật tư nông nghiệp, xe máy, đồ gia dụng cũng mua từ những thị trấn lớn hơn phía nam.
Ở phía bắc, các xã giáp vùng Lắk của Đắk Lắk có quan hệ qua lại với người Lắk, người Buôn Ma Thuột: đi chợ, cưới hỏi, làm thuê theo mùa. Quốc lộ 27 vì thế không chỉ là đường đi qua mà là sợi dây nối đời sống hai bên ranh tỉnh.
Khi ốm nặng hoặc cần làm việc lớn, người Đam Rông thường xuống Đà Lạt hoặc lên Buôn Ma Thuột, tùy nơi nào gần và tiện hơn với từng xã. Con đường tới hai thành phố đều xa và qua đèo, nên chuyện đi lại là một gánh nặng thường xuyên của các gia đình ở đây.
Từ 2025, Đam Rông và Lâm Hà cùng không còn cấp huyện, nhưng mối quan hệ vùng ấy vẫn nguyên. Trên giấy tờ, người ta ghi xã Đam Rông số mấy; trong câu chuyện thường ngày, người ta vẫn nói “xuống Lâm Hà”, “lên Lắk” như mọi khi.
Bốn xã Đam Rông và ghi địa chỉ sau 7/2025
Từ 1/7/2025, huyện Đam Rông không còn. Tám xã cũ được sắp lại thành bốn xã đánh số: Đam Rông 1, Đam Rông 2, Đam Rông 3, Đam Rông 4, trực thuộc tỉnh Lâm Đồng. Mỗi xã mới vì vậy rộng gần gấp đôi xã cũ, có nơi trải từ ven quốc lộ vào tận vùng núi sâu.
Xã cũ nào nay thuộc xã Đam Rông số mấy thì nên tra danh sách chính thức hoặc hỏi ủy ban xã mới; bài này không tự gán để tránh dẫn sai. Khi ghi địa chỉ, viết rõ chữ số và kèm tên xã cũ trong ngoặc, ví dụ “thôn …, xã Đam Rông 2, tỉnh Lâm Đồng (trước là xã …, huyện Đam Rông)”.
Giấy tờ ghi “huyện Đam Rông” cấp từ 2004 tới 6/2025, hay “huyện Lâm Hà” cấp trước 2004, vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Không cần đổi gấp; làm khi có thủ tục mới.
Việc hằng ngày như hộ tịch, chứng thực, cư trú nay làm ở ủy ban xã. Những việc cấp tỉnh lên Đà Lạt, quãng đường khá xa; nhiều thủ tục làm được trực tuyến hoặc qua bưu điện.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đam Rông nay thuộc tỉnh nào?
Đam Rông vẫn thuộc tỉnh Lâm Đồng, nay là tỉnh Lâm Đồng mới gồm cả Đắk Nông và Bình Thuận cũ. Từ 1/7/2025 huyện không còn, địa bàn được sắp thành bốn xã Đam Rông 1, Đam Rông 2, Đam Rông 3 và Đam Rông 4.
Đam Rông được thành lập năm nào?
Huyện Đam Rông được lập năm 2004 trên phần đất phía bắc của huyện Lâm Hà. Giấy tờ cấp trước năm đó cho người ở vùng này ghi huyện Lâm Hà, dù tên xã có thể giữ nguyên.
Đam Rông có thị trấn không?
Không. Suốt thời gian tồn tại từ 2004 tới 6/2025, huyện Đam Rông không có thị trấn nào. Trung tâm hành chính huyện đặt ở xã Rô Men, nơi tập trung các cơ quan, trường học và chợ.
Trước sáp nhập Đam Rông có những xã nào?
Ngay trước 7/2025, Đam Rông có tám xã: Rô Men, Liêng S'Rônh, Phi Liêng, Đạ K'Nàng, Đạ Rsal, Đạ M'Rông, Đạ Tông và Đạ Long. Tám xã này nay được sắp thành bốn xã Đam Rông đánh số.
Đi từ Đà Lạt tới Đam Rông thế nào?
Từ Đà Lạt thường đi qua Đức Trọng hoặc Lâm Hà rồi theo quốc lộ 27 về phía tây bắc. Đường có nhiều đèo dốc, mùa mưa có điểm sạt lở, nên đi ban ngày và hỏi tình trạng đường trước khi đi.
Xã Đam Rông 1 gồm những xã cũ nào?
Danh sách chi tiết xã cũ nào thuộc xã Đam Rông số mấy nên tra trong văn bản sắp xếp của tỉnh Lâm Đồng hoặc hỏi ủy ban xã mới, vì tên số không cho biết vị trí và ranh giới thôn có chỗ được điều chỉnh.