An Lão là huyện phía tây nam của Hải Phòng cũ, nằm giữa quận Kiến An và vùng Hải Dương cũ, phía nam giáp sông Văn Úc; trên đất huyện có khu di tích núi Voi, một trong những di chỉ khảo cổ quan trọng của vùng duyên hải. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ; vùng An Lão cũ nay thuộc các xã, phường của thành phố Hải Phòng mới.
Cần phân biệt An Lão của Hải Phòng với huyện An Lão ở vùng núi tỉnh Bình Định cũ: hai nơi chỉ trùng tên, khác hẳn về địa lý, lịch sử. An Lão Hải Phòng là vùng đồng bằng có vài ngọn núi đá thấp, đông dân, gần thành phố. Bài viết giới thiệu vị trí, lịch sử, núi Voi, đời sống và cách ghi địa chỉ sau sáp nhập.
Vị trí: đồng bằng giữa sông Lạch Tray và sông Văn Úc
An Lão cũ nằm ở phía tây nam thành phố, phía bắc giáp sông Lạch Tray, bên kia là vùng An Dương cũ; phía đông giáp quận Kiến An và huyện Kiến Thụy cũ; phía nam giáp sông Văn Úc, bên kia là huyện Tiên Lãng cũ; phía tây giáp các huyện của Hải Dương cũ. Hai con sông kẹp hai bên tạo nên một dải đồng bằng phù sa màu mỡ.
Địa hình An Lão nhìn chung bằng phẳng, xen giữa có vài ngọn núi đá vôi và núi đất thấp, tiêu biểu là cụm núi Voi. Đồng ruộng chủ yếu trồng lúa hai vụ, rau màu, có nơi chuyển sang trồng cây ăn quả, nuôi cá. Hệ thống đê sông và trạm bơm giúp tiêu úng mùa mưa và lấy nước mùa khô.
Quốc lộ 10 chạy qua An Lão, nối Hải Phòng với vùng Thái Bình cũ và các tỉnh ven biển phía nam. Đây là trục giao thông chính, hai bên đường mọc lên cụm công nghiệp, cửa hàng, nhà xưởng. Từ trung tâm An Lão cũ vào nội thành Hải Phòng không xa, chỉ qua Kiến An là tới.
Khu di tích núi Voi: từ di chỉ khảo cổ đến căn cứ kháng chiến
Di chỉ khảo cổ. Núi Voi là cụm núi đá nhỏ, có hình dáng được dân gian ví như con voi nằm. Khảo cổ học đã tìm thấy ở đây nhiều hiện vật thuộc thời kỳ văn hóa Đông Sơn như đồ đồng, đồ gốm, công cụ, chứng tỏ người xưa đã cư trú lâu dài ở vùng này cách nay hàng nghìn năm.
Truyền thuyết nữ tướng. Theo truyền thuyết địa phương, núi Voi gắn với hoạt động của nữ tướng Lê Chân thời Hai Bà Trưng, có nơi được chỉ là chỗ luyện quân, chứa lương. Những câu chuyện ấy được người dân kể lại như một phần lịch sử của vùng đất, dù chưa có bằng chứng khảo cổ trực tiếp xác nhận.
Căn cứ kháng chiến. Trong kháng chiến chống Pháp, vùng núi Voi là nơi hoạt động của lực lượng kháng chiến địa phương, có hang động, đường hầm. Khu di tích núi Voi được xếp hạng di tích quốc gia, là nơi giáo dục truyền thống cho học sinh, thanh niên.
Cảnh quan. Núi không cao, có đường đi bộ, cây xanh, chùa, đền và các điểm ngắm cảnh đồng bằng xung quanh. Đây là nơi người dân An Lão, Kiến An hay đến đi dạo, dã ngoại cuối tuần.
Lịch sử hành chính của An Lão
An Lão là tên huyện có từ thời phong kiến, thuộc vùng trấn Hải Dương xưa. Thời Pháp, huyện thuộc tỉnh Kiến An, tỉnh bao quanh thành phố Hải Phòng. Năm 1962, tỉnh Kiến An nhập vào Hải Phòng, An Lão trở thành huyện ngoại thành của thành phố và giữ tư cách đó cho đến năm 2025.
Trong nhiều thập kỷ, An Lão có hai thị trấn là An Lão và Trường Sơn. Thị trấn An Lão là trung tâm hành chính huyện, có chợ, trường học, cơ quan; thị trấn Trường Sơn nằm ở phía giáp Kiến An, đô thị hóa nhanh nhờ gần nội thành. Các xã còn lại là làng quê đồng bằng điển hình.
Khi Hải Phòng lập thêm quận ở vùng ven đô trong những năm 2000, An Lão vẫn giữ tư cách huyện, không bị tách đất lập quận như Kiến Thụy với Dương Kinh. Nhờ vậy, huyện giữ được khá nguyên vẹn không gian làng quê đến tận năm 2025.
Ranh giới An Lão với các huyện lân cận được điều chỉnh vài lần, nhất là ở vùng giáp Kiến An khi thành phố mở rộng nội thành. Vì vậy, một số làng có giấy tờ từng ghi An Lão, sau ghi Kiến An hoặc ngược lại. Khi tra quê quán, cần biết tên xã, tên làng cụ thể.
Nghề và sản vật của An Lão cũ
An Lão không có đặc sản nổi tiếng toàn quốc, nhưng có những nghề, sản vật quen thuộc với người quanh vùng:
- Lúa gạo: đồng bằng phù sa ven sông cho lúa hai vụ, là nguồn sống chính của nhiều làng.
- Rau màu và cây ăn quả: một số xã chuyển đổi sang trồng rau, cây ăn quả cung cấp cho chợ nội thành.
- Nuôi cá: ao hồ, ruộng trũng được cải tạo nuôi cá nước ngọt.
- Công nghiệp nhỏ: các cụm công nghiệp dọc quốc lộ 10 thu hút lao động địa phương, giúp nhiều người không phải đi xa.
- Buôn bán, dịch vụ: ở trung tâm các thị trấn cũ và dọc quốc lộ.
Người tiêu dùng nội thành Hải Phòng quen mua rau, gạo, gà vịt từ An Lão qua các chợ đầu mối và người buôn trung gian. Với hộ trồng rau, nắm được thời điểm thị trường cần và giữ chất lượng an toàn là cách giữ khách lâu dài.
Như nhiều huyện ven đô, xu hướng chung của An Lão là nông nghiệp thu hẹp, công nghiệp và dịch vụ mở rộng. Người trẻ đi làm ở khu công nghiệp hoặc vào nội thành, người lớn tuổi giữ ruộng vườn.
Làng quê, đình chùa và lễ hội
Mỗi làng ở An Lão có đình thờ thành hoàng, chùa, miếu, nhiều nơi có kiến trúc cổ được xếp hạng di tích. Lễ hội làng diễn ra chủ yếu vào mùa xuân, với tế lễ, rước kiệu và các cuộc thi dân gian như vật, kéo co, đánh cờ. Những dịp này người làm ăn xa về quê đông.
Văn hóa An Lão mang đậm nét đồng bằng Bắc Bộ: cây đa, giếng nước, mái đình, cánh đồng. Người dân hiếu khách, cần cù. Ẩm thực là những món quen của vùng quê như canh cua, cá kho, rau muống, các món từ gạo nếp vào dịp lễ Tết.
Một số làng ở An Lão còn giữ được văn bia, sắc phong, hoành phi câu đối cổ trong đình, đền. Đây là tư liệu quý về lịch sử địa phương, nhiều nơi đã được dịch, sao chụp để lưu giữ. Khi đến thăm, bạn có thể hỏi người trông coi về những hiện vật này, nhưng không nên tự ý chạm, dập hay chụp đèn flash.
Nếu bạn là người An Lão đi xa muốn tìm lại họ hàng, nhà thờ họ, gia phả là những đầu mối tốt. Nhiều dòng họ ở An Lão đã lập trang gia phả, nhóm liên lạc của con cháu trên mạng, giúp người xa quê kết nối lại dễ hơn.
An Lão cũ nay thuộc đâu
Từ 1/7/2025, huyện An Lão không còn là đơn vị hành chính. Vùng đất này thuộc thành phố Hải Phòng mới, hợp nhất từ Hải Phòng và Hải Dương cũ, và được chia thành một số xã, phường mới. Theo bảng sắp xếp, thị trấn Trường Sơn cũ nhập vào phường Phù Liễn cùng với một phần đất Kiến An; các vùng làng quê còn lại chủ yếu là xã. Tên chính xác cho từng làng nên tra danh sách chính thức.
Khi ghi địa chỉ, bạn bỏ "huyện An Lão", ghi thôn hoặc tổ dân phố, xã hoặc phường mới, thành phố Hải Phòng. Giấy tờ cũ ghi An Lão vẫn có giá trị. Nếu bạn ở vùng giáp Kiến An, nhất là khu Trường Sơn cũ, cần chú ý vì đây là nơi chuyển từ "huyện" thẳng sang "phường".
Các dịch vụ trước đây làm ở huyện như cấp một số loại giấy phép, giải quyết hồ sơ đất đai được phân về xã, phường hoặc chuyển lên cơ quan của thành phố tùy loại. Người dân nên hỏi bộ phận một cửa của xã, phường mới để biết hồ sơ nộp ở đâu.
An Lão sau sáp nhập trở thành vùng nằm giữa thành phố mở rộng: phía tây là vùng đất Hải Dương cũ, phía đông là nội thành Hải Phòng cũ. Vị trí trung gian ấy có thể giúp vùng đất này phát triển nhanh hơn trong những năm tới.
Sông Văn Úc: ranh giới, đường thủy và nghề ven sông
Sông Văn Úc là một nhánh lớn của hệ thống sông Thái Bình, chảy dọc phía nam An Lão cũ rồi đổ ra biển ở vùng cửa Văn Úc giữa Kiến Thụy và Tiên Lãng cũ. Con sông là ranh giới tự nhiên giữa An Lão và Tiên Lãng, cũng là đường thủy chở cát, vật liệu xây dựng, nông sản từ các huyện về thành phố.
Dọc bờ sông có đê, bãi bồi trồng ngô, rau, chuối, và những bến đò ngang nối hai bờ. Trước khi có cầu, người An Lão sang Tiên Lãng chủ yếu đi đò; ngày nay đã có cầu trên các trục đường chính, nhưng vài bến đò nhỏ vẫn còn phục vụ người dân đi lại gần.
Nghề ven sông gồm đánh bắt cá, tôm sông, khai thác cát và chăn nuôi gia cầm trên bãi. Mùa lũ, nước sông dâng cao, các xã ven sông phải canh đê, chuẩn bị phương án chống tràn. Người mới đến vùng ven sông nên hỏi kỹ về mức nước những năm lũ lớn trước khi xây nhà hay mua đất.
Câu hỏi thường gặp
An Lão Hải Phòng có phải An Lão Bình Định không?
Không. An Lão của Hải Phòng là huyện đồng bằng phía tây nam thành phố, còn An Lão của Bình Định cũ là huyện miền núi ở phía bắc tỉnh đó. Hai nơi chỉ trùng tên. Sau 7/2025, An Lão Hải Phòng thuộc thành phố Hải Phòng, An Lão Bình Định thuộc tỉnh Gia Lai.
Núi Voi ở đâu, có gì?
Núi Voi nằm trên địa bàn huyện An Lão cũ, gần Kiến An. Đây là khu di tích quốc gia với di chỉ khảo cổ thời văn hóa Đông Sơn, gắn với truyền thuyết về nữ tướng Lê Chân và với hoạt động kháng chiến chống Pháp. Có đường đi bộ, chùa, đền và cảnh quan cây xanh.
Huyện lỵ An Lão trước đây ở đâu?
Huyện lỵ An Lão đặt ở thị trấn An Lão, nơi có chợ, trường học và cơ quan huyện. Huyện còn có thị trấn Trường Sơn ở phía giáp Kiến An. Sau 7/2025, các thị trấn này được sắp xếp vào đơn vị cấp xã mới của thành phố Hải Phòng.
Thị trấn Trường Sơn cũ nay thuộc đâu?
Theo bảng sắp xếp năm 2025, thị trấn Trường Sơn của huyện An Lão cũ được nhập vào phường Phù Liễn của thành phố Hải Phòng, cùng với một phần đất Kiến An cũ. Vì vậy người ở đây chuyển từ địa chỉ "thị trấn, huyện" sang "phường".
Từ Hải Phòng đi An Lão bằng đường nào?
Từ nội thành Hải Phòng, đi qua Kiến An rồi theo quốc lộ 10 hướng tây nam là vào vùng An Lão cũ. Có xe buýt, xe khách và taxi; xe máy là phương tiện phổ biến của người dân. Thời gian đi tùy điểm đến và giờ giấc.
An Lão trước năm 1962 thuộc tỉnh nào?
Trước năm 1962, An Lão thuộc tỉnh Kiến An, tỉnh bao quanh thành phố Hải Phòng. Năm 1962, tỉnh Kiến An nhập vào Hải Phòng, An Lão thành huyện ngoại thành của thành phố. Giấy tờ cũ của các cụ có thể ghi tỉnh Kiến An.