Huyện Cầu Ngang nằm ở phía đông tỉnh Trà Vinh cũ, giữa thành phố Trà Vinh và vùng Duyên Hải ven biển, có hai thị trấn Cầu Ngang và Mỹ Long. Huyện được biết qua lễ hội Nghinh Ông ở Mỹ Long, bánh tét Trà Cuôn, các phum sóc Khmer và vùng nuôi tôm ven biển. Huyện tồn tại đến ngày 30/6/2025; từ 1/7/2025, địa bàn thuộc một số xã của tỉnh Vĩnh Long mới.
Bài này giới thiệu vị trí, hai thị trấn, lễ hội, món ăn, đời sống nghề biển và nghề nông, cùng cách đọc địa chỉ cũ của Cầu Ngang.
Vị trí: giữa tỉnh lỵ và vùng biển
Cầu Ngang nằm trên trục quốc lộ 53 từ thành phố Trà Vinh cũ xuống Duyên Hải. Phía tây giáp Châu Thành và Trà Cú, phía nam giáp vùng Duyên Hải, phía đông và đông bắc hướng ra sông Cổ Chiên gần cửa biển. Nhờ vị trí ấy, huyện có đủ ba kiểu đất: giồng cát cao, ruộng lúa và vùng mặn lợ ven sông, ven biển.
Huyện có hai thị trấn: thị trấn Cầu Ngang là trung tâm hành chính, nằm trên quốc lộ; thị trấn Mỹ Long nằm về phía sông Cổ Chiên, gần biển, là nơi có bến ghe và lễ hội Nghinh Ông. Các xã của huyện cũ có thể kể như Mỹ Long Bắc, Mỹ Long Nam, Hiệp Mỹ Đông, Hiệp Mỹ Tây, Long Sơn, Nhị Trường, Thạnh Hòa Sơn, Kim Hòa, Vinh Kim, Hiệp Hòa, Mỹ Hòa, Thuận Hòa, Trường Thọ.
Đi dọc quốc lộ qua Cầu Ngang, dễ thấy những giồng cát trồng hoa màu, đậu phộng, khoai lang, xen với ruộng lúa và ao nuôi tôm. Càng gần biển, ruộng lúa càng thưa, ao tôm càng nhiều.
Lễ hội Nghinh Ông Mỹ Long
Nghinh Ông là lễ hội của cư dân làm nghề biển, thờ cá Ông, tức cá voi, mà ngư dân tin là vị thần cứu người gặp nạn trên biển. Ở Mỹ Long, lễ hội được tổ chức hằng năm, là một trong những lễ hội lớn nhất của vùng ven biển Trà Vinh cũ, thu hút người từ nhiều nơi về dự.
Phần lễ có rước Ông trên biển: đoàn ghe trang trí rực rỡ ra cửa sông, ra biển đón Ông về lăng, kèm các nghi thức cúng truyền thống. Phần hội có hát bội, các hoạt động văn nghệ, chợ phiên, ăn uống. Ghe thuyền trong vùng thường neo đậu về đông đủ dịp này, cả thị trấn rộn ràng hơn nhiều so với ngày thường.
Với người Mỹ Long, lễ hội là dịp con cháu đi làm xa trở về, ghe thuyền nghỉ biển, cả xóm cùng lo cỗ. Khi đi xem, nên tôn trọng nghi lễ, không chen lấn vào khu vực cúng, không trèo lên ghe khi chưa được phép. Bến ghe đông người, phải giữ trẻ nhỏ cẩn thận vì sát mép nước.
Bánh tét Trà Cuôn và các món quen của Cầu Ngang
Bánh tét Trà Cuôn gắn với ấp Trà Cuôn ở Cầu Ngang, nổi tiếng vì đòn bánh chắc, nếp dẻo, nhân thường có đậu xanh và thịt mỡ, có loại thêm trứng muối, ăn béo mà không ngấy. Món này từng chỉ làm dịp Tết, nay có quanh năm và được làm quà khi đi xa. Nhiều hộ trong ấp sống bằng nghề gói bánh, trước Tết các bếp đỏ lửa suốt đêm.
Ngoài bánh tét, ở Cầu Ngang có các món hải sản từ Mỹ Long, như cá kèo, cua, ba khía, tôm; các món Khmer như bún nước lèo, cốm dẹp, bánh ống. Các chợ thị trấn Cầu Ngang và Mỹ Long buổi sáng là nơi tìm món ăn dễ nhất.
Người mua bánh tét làm quà nên hỏi cơ sở về thời gian bảo quản, cách hâm nóng. Bánh làm thủ công thường không chất bảo quản nên để ngoài được vài ngày, muốn để lâu phải bỏ tủ lạnh.
Giồng cát và hoa màu: nghề nông kiểu Cầu Ngang
Nét riêng của nông nghiệp Cầu Ngang nằm trên các giồng cát chạy song song bờ biển. Đất giồng tơi xốp, thoát nước nhanh, không hợp với lúa nhưng rất hợp với đậu phộng, khoai lang, dưa hấu, ớt, hành, rau ăn lá. Vào mùa khô, những giồng này xanh màu hoa màu trong khi ruộng lúa xung quanh đã gặt xong, khô nứt.
Nước tưới trên giồng phần lớn lấy từ giếng, vì giồng cao hơn kênh rạch. Nhiều hộ lắp hệ thống tưới phun, tưới nhỏ giọt đơn giản để tiết kiệm nước và công. Việc khoan giếng nhiều có thể làm nước ngầm hạ thấp, nhiễm mặn, nên địa phương khuyến khích dùng nước tiết kiệm và đăng ký giếng khoan theo hướng dẫn.
Hoa màu Cầu Ngang được thương lái thu mua tại ruộng, chở lên thành phố Trà Vinh cũ, Vĩnh Long, Cần Thơ hay TP Hồ Chí Minh. Giá lên xuống theo mùa và theo thị trường; người trồng thường chia nhỏ diện tích, trồng nhiều loại để không dồn hết vốn vào một thứ. Đậu phộng giồng cát phơi khô, rang ăn có vị bùi, được nhiều người mua làm quà.
Đời thường ở hai thị trấn
Thị trấn Cầu Ngang cũ là nơi đặt các cơ quan huyện cũ, trường trung học phổ thông, trung tâm y tế, ngân hàng và chợ lớn nhất huyện. Sáng sớm, chợ đông người mua bán rau màu từ giồng, cá từ Mỹ Long, thịt bò từ các phum sóc; quanh chợ là quán bún nước lèo, hủ tiếu, bánh mì, cà phê. Buổi tối, khu trung tâm sáng đèn, học sinh đi học thêm, người lớn ngồi quán trò chuyện.
Thị trấn Mỹ Long cũ mang dáng dấp một làng chài lớn hơn là một thị trấn hành chính. Nhà cửa san sát gần bến, nhiều nhà làm khô cá, phơi tôm, vá lưới trước sân. Nhịp sống theo con nước và theo mùa biển: mùa gió chướng ghe nằm bến nhiều hơn, mùa êm biển ghe đi liên tục.
Người ở hai thị trấn qua lại nhau thường xuyên, nhưng mỗi nơi có tính cách riêng: Cầu Ngang thiên về hành chính, buôn bán, còn Mỹ Long thiên về nghề biển. Hiểu điều này giúp người mới đến chọn nơi ở hợp với công việc của mình.
Phum sóc Khmer trên các giồng đất
Cầu Ngang có nhiều người Khmer, sống tập trung ở các xã như Long Sơn, Nhị Trường, Thạnh Hòa Sơn. Nhà cửa dựng trên giồng cát cao, quanh chùa; sau nhà là vườn, chuồng bò; trước nhà là con đường đất đỏ hay đường bê tông nhỏ. Mỗi phum sóc có chùa riêng, là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục và lễ hội.
Nghề chính của các phum sóc là trồng lúa, hoa màu trên giồng và nuôi bò. Đậu phộng, khoai lang, dưa hấu, rau màu trên đất giồng cát rất hợp; nước tưới lấy từ giếng hoặc kênh. Nhiều hộ dệt chiếu, đan lát, làm cốm dẹp vào mùa lúa mới để có thêm thu nhập.
Lễ Ok Om Bok ở Cầu Ngang cũng có cúng trăng, thả đèn nước, ăn cốm dẹp, và ghe ngo của các chùa trong huyện thường tập luyện để đi đua ở các giải lớn trong tỉnh. Nếu được người địa phương mời, dự một buổi lễ ở chùa là cách tốt để hiểu đời sống phum sóc.
Nghề tôm, nghề biển và chuyện nước mặn
Vùng phía đông huyện, nhất là quanh Mỹ Long, Hiệp Mỹ, gắn với nghề nuôi tôm, cua và đánh bắt gần bờ. Ghe đánh cá xuất phát từ bến Mỹ Long ra cửa sông, ra biển, về bến bán cá tại chỗ. Người nuôi tôm thả nuôi theo mùa, có hộ nuôi quảng canh, có hộ nuôi thâm canh trong ao lót bạt.
Nghề nuôi tôm cho thu nhập cao nhưng rủi ro: dịch bệnh, độ mặn thay đổi, giá thức ăn và giá tôm biến động. Người làm lâu năm hay nói kinh nghiệm là xử lý nước kỹ, thả giống đúng thời vụ, không nuôi quá dày. Một số hộ kết hợp nuôi tôm với trồng rừng, nuôi cua để giảm rủi ro.
Mùa khô, nước mặn lấn sâu vào kênh rạch, các xã phía trong phải lo nước tưới cho lúa, hoa màu. Nhiều nơi khoan giếng hoặc dùng nước từ hệ thống thủy lợi; việc khai thác nước ngầm cần tuân thủ hướng dẫn của địa phương để tránh sụt lún, nhiễm mặn.
Đi Cầu Ngang, Mỹ Long và đọc địa chỉ từ 1/7/2025
Từ thành phố Trà Vinh cũ, theo quốc lộ 53 xuống phía Duyên Hải sẽ qua thị trấn Cầu Ngang; muốn ra Mỹ Long thì rẽ theo đường về phía sông Cổ Chiên. Đường đi khá dễ, phù hợp xe máy hoặc ô tô. Từ Cầu Ngang có thể đi tiếp ra biển Ba Động ở thị xã Duyên Hải cũ.
Nếu muốn xem lễ hội Nghinh Ông, nên hỏi trước lịch tổ chức trong năm, vì ngày lễ tính theo âm lịch. Dịp lễ đông người, nhà nghỉ ở Mỹ Long ít, nên ở lại thành phố Trà Vinh cũ hoặc đặt chỗ sớm.
Buổi sáng sớm ở bến ghe Mỹ Long là lúc đẹp nhất để xem ghe về, cá lên bờ. Mang nón, kem chống nắng và nước uống; đường ven sông có đoạn gió mạnh. Mua bánh tét, hải sản ở chợ thì hỏi giá trước.
Từ 1/7/2025, huyện Cầu Ngang không còn; hai thị trấn Cầu Ngang, Mỹ Long cùng các xã cũ được sắp xếp thành một số xã thuộc tỉnh Vĩnh Long mới. Bến ghe, lăng Ông, ấp Trà Cuôn vẫn ở chỗ cũ, chỉ tên đơn vị hành chính thay đổi.
Khi đổi giấy tờ, cần nhớ huyện có hai thị trấn, nên phải ghi rõ là thị trấn Cầu Ngang hay thị trấn Mỹ Long, cũng như phân biệt các xã có tên gần giống nhau như Mỹ Long Bắc, Mỹ Long Nam, Hiệp Mỹ Đông, Hiệp Mỹ Tây. Tra đúng tên xã cũ trong bảng sắp xếp cấp xã của tỉnh Vĩnh Long là cách chắc nhất.
Giấy tờ còn hạn ghi địa chỉ cũ vẫn dùng bình thường; chỉ cập nhật khi làm thủ tục mới. Với hồ sơ đất ven biển, nên hỏi thêm về hành lang bảo vệ bờ biển, quy hoạch vùng nuôi trồng.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Nghinh Ông Mỹ Long tổ chức ở đâu?
Lễ hội Nghinh Ông được tổ chức ở thị trấn Mỹ Long, huyện Cầu Ngang cũ, gần sông Cổ Chiên và cửa biển. Lễ gồm rước Ông trên biển bằng đoàn ghe trang trí và các nghi thức cúng tại lăng, kèm phần hội văn nghệ.
Bánh tét Trà Cuôn có gì đặc biệt?
Bánh tét Trà Cuôn gắn với ấp Trà Cuôn ở Cầu Ngang, đòn chắc, nếp dẻo, nhân thường có đậu xanh, thịt mỡ, có loại thêm trứng muối. Bánh làm thủ công nên để ngoài được vài ngày, muốn giữ lâu phải bỏ tủ lạnh.
Huyện Cầu Ngang có mấy thị trấn?
Trước 1/7/2025, huyện Cầu Ngang có hai thị trấn là thị trấn Cầu Ngang, trung tâm hành chính trên quốc lộ 53, và thị trấn Mỹ Long gần sông Cổ Chiên, nơi có bến ghe và lễ hội Nghinh Ông.
Cầu Ngang nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, huyện Cầu Ngang cũ thuộc tỉnh Vĩnh Long mới, gồm ba tỉnh cũ Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh. Hai thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới, tra theo bảng sắp xếp cấp xã.
Từ Trà Vinh đi Mỹ Long bao xa?
Từ thành phố Trà Vinh cũ đi theo quốc lộ 53 xuống phía Duyên Hải qua thị trấn Cầu Ngang rồi rẽ về phía sông Cổ Chiên là tới Mỹ Long. Quãng đường không xa, đi xe máy khá thuận, nên xuất phát sớm để kịp xem ghe về.