Huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang cũ: phố chợ dọc kênh Xà No và chiến thắng Tầm Vu

Huyện Châu Thành A là huyện ở phía bắc tỉnh Hậu Giang, giáp thành phố Cần Thơ, tồn tại đến ngày 30/6/2025, huyện lỵ ở thị trấn Một Ngàn. Huyện có bốn thị trấn Một Ngàn, Bảy Ngàn, Rạch Gòi, Cái Tắc, phần lớn xếp dọc kênh xáng Xà No. Từ 1/7/2025, địa bàn huyện cũ thuộc thành phố Cần Thơ, chia vào các xã Tân Hòa, Thạnh Xuân, Trường Long Tây và Đông Phước.

Chữ "A" trong tên huyện là dấu vết của một lần tách huyện thời tỉnh Cần Thơ. Vùng đất này có cách đặt tên thị trấn theo mốc đo dọc kênh, có ngã ba Cái Tắc là cửa ngõ đi Vị Thanh, Rạch Giá, và có di tích chiến thắng Tầm Vu thời kháng chiến chống Pháp. Bài này đi qua từng lớp ấy.

Vì sao có chữ "A" trong tên huyện

Theo nhiều tài liệu, huyện Châu Thành A được lập vào cuối thập niên 1990, khi vùng này còn thuộc tỉnh Cần Thơ, bằng cách tách phần phía tây của huyện Châu Thành cũ. Cách thêm chữ "A" để đặt tên đơn vị mới tách ra khá phổ biến ở miền Tây, như các xã Vĩnh Viễn A, Đông Phước A, Long Trị A.

Năm 2004, khi chia tỉnh Cần Thơ, huyện Châu Thành A nhường một số xã phía bắc cho thành phố Cần Thơ trực thuộc trung ương, phần lớn góp vào huyện Phong Điền mới lập. Phần còn lại thuộc tỉnh Hậu Giang, huyện lỵ đặt ở thị trấn Một Ngàn.

Từ đó đến tháng 6/2025, huyện có bốn thị trấn Một Ngàn, Bảy Ngàn, Rạch Gòi, Cái Tắc và sáu xã Nhơn Nghĩa A, Tân Hòa, Tân Phú Thạnh, Thạnh Xuân, Trường Long A, Trường Long Tây. Bốn thị trấn cho một huyện nhỏ là nhiều, phản ánh đúng việc dân cư tụ lại thành phố chợ dọc kênh và đường.

Vì giáp Phong Điền và Cái Răng của Cần Thơ, nhiều người ở Châu Thành A có họ hàng, ruộng vườn bên kia ranh tỉnh cũ. Tên xã Trường Long Tây, Trường Long A của huyện cũng gợi nhớ vùng Trường Long phía Phong Điền, từng chung một khu vực trước khi bị ranh tỉnh chia ra.

Một Ngàn, Bảy Ngàn, Rạch Gòi: thị trấn mọc theo kênh xáng

Kênh xáng Xà No chạy qua huyện theo hướng đông bắc – tây nam, từ phía Cần Thơ về Vị Thanh. Theo cách giải thích phổ biến, tên Một Ngàn và Bảy Ngàn gắn với những mốc đo dọc tuyến kênh khi đào, tính bằng mét. Vùng đất ven kênh được khai phá theo đúng nhịp đào kênh, nên tên đất cũng là tên mốc.

Các thị trấn ở đây có dáng chung: một dải phố dài, một bên là kênh, một bên là đường, nhà nối nhà, chợ ở khúc đông nhất. Người đi quốc lộ 61 từ Cái Tắc về Vị Thanh có cảm giác như đi qua một con phố chợ kéo dài, chỉ thưa ra ở những đoạn ruộng xen giữa.

Rạch Gòi nằm trên đường từ Cái Tắc vào sâu, là chợ quen thuộc của người các xã quanh đó. Bảy Ngàn và Một Ngàn đều có chợ, trường học, trạm y tế; Một Ngàn có thêm các cơ quan cấp huyện cũ. Nhà cửa ven kênh vẫn có bến nhỏ, dù ghe xuồng không còn là phương tiện chính.

Ruộng phía sau các dải phố trồng lúa, mía, cây ăn trái, khóm ở một số nơi, và có ao nuôi cá. Nhiều nhà kết hợp buôn bán ở mặt đường với làm ruộng phía sau, một cách sống đặc trưng của vùng ven kênh xáng.

Ngã ba Cái Tắc: cửa ngõ đi Vị Thanh, Rạch Giá

Cái Tắc nằm ở chỗ quốc lộ 61 tách khỏi quốc lộ 1, nên là cửa ngõ của cả vùng phía tây: đi Vị Thanh, rồi sang Kiên Giang cũ, Rạch Giá. Xe khách, xe tải đi miền Tây hầu như đều qua đây, nên Cái Tắc có chợ, quán ăn, trạm dừng chân đông đúc.

Gần Cái Tắc là vùng Tân Phú Thạnh, nơi hình thành khu công nghiệp Tân Phú Thạnh, thu hút lao động từ các xã quanh vùng. Nhà trọ, cửa hàng tạp hoá, quán cơm mọc lên theo khu công nghiệp, làm thay đổi bộ mặt vùng ven quốc lộ.

Quanh Cái Tắc có nhiều vườn cây ăn trái, trong đó bưởi là thứ hay được bày bán dọc quốc lộ. Khách đi đường dừng lại mua trái cây là cảnh quen; nên hỏi giá rõ ràng, chọn trái theo mùa thay vì mua trái trái mùa.

Một điểm đáng chú ý về địa giới: từ 1/7/2025, thị trấn Cái Tắc không về chung với các xã khác của Châu Thành A mà được ghép vào xã Đông Phước mới, cùng hai xã của huyện Châu Thành cũ. Người ở Cái Tắc cũ nay ghi địa chỉ là xã Đông Phước, thành phố Cần Thơ.

Chiến thắng Tầm Vu và các di tích kháng chiến

Tầm Vu là địa danh trong huyện, gắn với các trận đánh của lực lượng kháng chiến miền Tây trong những năm 1947–1948, thời kháng chiến chống Pháp. Các trận Tầm Vu được nhắc trong nhiều sách sử địa phương như một chiến công lớn của chiến trường Nam Bộ thời đó.

Khu di tích chiến thắng Tầm Vu được xây dựng để ghi nhớ sự kiện, là nơi tổ chức các hoạt động tưởng niệm, đón học sinh, khách tham quan. Nếu muốn ghé, nên hỏi trước giờ mở cửa và các dịp có lễ kỷ niệm.

Ngoài Tầm Vu, trong huyện còn có những đình làng, chùa, nhà thờ họ và miếu nhỏ ven kênh, phần lớn gắn với lịch sử khẩn hoang vùng kênh xáng. Đây là những công trình cộng đồng, nên khi vào tham quan cần ăn mặc gọn gàng, hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh bên trong.

Với người lớn tuổi trong vùng, các câu chuyện về Tầm Vu, về những năm kháng chiến là một phần ký ức gia đình. Người trẻ muốn tìm hiểu có thể bắt đầu từ khu di tích, rồi hỏi chuyện ông bà, thường sẽ biết thêm nhiều chi tiết mà sách không ghi.

Sống và đi lại ở Châu Thành A cũ

Châu Thành A cũ nằm sát Cần Thơ, nên nhiều người chọn sống ở Một Ngàn, Rạch Gòi, Cái Tắc và đi làm ở Cái Răng, Ninh Kiều hay khu công nghiệp gần đó. Giá thuê nhà thường mềm hơn nội thành, đổi lại phải đi đường quốc lộ đông xe tải vào giờ cao điểm.

Đoạn quốc lộ 1 và quốc lộ 61 quanh Cái Tắc thường đông, có xe khách, xe container, xe máy chen nhau. Người đi xe máy nên giữ làn, cẩn thận ở các ngã ba, nhất là lúc chiều tối. Đi từ các xã vào trong, đường nhỏ hơn và yên hơn nhiều.

Đời sống thường ngày xoay quanh các chợ dọc kênh. Trường học, trạm y tế có ở mỗi xã; bệnh viện lớn và trường đại học thì lên Cần Thơ, chỉ mất một quãng ngắn. Từ 7/2025, việc hành chính hằng ngày làm tại xã mới, việc cấp thành phố làm ở Cần Thơ hoặc trực tuyến.

Người thuê nhà ven kênh Xà No nên hỏi về mức nước triều cường cuối năm và tình trạng sạt lở bờ kênh. Người mua đất gần khu công nghiệp hay gần các tuyến đường đang mở nên tìm hiểu quy hoạch tại xã mới, đừng chỉ nghe lời quảng cáo.

Món ăn quen ở đây là hủ tiếu, bánh canh, cơm tấm buổi sáng; cá lóc, cá rô kho tộ, canh chua buổi trưa; và trái cây theo mùa bày bán dọc quốc lộ. Các quán bình dân ở chợ Một Ngàn, Rạch Gòi, Cái Tắc đều đủ cho một bữa ăn tươm tất.

Mười đơn vị cũ của Châu Thành A và nay thuộc xã nào

Bảng dưới đối chiếu mười đơn vị cấp xã của huyện Châu Thành A trước 7/2025 với các xã mới của thành phố Cần Thơ, theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025. Ranh từng khu vực ở chỗ giáp ranh nên kiểm thêm trên ứng dụng định danh điện tử.

Như vậy huyện lỵ cũ Một Ngàn nay thuộc xã Tân Hòa, không có đơn vị mới nào mang tên Một Ngàn hay Châu Thành A. Khu công nghiệp Tân Phú Thạnh nay thuộc vùng xã Thạnh Xuân.

Ghi địa chỉ và làm giấy tờ ở Châu Thành A cũ

Từ 1/7/2025, giấy tờ mới không còn tên huyện Châu Thành A. Người ở Một Ngàn, Bảy Ngàn cũ ghi xã Tân Hòa; người ở Rạch Gòi, Tân Phú Thạnh cũ ghi xã Thạnh Xuân; người ở Cái Tắc cũ ghi xã Đông Phước, tất cả đều thuộc thành phố Cần Thơ.

Chỗ dễ nhầm là tên Tân Hòa. Xã Tân Hòa mới lớn hơn nhiều so với xã Tân Hòa cũ, vì gồm cả hai thị trấn và xã Nhơn Nghĩa A. Ngoài ra tên Tân Hòa còn có ở nhiều tỉnh khác, nên khi khai trực tuyến cần chọn đúng thành phố Cần Thơ trước.

Cách ghi dễ hiểu là tên xã mới trước, tên cũ trong ngoặc, ví dụ "xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ (trước là thị trấn Rạch Gòi, huyện Châu Thành A, tỉnh Hậu Giang)". Giấy tờ cấp hợp lệ trước đây vẫn có giá trị, không bắt buộc đổi chỉ vì tên đơn vị hành chính thay đổi.

Người quê Châu Thành A ở xa về làm giấy tờ đất nên mang bản gốc, nhất là những thửa đất có từ trước năm 2004, khi vùng này còn thuộc tỉnh Cần Thơ. Lớp tên trên giấy có thể là tỉnh Cần Thơ, tỉnh Hậu Giang hay thành phố Cần Thơ, tuỳ năm cấp.

Câu hỏi thường gặp

Huyện Châu Thành A cũ nay thuộc đâu?

Từ 1/7/2025, huyện Châu Thành A cũ thuộc thành phố Cần Thơ, theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Địa bàn cũ chia vào các xã Tân Hòa, Thạnh Xuân, Trường Long Tây và Đông Phước; không còn tên huyện Châu Thành A.

Thị trấn Một Ngàn nay thuộc xã nào?

Thị trấn Một Ngàn cũ, huyện lỵ của Châu Thành A, cùng thị trấn Bảy Ngàn, xã Nhơn Nghĩa A và xã Tân Hòa cũ nay hợp thành xã Tân Hòa, thành phố Cần Thơ.

Thị trấn Cái Tắc nay thuộc xã nào?

Theo bảng đối chiếu sắp xếp năm 2025, thị trấn Cái Tắc cũ nay thuộc xã Đông Phước, thành phố Cần Thơ, cùng với xã Đông Phước A và xã Đông Thạnh cũ của huyện Châu Thành.

Tên Một Ngàn, Bảy Ngàn có nghĩa là gì?

Theo cách giải thích phổ biến, các tên này gắn với những mốc đo dọc tuyến kênh xáng Xà No khi đào đầu thế kỷ 20, tính bằng mét. Dân cư tụ lại ở các mốc ấy rồi thành chợ, thành thị trấn và giữ luôn tên mốc.

Chiến thắng Tầm Vu diễn ra khi nào?

Các trận Tầm Vu diễn ra trong khoảng năm 1947–1948, thời kháng chiến chống Pháp, trên địa bàn huyện Châu Thành A cũ. Nơi đây có khu di tích chiến thắng Tầm Vu, thường đón học sinh và khách tham quan vào các dịp kỷ niệm.

Rạch Gòi nay thuộc xã nào?

Thị trấn Rạch Gòi cũ cùng xã Tân Phú Thạnh và xã Thạnh Xuân cũ nay hợp thành xã Thạnh Xuân, thành phố Cần Thơ. Người địa phương vẫn quen gọi chợ Rạch Gòi như trước.