Huyện Châu Thành của tỉnh An Giang cũ nằm ngay phía tây bắc thành phố Long Xuyên, trải từ bờ phải sông Hậu vào đồng trũng Tứ giác Long Xuyên, giáp Châu Phú ở phía bắc và Thoại Sơn ở phía tây nam. Huyện lỵ là thị trấn An Châu, cách trung tâm Long Xuyên không xa theo quốc lộ 91. Năm 1979, phần đất phía tây của huyện được tách ra lập huyện Thoại Sơn. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ chia vào một số xã của tỉnh An Giang mới.
Cả nước có nhiều huyện Châu Thành, nên người An Giang hay nói rõ “Châu Thành An Giang” hoặc “Châu Thành dưới Long Xuyên” để khỏi lẫn với Châu Thành của Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp hay Kiên Giang. Bài này nói về Châu Thành của An Giang cũ: cửa ngõ của tỉnh lỵ, đất ruộng và kênh đào, khu công nghiệp ven quốc lộ, phần đất đã tách thành Thoại Sơn, và cách tra địa chỉ cũ sau 7/2025.
Vì sao có nhiều huyện Châu Thành đến vậy
Tên Châu Thành ở miền Nam có gốc từ cách đặt tên của chính quyền thời Pháp và Việt Nam Cộng hòa: quận bao quanh tỉnh lỵ thường được gọi là quận Châu Thành, nghĩa là vùng quanh thành, quanh tỉnh lỵ. Tỉnh nào cũng có tỉnh lỵ, nên tỉnh nào cũng dễ có một quận Châu Thành. Sau 1975 nhiều quận này trở thành huyện và giữ tên, vì thế ngay trước 7/2025, miền Nam còn khá nhiều huyện cùng tên Châu Thành ở các tỉnh khác nhau.
Châu Thành của An Giang cũ có gốc là vùng quanh tỉnh lỵ Long Xuyên. Thời Pháp, khu vực này thuộc tỉnh Long Xuyên; từ năm 1956 tới 1975 là quận Châu Thành của tỉnh An Giang thời Việt Nam Cộng hòa, ôm lấy tỉnh lỵ Long Xuyên từ phía tây và phía bắc. Khi tỉnh An Giang được lập lại năm 1976, Châu Thành trở thành một huyện của An Giang, tiếp tục bao quanh tỉnh lỵ, và có lúc phải nhường dần đất cho đô thị Long Xuyên khi thành phố mở rộng.
Vì có nhiều huyện trùng tên, khi đọc giấy tờ người ta nên nhìn thêm tên tỉnh và tên xã. Một giấy khai sinh ghi “xã Vĩnh Hanh, huyện Châu Thành” chỉ có thể là Châu Thành của An Giang; còn chỉ ghi “huyện Châu Thành” mà thiếu tên tỉnh thì nên hỏi lại, vì có thể là nhiều tỉnh khác nhau ở miền Tây.
Năm 1979: phần đất phía tây tách thành Thoại Sơn
Trước năm 1979, huyện Châu Thành rộng hơn nhiều, trải sâu vào vùng đồng trũng phía tây, tới vùng núi Sập, núi Ba Thê và kênh Thoại Hà. Đó là vùng đất mới khai phá nhiều sau khi có các kênh đào, dân cư thưa, ruộng rộng, cách huyện lỵ khá xa. Việc quản lý một vùng rộng và đi lại khó khăn như vậy là một trong những lý do để chia huyện.
Cuối thập niên 1970, phần đất phía tây của Châu Thành được tách ra lập huyện Thoại Sơn, lấy tên theo núi Thoại Sơn, tức núi Sập, gắn với Thoại Ngọc Hầu và con kênh Thoại Hà. Từ đó Châu Thành thu lại thành một huyện nhỏ hơn, gồm phần đất gần sông Hậu và gần Long Xuyên. Ở chiều ngược lại, một số xã giáp ranh của Châu Thành về sau được điều chỉnh vào thành phố Long Xuyên khi đô thị mở rộng.
Hệ quả cho người làm giấy tờ: một người sinh trước 1979 ở vùng núi Sập, Óc Eo có thể có giấy tờ ghi “huyện Châu Thành, tỉnh An Giang”, còn giấy tờ sau này ghi “huyện Thoại Sơn”. Hai cách ghi đều đúng với thời điểm cấp. Muốn biết chắc, cứ đọc tên xã, rồi đối chiếu xã đó nằm bên nào của ranh giới năm 1979.
Đất ruộng, kênh đào và những con đường dọc kênh
Phần lớn diện tích Châu Thành là ruộng lúa, thuộc rìa phía đông của Tứ giác Long Xuyên. Nối sông Hậu với đồng trong là những con kênh đào thẳng tắp; nhiều con kênh cắt ngang huyện, vừa dẫn nước tưới, vừa thoát lũ, vừa là đường chở lúa. Nhà cửa dựng thành dải dọc bờ kênh, trước nhà là đường đất hay đường bê tông nhỏ, sau nhà là ruộng.
Những cái tên như Cần Đăng, Vĩnh Hanh, Vĩnh Bình, Vĩnh An, Vĩnh Nhuận, Tân Phú, Bình Hòa, An Hòa là tên các xã cũ mà người trong huyện quen gọi. Mỗi xã có chợ nhỏ bên kênh, có trường học, đình làng hoặc chùa, và một nhịp sống riêng theo mùa vụ. Mùa nước nổi, đồng ngoài đê bao ngập trắng, người dân đặt lọp, giăng lưới; mùa khô thì máy gặt, ghe lúa chạy suốt ngày đêm.
Ngoài lúa, ven sông Hậu và các kênh lớn có ao nuôi cá, vườn cây ăn trái, rẫy rau màu. Nhiều hộ làm thêm nghề phụ quanh chuỗi lúa gạo như chạy máy cày, máy gặt, làm thuê cho các lò sấy, nhà máy xay xát. Cách làm ăn như vậy giúp nhiều gia đình bám ruộng mà vẫn có thu nhập quanh năm.
Cửa ngõ tỉnh lỵ: quốc lộ 91 và khu công nghiệp Bình Hòa
Vì nằm sát Long Xuyên, Châu Thành là cửa ngõ phía tây bắc của tỉnh lỵ cũ. Quốc lộ 91 chạy qua huyện nối Long Xuyên với Châu Phú, Châu Đốc; dọc tuyến là thị trấn An Châu, chợ, cây xăng, xưởng sửa máy, kho bãi. Người các huyện phía trên về Long Xuyên làm việc, đi học, khám bệnh đều phải qua Châu Thành, nên giờ cao điểm quốc lộ đoạn này khá đông.
Khu công nghiệp Bình Hòa nằm trong địa bàn huyện, cạnh quốc lộ 91 và sông Hậu, là một trong những khu công nghiệp sớm của An Giang. Các nhà máy ở đây phần lớn gắn với nông sản và thủy sản của vùng như chế biến cá, thức ăn chăn nuôi, lương thực. Khu công nghiệp kéo theo nhà trọ công nhân, quán ăn, chợ nhỏ, làm diện mạo các xã ven quốc lộ khác hẳn các xã sâu trong đồng.
Sự gần gũi với Long Xuyên cũng khiến Châu Thành thay đổi nhanh: ruộng ven quốc lộ dần thành khu dân cư, cửa hàng; nhiều người ở Châu Thành nhưng đi làm hằng ngày ở thành phố. Với người lạ, ranh giới giữa Long Xuyên và Châu Thành trên thực địa khá mờ; chỉ khi đọc giấy tờ mới thấy rõ đâu là phường của thành phố, đâu là xã, thị trấn của huyện.
Thị trấn An Châu và nhịp sống ven quốc lộ
Thị trấn An Châu là trung tâm hành chính của huyện cũ, nằm dọc quốc lộ 91. Quanh trụ sở cơ quan huyện là chợ, trường học, bệnh viện huyện, các dãy nhà phố buôn bán. Vì gần Long Xuyên, An Châu không có dáng một thị trấn biệt lập mà giống như phần nối dài của thành phố, nhà cửa liền một dải từ ven đô ra tới các xã phía trên.
Buổi sáng, chợ An Châu và các chợ dọc quốc lộ đông người mua bán rau, cá, thịt, trái cây; buổi chiều, công nhân từ khu công nghiệp tan ca đổ ra đường, quán ăn, tiệm tạp hóa sáng đèn. Cuối tuần, nhiều gia đình ở Long Xuyên chạy lên các quán ven kênh, vườn trái cây trong huyện để ăn uống, nghỉ ngơi.
Người lạ đi trên quốc lộ đoạn này nên để ý xe tải ra vào khu công nghiệp, kho bãi, và xe máy từ các đường nhánh dọc kênh nhập ra quốc lộ. Đường nhỏ vào các xã thường hẹp, ven bờ kênh, buổi tối thiếu đèn ở một số đoạn, nên đi chậm nếu không quen.
Châu Thành An Giang từ 1/7/2025 nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, theo Nghị quyết 202/2025/QH15, An Giang hợp nhất với Kiên Giang thành tỉnh An Giang mới, trung tâm hành chính ở Rạch Giá; cấp huyện được bỏ. Huyện Châu Thành cũ không còn; các xã và thị trấn cũ được sắp xếp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh, mỗi xã mới gồm vài đơn vị cũ liền kề.
Vì huyện nằm sát Long Xuyên, một số khu vực giáp ranh có thể được ghép cùng với đất thuộc thành phố cũ hoặc với các xã của huyện bên cạnh, tùy phương án của tỉnh. Cách chắc chắn nhất vẫn là tra theo đúng tên xã, thị trấn cũ ghi trên giấy tờ, kèm tên ấp, rồi đối chiếu với bảng sắp xếp chính thức hoặc hỏi bộ phận một cửa của xã mới.
Khi ghi quê quán, nơi sinh trên giấy tờ mới, hãy làm theo hướng dẫn của cơ quan đăng ký tại thời điểm làm thủ tục; giấy tờ đã cấp theo tên “huyện Châu Thành, tỉnh An Giang” vẫn có giá trị sử dụng theo nguyên tắc chung. Trong đời sống, người ta vẫn sẽ nói “về Châu Thành”, “xuống An Châu” như trước.
Phân biệt Châu Thành An Giang với các Châu Thành khác
Khi gặp một địa chỉ chỉ ghi “Châu Thành”, mấy dấu hiệu sau giúp nhận ra đó có phải Châu Thành của An Giang cũ hay không:
- Có tên tỉnh An Giang đi kèm, hoặc tên xã quen của huyện như Cần Đăng, Vĩnh Hanh, Vĩnh Bình, Bình Hòa, An Hòa, hay thị trấn An Châu.
- Có nhắc tới quốc lộ 91, khu công nghiệp Bình Hòa, hay gần Long Xuyên; các Châu Thành ở tỉnh khác không gắn với những mốc này.
- Giấy tờ thời Pháp hoặc đầu thập niên 1950 ghi tỉnh Long Xuyên: phần lớn tương ứng với đất Châu Thành, Thoại Sơn và vùng quanh Long Xuyên sau này.
- Giấy tờ ghi vùng núi Sập, Óc Eo thuộc Châu Thành: đó là trước khi lập huyện Thoại Sơn cuối thập niên 1970.
Nếu vẫn chưa chắc, hãy hỏi người đứng tên giấy tờ hoặc người thân lớn tuổi trong nhà; ký ức gia đình về “quê ở đâu, gần chợ nào” thường giải được những chỗ mà tên huyện trùng làm rối. Huyện Châu Thành của Kiên Giang cũ nay cũng thuộc tỉnh An Giang mới, nên càng cần ghi rõ tên xã khi trao đổi.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Châu Thành An Giang ở đâu?
Châu Thành An Giang cũ nằm ngay phía tây bắc thành phố Long Xuyên, phía đông là sông Hậu, phía bắc giáp Châu Phú, phía tây nam giáp Thoại Sơn. Huyện lỵ là thị trấn An Châu trên quốc lộ 91, gần trung tâm Long Xuyên.
Thoại Sơn tách từ Châu Thành năm nào?
Huyện Thoại Sơn được lập năm 1979 từ phần đất phía tây của huyện Châu Thành, gồm vùng núi Sập, Óc Eo và dọc kênh Thoại Hà. Vì vậy giấy tờ trước năm đó của người vùng này có thể ghi huyện Châu Thành.
Vì sao miền Nam có nhiều huyện tên Châu Thành?
Thời Pháp và Việt Nam Cộng hòa, quận bao quanh tỉnh lỵ thường được gọi là Châu Thành, nghĩa là vùng quanh thành. Tỉnh nào cũng có tỉnh lỵ nên nhiều tỉnh có quận Châu Thành, sau 1975 thành huyện và giữ tên cho tới 2025.
Châu Thành An Giang nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, Châu Thành An Giang cũ thuộc tỉnh An Giang mới, hợp nhất từ An Giang và Kiên Giang, trung tâm hành chính ở Rạch Giá. Huyện cũ không còn, địa bàn chia vào một số xã; tra theo tên xã, thị trấn cũ để biết địa chỉ hiện nay.
Khu công nghiệp Bình Hòa thuộc huyện nào?
Khu công nghiệp Bình Hòa thuộc huyện Châu Thành của An Giang cũ, nằm cạnh quốc lộ 91 và sông Hậu, gần Long Xuyên. Các nhà máy ở đây chủ yếu gắn với chế biến nông sản, thủy sản và thức ăn chăn nuôi của vùng.
Giấy tờ chỉ ghi huyện Châu Thành thì nhận ra tỉnh nào?
Hãy xem tên xã và tên tỉnh đi kèm. Các xã như Cần Đăng, Vĩnh Hanh, Bình Hòa, An Hòa hay thị trấn An Châu là của Châu Thành An Giang. Thiếu tên tỉnh thì nên hỏi lại người đứng tên vì nhiều tỉnh miền Tây có huyện trùng tên.