Châu Thành là huyện của tỉnh Long An đến 30/6/2025, nằm phía nam Tân An, giữa sông Vàm Cỏ Tây và vùng Tiền Giang cũ; huyện lỵ là thị trấn Tầm Vu. Từ 1/7/2025, địa bàn Châu Thành cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới.
Có tới hàng chục huyện tên Châu Thành ở Nam Bộ, và Châu Thành của Long An dễ nhận ra nhất nhờ một hình ảnh: ban đêm cả cánh đồng thanh long sáng rực đèn điện. Bài này kể vì sao người ta "chong đèn" cho thanh long, đời sống quanh thị trấn Tầm Vu và những thay đổi tên huyện qua các thời kỳ.
Một cái tên trùng khắp Nam Bộ
Châu Thành là tên huyện phổ biến nhất miền Nam: Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, An Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Kiên Giang, Tây Ninh cũ đều từng có huyện Châu Thành. Cái tên thường chỉ vùng bao quanh tỉnh lỵ, "châu thành" theo nghĩa vùng quanh thành.
Châu Thành của Long An đúng là như vậy: vùng nông thôn phía nam tỉnh lỵ Tân An, kéo dài xuống tới sông Vàm Cỏ. Khi đọc tài liệu, cần ghi kèm "tỉnh Long An" để không lẫn với Châu Thành của Tiền Giang ngay bên cạnh, hai huyện chỉ cách nhau một quãng ngắn.
Huyện lỵ là thị trấn Tầm Vu. Tên Tầm Vu cũng dễ gây nhầm: ở Hậu Giang cũ có địa danh Tầm Vu gắn với các trận đánh thời kháng chiến chống Pháp. Hai nơi khác nhau, cách nhau rất xa.
Vì trùng tên nhiều như vậy, khi gửi thư, chuyển hàng hay khai giấy tờ, luôn ghi đủ tỉnh. Sau 7/2025 thì ghi tỉnh Tây Ninh, kèm chú thích Long An cũ.
Thời huyện Vàm Cỏ
Trong thập niên 1980, theo nhiều tài liệu, huyện Châu Thành và huyện Tân Trụ của Long An được nhập thành một huyện mang tên Vàm Cỏ, theo tên con sông chảy qua vùng. Ít năm sau, huyện Vàm Cỏ lại được tách ra thành Châu Thành và Tân Trụ như cũ.
Thời gian tồn tại ngắn nên tên huyện Vàm Cỏ ít ai nhớ, nhưng vẫn xuất hiện trong giấy khai sinh, học bạ, hồ sơ đất của những người sinh hoặc làm giấy trong khoảng thời gian ấy. Gặp tên này, đừng nghĩ là ghi sai.
Việc nhập rồi tách lại phản ánh những thử nghiệm về quy mô huyện trong những năm đầu sau thống nhất. Nhiều tỉnh khác cũng có những huyện "sống ngắn" như vậy.
Khi tra cứu hồ sơ cũ, nếu thấy "huyện Vàm Cỏ, tỉnh Long An", hãy xem xã ghi trong đó thuộc vùng Châu Thành hay vùng Tân Trụ để biết nơi tương ứng sau này.
Thanh long và nghề chong đèn
Từ cuối thập niên 1990 và nhất là những năm 2000, nông dân Châu Thành chuyển nhiều ruộng lúa sang trồng thanh long. Cây hợp đất, cho trái nhiều, bán được giá, nên vùng thanh long lan rộng ra Tân Trụ, Thủ Thừa và các huyện lân cận.
Thanh long ra hoa tự nhiên theo mùa có ngày dài. Để có trái ngoài mùa, nông dân thắp đèn vào ban đêm cho cây "tưởng" ngày dài, kích thích ra hoa. Mỗi vườn treo hàng trăm bóng đèn trên trụ thanh long, bật nhiều giờ mỗi đêm trong một giai đoạn. Từ xa nhìn lại, cả cánh đồng sáng như một thành phố nhỏ.
Nghề chong đèn tốn điện, tốn công, và giá thanh long lên xuống thất thường, phụ thuộc thị trường tiêu thụ. Nhiều hộ những năm giá thấp phải chặt bớt, chuyển sang cây khác. Người làm vườn rất cần thông tin thị trường và hợp đồng tiêu thụ ổn định.
Người muốn xem vườn chong đèn nên đi vào buổi tối, xin phép chủ vườn trước khi vào, không tự ý hái trái.
Thị trấn Tầm Vu và đời sống quanh chợ
Thị trấn Tầm Vu nằm cách Tân An không xa, là nơi đặt cơ quan huyện, trường học, chợ chính của Châu Thành cũ. Chợ Tầm Vu họp từ sáng sớm, bán thanh long, rau quê, cá sông, đồ dùng nông nghiệp.
Mùa thanh long, thương lái tập trung ở các vựa quanh thị trấn và dọc đường lớn, phân loại trái, đóng thùng, chở đi các nơi. Không khí ở vựa rất nhộn nhịp, xe tải ra vào liên tục.
Ngoài thanh long, nông dân trồng lúa, rau màu, nuôi gia súc gia cầm. Một số người làm ở các khu công nghiệp phía đông, sáng đi chiều về.
Buổi tối thị trấn yên, quán xá đóng sớm hơn Tân An. Ai cần ăn khuya, mua sắm muộn thường lên Tân An.
Quanh Tầm Vu có những xóm vườn lâu đời, nhà ba gian mái ngói, sân phơi lúa, hàng cau trước ngõ. Đi sâu vào các con đường đal, bạn sẽ gặp người già ngồi đan lát, trẻ con đạp xe đi học, xe chở thanh long ra vựa.
Chợ Tầm Vu cũng là nơi bán các vật tư cho nghề thanh long: trụ xi măng, dây điện, bóng đèn, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Nhìn hàng hoá ở chợ là đoán được nghề chính của cả vùng.
Sông Vàm Cỏ, nước mặn và những vườn ven sông
Phía nam Châu Thành giáp sông Vàm Cỏ và vùng Tiền Giang cũ. Đây là vùng chịu ảnh hưởng triều, mùa khô có năm nước mặn xâm nhập vào kênh rạch, ảnh hưởng vườn thanh long và lúa.
Người làm vườn phải canh nước ngọt, trữ nước, đắp bờ bao. Hệ thống cống ngăn mặn trên các kênh lớn được xây thêm nhưng vẫn cần người dân chủ động.
Mùa mưa, nước dồi dào, vườn tược xanh tốt. Ven sông có những bến đò, xóm chài nhỏ, ghe chở thanh long, chở lúa qua lại.
Đi dạo ven sông Vàm Cỏ ở Châu Thành lúc chiều là cách ngắm cảnh đồng bằng yên bình mà không phải đi xa khỏi Tân An.
Những năm hạn mặn gay gắt, chính quyền thường thông báo lịch đóng mở cống, khuyến cáo trữ nước ngọt. Người làm vườn lâu năm có kinh nghiệm đo độ mặn bằng dụng cụ đơn giản trước khi bơm nước vào vườn, tránh làm cây bị sốc mặn.
Ven sông còn có những cây bần, cây dừa nước, bãi bồi nơi chim cò tìm mồi khi triều xuống. Đó là cảnh quen của đồng bằng hạ lưu, khác với vùng Đồng Tháp Mười trũng ở phía tây tỉnh cũ.
Từ 1/7/2025: Châu Thành cũ thuộc tỉnh Tây Ninh
Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, Long An và Tây Ninh hợp thành tỉnh Tây Ninh mới; cấp huyện không còn. Thị trấn Tầm Vu và các xã cũ của Châu Thành được sắp xếp thành một số xã mới lớn hơn.
Tên các xã mới ở vùng Châu Thành cũ nên tra trên cổng dịch vụ công tỉnh Tây Ninh hoặc ứng dụng định danh điện tử. Có thể có xã mới mang tên Tầm Vu hoặc Châu Thành; cũng có thể tên khác, đừng đoán.
Lưu ý: tỉnh Tây Ninh mới nay có hai vùng từng là huyện Châu Thành, một của Long An cũ và một của Tây Ninh cũ ở phía bắc. Khi nói "Châu Thành, Tây Ninh", người nghe có thể hiểu nhầm. Ghi rõ "Châu Thành, Long An cũ" hoặc tên xã mới là chắc nhất.
Giấy tờ cũ vẫn dùng được; khi làm thủ tục mới, thông tin địa chỉ sẽ được cập nhật theo đơn vị hiện hành.
Mua thanh long tại vườn: vài kinh nghiệm
Trái thanh long ngon có vỏ căng, tai còn xanh tươi, cầm nặng tay. Thanh long ruột đỏ thường ngọt đậm hơn ruột trắng nhưng dễ dập hơn, cần đóng gói kỹ khi chở xa.
Mua tại vựa thường rẻ hơn ngoài chợ thành phố, nhưng phải mua theo thùng, theo ký lớn. Nếu chỉ mua làm quà, mua ở chợ Tầm Vu hoặc quầy ven đường cũng đủ.
Thanh long để nơi thoáng mát được vài ngày, cho vào tủ lạnh để được lâu hơn. Không nên rửa trước khi cất vì dễ úng.
Nếu muốn chở thanh long đi xa, đóng thùng carton có lót giấy, xếp trái đứng, không chất quá cao. Trái bị dập sẽ nhanh hỏng và làm hỏng cả những trái bên cạnh.
Đừng mua trái quá chín, vỏ bắt đầu nhăn hoặc tai đã héo vàng, vì để thêm một hai ngày sẽ mất ngon. Trái vừa chín tới thường ngon nhất khi ăn sau khi hái vài ngày.
Giá thanh long tại vườn lên xuống theo mùa và theo thị trường, có năm rất rẻ, có năm khá cao. Không nên tin một con số nghe kể; hỏi trực tiếp người bán tại thời điểm mua.
Người Châu Thành và chuyện đổi cây trồng
Câu chuyện Châu Thành là câu chuyện điển hình của nông thôn đồng bằng mấy chục năm qua: từ lúa sang thanh long, rồi có lúc từ thanh long sang cây khác khi giá xuống. Mỗi lần chuyển đổi là một lần nông dân phải bỏ vốn, học kỹ thuật mới, chịu rủi ro.
Những năm thanh long được giá, nhiều gia đình xây nhà mới, mua xe, cho con lên thành phố học. Những năm giá thấp, có hộ nợ nần vì đầu tư trụ, đèn, phân thuốc. Tính bấp bênh của nông sản phụ thuộc thị trường ngoài là bài học mà người Châu Thành hiểu rõ hơn ai hết.
Hiện nay, xu hướng là làm thanh long theo tiêu chuẩn an toàn, có mã số vùng trồng để bán vào những thị trường khó tính, kết hợp với hợp tác xã để có đầu ra ổn định. Một số nông dân trẻ thử bán hàng trực tuyến, giao thẳng cho người tiêu dùng ở thành phố.
Người ngoài muốn hiểu nông thôn Long An cũ, chỉ cần ngồi uống trà với một chủ vườn thanh long ở Châu Thành và hỏi về giá cả mười năm qua.
Lớp trẻ ở Châu Thành ngày nay ít người ở lại làm vườn hơn thế hệ cha mẹ. Nhiều người học xong đi làm ở khu công nghiệp, ở Tân An hay TP Hồ Chí Minh, cuối tuần về phụ việc vườn. Vườn thanh long vì vậy thường do người lớn tuổi chăm, thuê thêm nhân công lúc thu hoạch.
Câu hỏi giữ nghề hay bỏ nghề không có câu trả lời chung; mỗi nhà tính theo đất, theo vốn và theo người trong nhà còn sức làm.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Châu Thành của Long An nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Châu Thành của Long An cũ thuộc tỉnh Tây Ninh mới. Huyện không còn; thị trấn Tầm Vu và các xã cũ được sắp xếp thành xã mới. Lưu ý tỉnh Tây Ninh mới cũng có vùng Châu Thành của Tây Ninh cũ ở phía bắc.
Huyện lỵ Châu Thành Long An ở đâu?
Huyện lỵ là thị trấn Tầm Vu, nằm phía nam Tân An. Đây là nơi có chợ chính, cơ quan huyện, trường học của Châu Thành cũ. Tầm Vu này khác địa danh Tầm Vu ở Hậu Giang cũ gắn với các trận đánh thời kháng chiến.
Huyện Vàm Cỏ là huyện nào?
Theo nhiều tài liệu, trong thập niên 1980 hai huyện Châu Thành và Tân Trụ của Long An được nhập thành huyện Vàm Cỏ, rồi tách lại như cũ sau ít năm. Tên này còn xuất hiện trong giấy tờ của người sinh hoặc làm giấy thời gian đó.
Vì sao vườn thanh long thắp đèn ban đêm?
Thanh long ra hoa tự nhiên vào mùa ngày dài. Thắp đèn ban đêm giúp cây ra hoa ngoài mùa, nhờ đó có trái bán vào lúc ít hàng. Cách làm này tốn điện, tốn công và phụ thuộc giá thị trường.
Châu Thành Long An giáp những đâu?
Châu Thành giáp Tân An ở phía bắc, Tân Trụ ở phía đông, sông Vàm Cỏ và vùng Tiền Giang cũ ở phía nam. Từ Châu Thành sang Mỹ Tho không xa.