Bạch Long Vĩ là huyện đảo của Hải Phòng cũ, nằm giữa vịnh Bắc Bộ, cách đất liền hơn một trăm ki-lô-mét, là đơn vị cấp huyện xa bờ nhất của thành phố. Huyện được thành lập đầu thập niên 1990; từ 1/7/2025, khi bỏ cấp huyện, Bạch Long Vĩ trở thành đặc khu Bạch Long Vĩ thuộc thành phố Hải Phòng mới.
Bạch Long Vĩ nghĩa là "đuôi rồng trắng", gợi hình dáng hòn đảo và những bãi cát trắng quanh đảo. Đây là một đảo nhỏ, dân cư không đông, nhưng có vị trí quan trọng với ngư trường và chủ quyền biển. Bài viết giới thiệu địa lý, lịch sử hình thành, đời sống trên đảo và những điều cần biết nếu bạn muốn tìm hiểu hay đến đảo.
Vị trí và địa lý của đảo
Bạch Long Vĩ nằm gần giữa vịnh Bắc Bộ, xa đất liền Hải Phòng hơn một trăm ki-lô-mét về phía đông nam. Đảo nhỏ, diện tích chỉ vài ki-lô-mét vuông, địa hình tương đối thấp và bằng, xung quanh có bãi cát, bãi đá ngầm. Vì ở giữa biển khơi, đảo chịu tác động trực tiếp của gió mùa đông bắc vào mùa đông và bão vào mùa hè, thu.
Quanh đảo là một trong những ngư trường quan trọng của vịnh Bắc Bộ, nhiều cá, mực và hải sản có giá trị. Đáy biển quanh đảo có rạn đá, rạn san hô, là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật biển. Một khu bảo tồn biển được đề xuất và triển khai quanh đảo để giữ gìn nguồn lợi này.
Cảnh quan trên đảo đơn giản: những hàng phi lao, bàng vuông chắn gió, bãi cát, bờ kè và khu dân cư nhỏ. Cây trồng phải chịu gió mặn, nên việc trồng cây xanh trên đảo là cả một nỗ lực lâu dài của người dân và các lực lượng đóng quân.
Đảo không có sông suối, nguồn nước ngọt hạn chế, phải dựa vào nước mưa, giếng và các công trình trữ nước. Điện được cung cấp bằng các nguồn tại chỗ. Những điều kiện ấy khiến cuộc sống trên đảo khác hẳn đất liền, đòi hỏi người dân thích nghi và tiết kiệm tài nguyên.
Các mốc lịch sử của Bạch Long Vĩ
Lịch sử dân cư và hành chính của đảo khá ngắn so với các vùng đất liền, nhưng có những mốc đáng nhớ:
- Trước thế kỷ 20: đảo được ngư dân biết đến như nơi trú gió, lấy nước; chưa có cư dân định cư lâu dài đáng kể.
- Giữa thế kỷ 20: đảo trải qua nhiều biến động, có giai đoạn được quản lý theo các thỏa thuận khác nhau; từ năm 1957 Việt Nam tiếp quản và đặt lực lượng bảo vệ.
- Đầu thập niên 1990: huyện đảo Bạch Long Vĩ thuộc thành phố Hải Phòng được thành lập; sau đó những lớp thanh niên xung phong và gia đình đầu tiên ra đảo định cư.
- Năm 2000: Việt Nam và Trung Quốc ký hiệp định phân định vịnh Bắc Bộ, trong đó vị trí của Bạch Long Vĩ là một yếu tố được tính đến.
- Từ 1/7/2025: bỏ cấp huyện, Bạch Long Vĩ trở thành đặc khu Bạch Long Vĩ của thành phố Hải Phòng.
Vì lịch sử định cư ngắn, phần lớn cư dân trên đảo là người từ đất liền ra, có quê ở Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định cũ và các tỉnh khác. Nhiều người sinh ra trên đảo nay đã là thế hệ thứ hai.
Đời sống trên đảo hôm nay
Dân cư nhỏ, gắn kết. Dân số trên đảo không đông, chủ yếu là gia đình ngư dân, người làm dịch vụ hậu cần nghề cá, cán bộ, lực lượng làm nhiệm vụ. Ở một nơi nhỏ như vậy, mọi người biết nhau, việc hiếu hỉ cả đảo cùng lo.
Nghề cá và hậu cần. Kinh tế đảo dựa vào khai thác hải sản và dịch vụ cho tàu cá: cung cấp nước ngọt, nhiên liệu, đá lạnh, sửa chữa, thu mua. Âu tàu trên đảo là nơi tàu thuyền tránh trú bão, đặc biệt quan trọng với ngư dân đánh bắt xa bờ.
Trường học, trạm y tế. Đảo có trường học cho trẻ em, trạm y tế, bưu điện. Những ca bệnh nặng thường phải đưa vào đất liền bằng tàu hoặc phương tiện chuyên dụng, nên y tế là mối quan tâm lớn của người dân.
Hải đăng. Ngọn hải đăng trên đảo dẫn đường cho tàu thuyền qua lại vịnh Bắc Bộ, cũng là hình ảnh biểu tượng của Bạch Long Vĩ trong ảnh chụp của những người từng ra đảo.
Đi Bạch Long Vĩ: những điều nên biết
Bạch Long Vĩ không phải điểm du lịch đại trà như Cát Bà. Phương tiện chính từ đất liền ra đảo là tàu khách và tàu hàng xuất phát từ Hải Phòng, thời gian đi kéo dài nhiều giờ trên biển và lịch chạy phụ thuộc thời tiết. Khi biển động, tàu có thể hoãn nhiều ngày.
Người muốn ra đảo cần tìm hiểu trước quy định hiện hành về đi lại, giấy tờ, chỗ ở với chính quyền đặc khu và đơn vị khai thác tàu. Trên đảo, dịch vụ lưu trú, ăn uống có nhưng hạn chế; nước ngọt, điện cần dùng tiết kiệm. Mang theo thuốc chống say sóng, thuốc men cá nhân và đồ dùng thiết yếu.
Thời điểm thuận lợi để đi thường là những tháng biển êm hơn, còn mùa gió mùa đông bắc và mùa bão rủi ro hoãn tàu cao. Theo dõi bản tin dự báo thời tiết biển và cảnh báo của cơ quan khí tượng trước mỗi chuyến là thói quen cần có, kể cả với người địa phương.
Với những đoàn công tác, đoàn thăm hỏi, việc ra đảo thường được tổ chức theo kế hoạch. Nếu bạn là người có người thân trên đảo, liên hệ trực tiếp với gia đình để được hướng dẫn về lịch tàu và thủ tục, tránh tự đi khi chưa nắm rõ điều kiện.
Ngư trường Bạch Long Vĩ và bảo vệ nguồn lợi biển
Vùng biển quanh Bạch Long Vĩ từ lâu là ngư trường của tàu cá Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa và nhiều địa phương khác. Mùa đánh bắt tập trung vào những tháng biển êm. Tàu cá thường dùng đảo làm điểm bán hàng, nhận nhu yếu phẩm và tránh trú khi có bão.
Khai thác quá mức, đánh bắt bằng phương tiện hủy diệt và rác thải nhựa đe dọa hệ sinh thái biển quanh đảo. Việc lập khu bảo tồn biển, quy định vùng cấm khai thác theo mùa và theo loài, khuyến khích ngư dân dùng ngư cụ đúng quy định là những giải pháp được nhắc nhiều. Các sản vật như bào ngư, ốc, rong biển quanh đảo đặc biệt cần được bảo vệ.
Với ngư dân, đảo còn là điểm cứu nạn quan trọng: khi tàu gặp sự cố giữa biển, Bạch Long Vĩ thường là nơi gần nhất để đưa người bị nạn vào sơ cứu và chờ chuyển về đất liền. Vai trò ấy khiến hạ tầng âu tàu, trạm y tế và thông tin liên lạc trên đảo luôn được ưu tiên.
Người mua hải sản có nguồn gốc Bạch Long Vĩ trong đất liền nên hỏi rõ nguồn hàng, tránh mua những loài đang bị hạn chế khai thác hoặc chưa đủ kích cỡ. Đây là cách đơn giản để người tiêu dùng góp phần giữ ngư trường cho các thế hệ sau.
Bạch Long Vĩ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện Bạch Long Vĩ không còn; toàn bộ đảo và vùng biển trước đây thuộc huyện trở thành đặc khu Bạch Long Vĩ, một đơn vị hành chính cấp xã đặc biệt của thành phố Hải Phòng mới. Cả nước có 13 đặc khu được hình thành theo cách này, phần lớn ở các huyện đảo cũ.
Khi ghi địa chỉ trên đảo, bạn viết tên khu dân cư, đặc khu Bạch Long Vĩ, thành phố Hải Phòng. Đặc khu chịu trách nhiệm các thủ tục hành chính cấp cơ sở cho người dân trên đảo, như hộ tịch, cư trú, chứng thực, thay cho cả cấp huyện và cấp xã trước đây.
Mô hình đặc khu giúp bộ máy hành chính trên đảo gọn hơn: thay vì có cả huyện và xã, nay chỉ còn một cấp làm việc trực tiếp với thành phố. Với một nơi xa bờ, đi lại khó như Bạch Long Vĩ, rút bớt tầng trung gian có ý nghĩa thiết thực với người dân.
Việc giữ tên Bạch Long Vĩ cho đặc khu tiếp nối hơn ba mươi năm hòn đảo mang tư cách đơn vị cấp huyện. Với người dân trên đảo, sự thay đổi chủ yếu nằm ở bộ máy hành chính; cuộc sống gắn với biển, với tàu cá và ngọn hải đăng vẫn tiếp diễn như trước.
Bạch Long Vĩ trong ký ức những người từng ra đảo
Những người từng ra Bạch Long Vĩ, dù công tác hay thăm người thân, thường nhớ nhất cảm giác khi tàu cập bến sau nhiều giờ lênh đênh: một hòn đảo nhỏ, phẳng, xanh giữa biển rộng, ngọn hải đăng trắng nổi bật. Gió trên đảo gần như không lúc nào ngừng, nhất là mùa đông.
Họ cũng nhớ những bữa cơm có cá, mực vừa đánh bắt, những buổi chiều đi dọc bờ kè ngắm hoàng hôn, và sự quý giá của từng can nước ngọt. Trẻ em trên đảo lớn lên cùng biển, biết bơi, biết nghề từ nhỏ; nhiều em sau này vào đất liền học tiếp rồi lại quay về.
Những câu chuyện ấy cho thấy Bạch Long Vĩ không chỉ là một điểm trên bản đồ hành chính, mà là một cộng đồng đã bám trụ giữa biển hơn ba mươi năm. Khi nói về đặc khu mới, nên nhớ đến con người ở đó, chứ không chỉ đến tọa độ và ngư trường.
Câu hỏi thường gặp
Bạch Long Vĩ nay là đặc khu hay xã?
Từ 1/7/2025, Bạch Long Vĩ là đặc khu Bạch Long Vĩ thuộc thành phố Hải Phòng, một đơn vị hành chính cấp xã đặc biệt. Huyện đảo Bạch Long Vĩ cũ không còn vì cấp huyện đã bị bỏ trên cả nước.
Đảo Bạch Long Vĩ cách đất liền bao xa?
Đảo nằm gần giữa vịnh Bắc Bộ, cách đất liền Hải Phòng hơn một trăm ki-lô-mét. Tàu từ Hải Phòng ra đảo mất nhiều giờ, thời gian cụ thể phụ thuộc loại tàu và điều kiện thời tiết. Khi biển động, chuyến tàu có thể bị hoãn.
Huyện Bạch Long Vĩ thành lập năm nào?
Huyện đảo Bạch Long Vĩ thuộc thành phố Hải Phòng được thành lập vào đầu thập niên 1990. Sau đó những lớp thanh niên xung phong và gia đình đầu tiên ra định cư. Huyện tồn tại đến 30/6/2025 trước khi chuyển thành đặc khu.
Du khách có ra Bạch Long Vĩ được không?
Bạch Long Vĩ không phải điểm du lịch đại trà. Người muốn ra đảo cần tìm hiểu quy định hiện hành về đi lại, giấy tờ, chỗ ở với chính quyền đặc khu và đơn vị khai thác tàu. Dịch vụ trên đảo hạn chế, nên chuẩn bị kỹ trước chuyến đi.
Tên Bạch Long Vĩ có nghĩa là gì?
Bạch Long Vĩ nghĩa là "đuôi rồng trắng". Tên gọi thường được giải thích là gợi hình dáng hòn đảo và những bãi cát trắng quanh đảo khi nhìn từ xa, như phần đuôi của một con rồng nằm giữa biển.
Kinh tế chính của Bạch Long Vĩ là gì?
Kinh tế đảo dựa vào khai thác hải sản và dịch vụ hậu cần nghề cá: cung cấp nước ngọt, nhiên liệu, đá lạnh, thu mua hải sản và cho tàu trú bão ở âu tàu. Đảo nằm giữa ngư trường lớn của vịnh Bắc Bộ.