Cao Lộc là một huyện của tỉnh Lạng Sơn trước ngày 1/7/2025, bao quanh thành phố Lạng Sơn, có hai thị trấn Cao Lộc và Đồng Đăng. Trên đất Cao Lộc cũ có cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị và ga Đồng Đăng, đầu mối giao thương lớn nhất của tỉnh với Trung Quốc. Từ 1/7/2025, huyện không còn; địa bàn nay là một số xã mới thuộc tỉnh Lạng Sơn.
Nhiều người đi qua Cao Lộc mà không biết mình đang ở huyện này, vì nó nằm sát tỉnh lỵ và trải dọc quốc lộ 1 lên biên giới. Bài viết đi qua địa thế, Đồng Đăng, cửa khẩu, núi Mẫu Sơn phía đông, đời sống người Nùng, Tày và chuyện huyện cũ sau ngày bỏ cấp huyện.
Một huyện ôm lấy tỉnh lỵ
Nhìn trên bản đồ hành chính cũ, Cao Lộc giống một vành đai bao quanh thành phố Lạng Sơn. Phía bắc lên tới biên giới Việt – Trung, phía đông giáp Lộc Bình, phía tây giáp Văn Lãng, Văn Quan, phía nam giáp Chi Lăng. Vì vây quanh tỉnh lỵ, nhiều xã của Cao Lộc trên thực tế là vùng ven đô, người dân làm việc trong thành phố.
Trung tâm hành chính huyện cũ là thị trấn Cao Lộc, nằm sát thành phố, gần như liền một dải nhà cửa. Thị trấn thứ hai là Đồng Đăng, ở phía bắc, sát cửa khẩu, có nhà ga và chợ lớn. Giữa hai thị trấn là quốc lộ 1 và đường sắt chạy song song.
Địa hình gồm thung lũng sông Kỳ Cùng và các nhánh suối, núi đá vôi rải rác ở phía tây, núi đất cao dần về phía đông, tới khối núi Mẫu Sơn ở giáp Lộc Bình. Người ở các xã vùng cao phía đông sống khác hẳn người ở ven quốc lộ, nhịp sống chậm hơn, gắn với rừng và nương.
Do nằm sát tỉnh lỵ, một số xã ven của Cao Lộc trước đây từng được điều chỉnh về thành phố khi mở rộng đô thị. Người làm giấy tờ đất ở vùng giáp ranh nên kiểm tra kỹ một thửa đất đã từng thuộc đơn vị nào trong từng giai đoạn.
Đồng Đăng: thị trấn của ga tàu và hàng hóa
Đồng Đăng là cái tên quen với nhiều thế hệ qua câu ca dao: Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa, có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh. Câu ca dao nhắc ba địa danh mà thật ra phố Kỳ Lừa và chùa Tam Thanh nằm trong thành phố Lạng Sơn, còn Đồng Đăng là thị trấn của huyện Cao Lộc. Người địa phương vẫn quen gọi chung như thế.
Đồng Đăng mọc lên quanh ga cuối của tuyến đường sắt từ Hà Nội lên. Ga Đồng Đăng là ga liên vận quốc tế, có tàu hàng và từng có tàu khách sang Trung Quốc. Thời Pháp có pháo đài Đồng Đăng trên đồi gần thị trấn, nơi diễn ra giao tranh năm 1945 và lại chịu chiến sự năm 1979.
Thị trấn bị tàn phá nặng trong chiến tranh biên giới năm 1979, sau đó được dựng lại. Từ những năm 1990, khi buôn bán qua biên giới mở lại, Đồng Đăng sôi động trở lại với chợ, kho hàng, bãi xe. Chợ Đồng Đăng bán đủ thứ từ hàng tiêu dùng tới hoa quả, đông nhất vào buổi sáng.
Ngay trong thị trấn có đền Mẫu Đồng Đăng, nơi diễn ra lễ hội đầu năm thu hút người dân trong tỉnh và khách từ dưới xuôi lên. Ngày hội, đường vào đền chật, nên đi sớm hoặc gửi xe từ xa.
Cửa khẩu và khu kinh tế: phần việc của cả tỉnh
Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Nằm ở cuối quốc lộ 1, là cửa khẩu đường bộ lớn nhất của Lạng Sơn. Khu vực này gần với vị trí ải Nam Quan xưa, nơi sử sách nhắc nhiều về các sứ bộ qua lại. Hàng ngày có hàng hóa và khách xuất nhập cảnh qua đây.
Ga Đồng Đăng. Ga đường sắt liên vận, hàng hóa đi bằng tàu qua đây sang Trung Quốc và ngược lại. Một số tuyến tàu liên vận đi xa hơn nữa cũng qua ga này.
Khu kinh tế cửa khẩu. Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn trải trên đất Cao Lộc, thành phố Lạng Sơn và một số huyện khác, với kho bãi, khu dịch vụ, khu công nghiệp. Nhiều người làm việc ở đây là người từ xã khác đến.
Mùa hàng nông sản. Vào mùa thu hoạch vải, thanh long, sầu riêng ở các tỉnh khác, xe tải nối đuôi trên đường lên cửa khẩu. Người ở ven quốc lộ quen với tiếng xe chạy suốt đêm và những đợt ùn tắc kéo dài.
Thủ tục. Người muốn qua cửa khẩu đi du lịch hay làm việc cần giấy tờ xuất nhập cảnh hợp lệ theo quy định hiện hành; nên hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của tỉnh trước khi đi.
Núi Mẫu Sơn và các xã vùng cao phía đông
Phía đông Cao Lộc cũ giáp Lộc Bình là khối núi Mẫu Sơn, nơi có khí hậu lạnh quanh năm, mùa đông có khi có băng giá. Khu du lịch Mẫu Sơn nằm trên đất giáp ranh hai huyện cũ, có đường từ quốc lộ 4B rẽ lên. Đường dốc, nhiều khúc cua, mùa sương mù tầm nhìn rất hạn chế.
Người Dao sống ở các bản trên núi, trồng chè, đào, nấu rượu theo cách riêng. Chè Mẫu Sơn, đào Mẫu Sơn, rượu Mẫu Sơn là những thứ khách hay mua về. Rượu bán ngoài chợ mang tên Mẫu Sơn khá nhiều, không phải chai nào cũng nấu trên núi, người mua nên cẩn trọng.
Thời Pháp, trên Mẫu Sơn có các biệt thự nghỉ mát, nay chỉ còn phế tích. Những năm gần đây, khu du lịch được đầu tư thêm, có nhà nghỉ, homestay, nhưng mức độ phát triển chưa đồng đều. Người lên Mẫu Sơn mùa đông nên chuẩn bị đồ ấm đầy đủ, kiểm tra xe kỹ trước khi đổ đèo.
Ở các xã vùng cao, đường vào nhiều thôn còn khó, trường học có điểm lẻ, người dân đi chợ xa. Khác biệt giữa vùng ven đô và vùng cao trong cùng một huyện cũ là điều dễ nhận ra khi đi một vòng Cao Lộc.
Người Nùng, Tày và nghề nghiệp ven đô
Người Nùng là cộng đồng đông nhất ở Cao Lộc, tiếp đó là người Tày, người Kinh, người Dao, người Hoa. Tiếng Nùng vẫn được nói trong nhiều gia đình, kể cả những gia đình sống sát thành phố. Các làn điệu sli, lượn của người Nùng vùng này có giọng riêng, người trong tỉnh nghe là nhận ra.
Ở các xã ven đô, người dân trồng rau, nuôi gia súc bán cho thành phố, làm dịch vụ vận chuyển, kho bãi, buôn bán ở chợ. Ở vùng biên, có những gia đình sống bằng nghề bốc xếp, chở hàng, làm thuê ở khu cửa khẩu. Thu nhập theo mùa hàng và theo chính sách thông quan.
Một số xã có cây ăn quả đặc trưng, như hồng ở vùng Bảo Lâm của Cao Lộc cũ, được bán vào mùa thu. Hồi, quế, thông vẫn có trên các sườn đồi xa trục đường. Chợ phiên ở các xã vùng cao vẫn là nơi trao đổi chính.
Lễ hội lồng tồng, tức lễ xuống đồng của người Tày, Nùng, được tổ chức ở nhiều xã sau Tết, có tung còn, kéo co, hát giao duyên. Người lạ tới dự được chào đón, chỉ cần tôn trọng phần nghi lễ và không chen vào chỗ dành cho người làm lễ.
Sống và đi lại ở Cao Lộc cũ
Người chuyển đến Cao Lộc thường chọn ở thị trấn Cao Lộc cũ vì gần thành phố, đi làm trong nội thị chỉ mất ít phút. Giá nhà đất ở đây thường mềm hơn trung tâm, đường sá đã mở rộng nhiều. Khu vực Đồng Đăng hợp với người làm việc ở cửa khẩu, khu kinh tế, kho bãi.
Đi Hà Nội có thể bắt xe khách ở thành phố hoặc đón dọc quốc lộ 1; đi tàu thì lên ga Đồng Đăng hoặc ga Lạng Sơn. Xe tải lưu thông nhiều trên quốc lộ 1 đoạn lên cửa khẩu, người đi xe máy nên cẩn thận, nhất là ban đêm và lúc sương mù.
Trường học, trạm y tế có ở hầu hết các xã, còn bệnh viện tuyến tỉnh thì ở thành phố, không xa. Chợ Đồng Đăng, chợ thị trấn Cao Lộc và các chợ trong thành phố đều thuận cho mua sắm hằng ngày.
Một lưu ý với người mới: vùng giáp biên có những khu vực hạn chế đi lại, có biển báo của lực lượng biên phòng. Không tự ý đi vào đường mòn sát biên giới, không chụp ảnh các công trình quân sự, và mang theo giấy tờ tùy thân khi đi các xã vùng biên.
Sau 1/7/2025, đất Cao Lộc cũ thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Cao Lộc không còn. Hai thị trấn Cao Lộc, Đồng Đăng và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới, có thể có cả phường ở vùng giáp tỉnh lỵ, tất cả thuộc tỉnh Lạng Sơn. Tên Đồng Đăng là tên quen nên được nhiều người kỳ vọng giữ lại; ai cần chắc nên tra danh sách sắp xếp chính thức.
Với doanh nghiệp làm xuất nhập khẩu, địa chỉ kho bãi và văn phòng ở Cao Lộc cũ cần cập nhật trên giấy đăng ký, hợp đồng, chứng từ hải quan theo tên xã, phường mới. Việc này thường làm dần khi có thủ tục mới, không bắt buộc đổi ngay.
Đường đi, cửa khẩu, nhà ga không đổi chỗ. Người đi Đồng Đăng hay Hữu Nghị vẫn đi quốc lộ 1 hoặc đường tàu như trước, chỉ tên đơn vị hành chính trên giấy là khác.
Câu hỏi thường gặp
Đồng Đăng thuộc huyện nào của Lạng Sơn?
Trước 7/2025, Đồng Đăng là một thị trấn của huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, nằm ở phía bắc sát biên giới, có ga Đồng Đăng. Từ 1/7/2025, thị trấn không còn là đơn vị riêng mà nằm trong một xã mới của tỉnh Lạng Sơn.
Cửa khẩu Hữu Nghị nằm ở đâu?
Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị nằm ở cuối quốc lộ 1, trên đất huyện Cao Lộc cũ, tỉnh Lạng Sơn. Đây là cửa khẩu đường bộ lớn nhất của tỉnh, gần vị trí ải Nam Quan trong sử sách.
Câu ca dao Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa nói về đâu?
Câu ca dao nhắc Đồng Đăng, phố Kỳ Lừa, nàng Tô Thị, chùa Tam Thanh. Đồng Đăng thuộc Cao Lộc cũ, còn phố Kỳ Lừa, núi Vọng Phu có khối đá nàng Tô Thị và chùa Tam Thanh nằm trong thành phố Lạng Sơn cũ.
Núi Mẫu Sơn thuộc huyện nào?
Khối núi Mẫu Sơn nằm trên vùng giáp ranh giữa hai huyện cũ Cao Lộc và Lộc Bình của tỉnh Lạng Sơn. Khu du lịch Mẫu Sơn có đường rẽ lên từ quốc lộ 4B, đường dốc và nhiều khúc cua.
Huyện Cao Lộc cũ nay thuộc tỉnh nào?
Địa bàn Cao Lộc cũ vẫn thuộc tỉnh Lạng Sơn vì tỉnh không hợp nhất năm 2025. Từ 1/7/2025, huyện bị bỏ, thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành các đơn vị cấp xã mới trực thuộc tỉnh.
Doanh nghiệp ở Cao Lộc cũ có phải đổi địa chỉ ngay không?
Không bắt buộc đổi ngay. Doanh nghiệp cập nhật địa chỉ theo xã, phường mới khi làm thủ tục đăng ký thay đổi hoặc khi cơ quan quản lý hướng dẫn. Giấy tờ cũ vẫn có giá trị trong thời gian chuyển tiếp.