Huyện Chợ Gạo là đơn vị cấp huyện của tỉnh Tiền Giang ngay trước 1/7/2025, nằm giữa thành phố Mỹ Tho và vùng Gò Công, huyện lỵ là thị trấn Chợ Gạo. Từ 1/7/2025, đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới; cấp huyện không còn.
Cái tên Chợ Gạo gợi đúng điều đã làm nên vùng đất này: chợ lúa gạo bên dòng nước. Ngày nay, người ta nhắc Chợ Gạo vì hai thứ khác: con kênh đào nhộn nhịp nhất miền Tây và những cánh đồng thanh long. Bài này kể cả hai, thêm lịch sử, nhân vật, và cách tra địa chỉ sau sáp nhập.
Chợ lúa gạo bên rạch và tên huyện
Tên Chợ Gạo bắt nguồn từ một ngôi chợ buôn bán lúa gạo họp bên con rạch thời khai hoang. Lúa từ các làng quanh vùng chở bằng ghe về đây bán cho thương lái, rồi theo đường thủy lên Sài Gòn hoặc ra Mỹ Tho. Chợ đông dần, thành phố chợ, rồi tên chợ thành tên vùng, tên quận thời Pháp và tên huyện sau này.
Chợ Gạo nằm ở vị trí bản lề: phía tây là Mỹ Tho và Châu Thành, phía đông là vùng Gò Công, phía bắc hướng về sông Vàm Cỏ và Long An. Vì vậy, người Chợ Gạo vừa gần gũi với lối sống miệt vườn phía Mỹ Tho, vừa chia sẻ nhiều nét với đất giồng Gò Công. Giọng nói, món ăn ở đây là sự pha trộn của hai miền.
Huyện lỵ là thị trấn Chợ Gạo, nằm bên kênh, có chợ, bến tàu, cơ quan. Trước khi đường bộ phát triển, thị trấn sống nhờ tàu ghe ngược xuôi trên kênh; nay đường tỉnh và các cây cầu mới giúp đi lại bằng xe thuận tiện hơn.
Kênh Chợ Gạo: con đường thủy của miền Tây
Kênh Chợ Gạo được người Pháp cho đào vào cuối thế kỷ 19, nối các con rạch tự nhiên thành một tuyến thẳng từ sông Tiền phía Mỹ Tho tới sông Vàm Cỏ, rút ngắn đáng kể đường thủy từ miền Tây lên Sài Gòn. Từ đó tới nay, kênh là một trong những tuyến vận tải thủy quan trọng nhất của Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt cho lúa gạo, vật liệu xây dựng, nông sản.
Trên kênh, sà lan và ghe lớn nối đuôi nhau gần như cả ngày. Những năm lưu lượng tăng cao, kênh thường xuyên ùn tắc, có lúc sà lan phải chờ hàng giờ. Kênh đã được nạo vét, mở rộng, gia cố bờ trong các dự án nâng cấp, nhưng tình trạng sạt lở bờ vẫn là nỗi lo của nhiều hộ dân ven kênh.
Với người dân Chợ Gạo, con kênh vừa là sinh kế vừa là nỗi lo. Nhiều gia đình sống bằng nghề sửa ghe, bán xăng dầu, bán đồ ăn cho người trên sà lan. Nhưng sóng do tàu lớn gây ra làm lở đất, nhà cửa sát mép nước phải lùi vào. Nếu đi ven kênh, bạn sẽ thấy nhiều đoạn bờ kè mới xen với đoạn đất trống chờ gia cố.
Thanh long Chợ Gạo: từ vườn nhà tới vùng chuyên canh
Chợ Gạo là vùng trồng thanh long lớn nhất của Tiền Giang cũ. Thanh long hợp đất giồng cát pha, chịu hạn tốt, phù hợp với nhiều xã trong huyện. Vài thập niên trước, thanh long chỉ là cây trồng phụ trong vườn nhà; về sau, nhờ đầu ra xuất khẩu, diện tích tăng nhanh, nhiều ruộng lúa được lên liếp trồng thanh long.
Thanh long Chợ Gạo có cả ruột trắng và ruột đỏ, được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Đi trên các con lộ nông thôn, bạn sẽ thấy những hàng trụ bê tông thẳng tắp, mỗi trụ một khóm thanh long xanh rì. Vào mùa nghịch, nhà vườn thắp đèn cho cây ra hoa trái vụ, ban đêm cả vùng sáng lên như những cánh đồng đèn, một cảnh đặc biệt của vùng thanh long.
Giá thanh long phụ thuộc mạnh vào thị trường xuất khẩu, có năm được giá, có năm phải bán rẻ hoặc đổ bỏ. Vì vậy, nhiều hộ đã trồng xen thêm cây khác, hoặc liên kết với doanh nghiệp để có đầu ra ổn định hơn. Người mua thanh long tại vườn nên chọn trái tai xanh, vỏ căng, cầm chắc tay.
Thủ khoa Huân và những dấu ấn lịch sử
Chợ Gạo là quê của Thủ khoa Huân, tên thật Nguyễn Hữu Huân, người đỗ thủ khoa kỳ thi Hương ở trường Gia Định giữa thế kỷ 19. Khi người Pháp chiếm Nam Kỳ, ông đứng lên chống Pháp, nhiều lần bị bắt, bị đày, rồi lại tiếp tục khởi nghĩa, cuối cùng hy sinh năm 1875. Đền thờ ông ở quê nhà là nơi người dân và học sinh thường đến viếng.
Trên đất Chợ Gạo còn có di chỉ Gò Thành, nơi các nhà khảo cổ tìm thấy hiện vật thuộc văn hóa Óc Eo, cho thấy vùng đất này đã có người sinh sống từ hơn một nghìn năm trước. Hiện vật được trưng bày ở bảo tàng tỉnh. Di chỉ nhắc rằng lịch sử đồng bằng không chỉ bắt đầu từ thời khai hoang thế kỷ 17.
Trong các cuộc kháng chiến thế kỷ 20, Chợ Gạo cũng là vùng có phong trào mạnh, nhiều gia đình có người tham gia. Các xã đều có nhà bia ghi tên liệt sĩ, đình làng có ghi công những người con của làng. Đây là lớp ký ức mà người lớn tuổi ở Chợ Gạo vẫn hay kể.
Đời sống ở Chợ Gạo hôm nay
Ngoài thanh long, Chợ Gạo còn trồng lúa, rau màu, nuôi heo, gà. Do gần Mỹ Tho và các khu công nghiệp, nhiều người trẻ đi làm công nhân, đi về hằng ngày bằng xe máy. Một số làng có nghề phụ như đan lát, làm bánh, chế biến nông sản, nhưng quy mô nhỏ.
Chợ thị trấn Chợ Gạo và các chợ xã là nơi trao đổi hàng hằng ngày. Món ăn quen ở đây có hủ tiếu, bánh canh, bún mắm, cá kho, canh chua, và các món làm từ thanh long như nước ép, mứt. Người dân hiền hòa, sống chậm, sẵn lòng chỉ đường cho khách lạ.
Đi lại giữa Chợ Gạo và Mỹ Tho rất gần, giữa Chợ Gạo và Gò Công cũng thuận tiện theo đường tỉnh. Mùa mưa, một số đường nông thôn ven kênh có đoạn sạt lở, nên đi chậm và chú ý biển cảnh báo.
Giữa vùng ngọt và vùng mặn
Chợ Gạo nằm ở chỗ chuyển tiếp giữa vùng nước ngọt phía Mỹ Tho và vùng ven biển nhiễm mặn phía Gò Công. Những mùa khô gay gắt, nước mặn lấn vào theo sông Tiền và theo kênh, đe dọa các xã phía đông của huyện. Cây thanh long chịu mặn khá hơn nhiều cây ăn trái khác, nên đây cũng là một lý do giúp thanh long lan rộng ở vùng này.
Hệ thống cống và đê của dự án ngọt hóa Gò Công có tác động tới một phần đất phía đông Chợ Gạo, giúp giữ nước ngọt cho sản xuất. Tuy vậy, mỗi năm người dân vẫn theo dõi độ mặn, trữ nước mưa, nước máy, nhất là những hộ trồng rau màu cần tưới nhiều.
Chuyện nước nhắc rằng ranh giới huyện cũ trên giấy chỉ là đường kẻ, còn đời sống thì chảy theo dòng sông và con kênh. Sau sáp nhập, việc quản lý nước của cả vùng vẫn phải tính chung cho Mỹ Tho, Chợ Gạo và Gò Công như một khối liền.
Gợi ý khi về thăm Chợ Gạo
Từ Mỹ Tho đi Chợ Gạo chỉ mất một quãng ngắn theo đường tỉnh. Bạn có thể dừng ở thị trấn, ra bờ kênh xem sà lan qua lại, rồi đi vào các con lộ nông thôn để thấy vườn thanh long. Nếu đi vào mùa thắp đèn, nên ở lại tới tối để xem cảnh đồng thanh long sáng đèn, nhớ giữ khoảng cách với vườn và không đi vào khi chưa được chủ vườn cho phép.
Ghé đền thờ Thủ khoa Huân là một điểm dừng có ý nghĩa với người thích lịch sử. Nên ăn mặc gọn gàng, giữ trật tự. Nếu muốn tìm hiểu di chỉ Gò Thành, hãy xem hiện vật ở bảo tàng tỉnh tại Mỹ Tho trước, vì ngoài thực địa phần lớn chỉ là gò đất.
Mua thanh long tại vườn thường rẻ và tươi hơn ngoài chợ, nhưng nên hỏi giá trước, chọn trái vừa chín tới để đi đường xa. Trái thanh long chịu được vài ngày ở nhiệt độ thường, để mát thì giữ được lâu hơn, nên nếu mua làm quà cho người ở xa thì đóng thùng có lót giấy, tránh để trái va đập trên đường.
Người về quê làm giấy tờ nên nhớ trụ sở huyện cũ ở thị trấn đã thôi tiếp nhận hồ sơ cấp huyện từ 1/7/2025. Hỏi trước địa điểm trung tâm phục vụ hành chính công của xã mới, hoặc nộp trực tuyến để khỏi đi lại nhiều lần.
Nay thuộc đâu và tra địa chỉ thế nào
Từ 1/7/2025, huyện Chợ Gạo không còn là đơn vị hành chính. Toàn bộ đất huyện cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, thị trấn và các xã được nhập lại thành một số xã mới. Tên gọi Chợ Gạo vẫn được người dân dùng hằng ngày; tên chính thức của từng xã mới nên tra theo phương án sắp xếp.
Cách tra đơn giản nhất là lấy tên xã cũ ghi trên giấy tờ, tìm trong bảng sắp xếp đơn vị hành chính của tỉnh Đồng Tháp, hoặc hỏi trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã. Đừng dựa vào cảm giác "gần chợ", "gần kênh" để đoán, vì ranh mới không trùng với ranh cũ.
Giấy tờ cũ còn hạn vẫn dùng được. Khi làm thủ tục mới, khai cả địa chỉ cũ và mới. Người có đất ven kênh nên kiểm tra thêm thông tin quy hoạch hành lang bảo vệ kênh, vì có thể ảnh hưởng tới việc xây dựng.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Chợ Gạo nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, đất huyện Chợ Gạo cũ thuộc tỉnh Đồng Tháp mới, hình thành từ Tiền Giang và Đồng Tháp theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Thị trấn và các xã cũ được sắp xếp lại thành xã mới.
Kênh Chợ Gạo đào khi nào?
Kênh được người Pháp cho đào vào cuối thế kỷ 19, nối sông Tiền phía Mỹ Tho với sông Vàm Cỏ. Đây là một trong những tuyến vận tải thủy quan trọng nhất của miền Tây tới nay.
Vì sao gọi là Chợ Gạo?
Tên gọi bắt nguồn từ một chợ buôn bán lúa gạo họp bên rạch thời khai hoang. Chợ đông dần thành phố chợ, rồi tên chợ thành tên vùng và tên huyện.
Thanh long Chợ Gạo có gì đặc biệt?
Chợ Gạo là vùng thanh long lớn nhất Tiền Giang cũ, có cả ruột trắng và ruột đỏ, đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Vào mùa nghịch, nhà vườn thắp đèn cho cây ra hoa trái vụ.
Thủ khoa Huân là ai?
Thủ khoa Huân tên thật Nguyễn Hữu Huân, người Chợ Gạo, đỗ thủ khoa kỳ thi Hương ở Gia Định, sau đứng lên chống Pháp nhiều lần và hy sinh năm 1875. Đền thờ ông ở quê nhà.
Di chỉ Gò Thành là gì?
Là di chỉ khảo cổ trên đất Chợ Gạo, nơi tìm thấy hiện vật thuộc văn hóa Óc Eo, cho thấy vùng này có người sinh sống từ hơn một nghìn năm trước. Hiện vật được trưng bày ở bảo tàng tỉnh.