Hòa Thành là thị xã của tỉnh Tây Ninh đến 30/6/2025, nằm sát phía nam thành phố Tây Ninh cũ. Trước đầu năm 2020, nơi đây là huyện Hòa Thành, huyện lỵ là thị trấn Hòa Thành. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, địa bàn thị xã cũ được sắp xếp thành các phường của tỉnh Tây Ninh mới.
Hòa Thành là đơn vị nhỏ về diện tích nhưng đông dân, nhà cửa liền với thành phố Tây Ninh cũ đến mức người ngoài khó biết đâu là ranh giới. Hai thứ làm nên tên tuổi của Hòa Thành là chợ Long Hoa, một trong những chợ lớn nhất Tây Ninh, và quần thể Tòa Thánh, trung tâm của đạo Cao Đài. Bài này nhìn Hòa Thành như một phố chợ và một quần thể kiến trúc, không bàn giáo lý.
Một huyện nhỏ thành thị xã năm 2020
Hòa Thành nằm trên vùng đất cao ráo phía nam rạch Tây Ninh, giữa thành phố Tây Ninh cũ, Châu Thành, Dương Minh Châu và Gò Dầu. Từ lâu khu vực này đã đông dân vì nằm sát tỉnh lỵ và có quần thể Tòa Thánh, nơi thu hút tín đồ khắp Nam Bộ về sinh sống, buôn bán.
Sau năm 1975, Hòa Thành là huyện của tỉnh Tây Ninh, huyện lỵ là thị trấn Hòa Thành, gồm khu chợ Long Hoa và vùng quanh đó. Huyện gồm thị trấn và các xã mang tên như Long Thành Bắc, Long Thành Trung, Long Thành Nam, Hiệp Tân, Trường Hòa, Trường Tây, Trường Đông. Nhiều tên có chữ "Long", gắn với chợ Long Hoa và nhóm làng xưa trong vùng.
Đầu năm 2020, huyện Hòa Thành được nâng thành thị xã Hòa Thành cùng lúc với Trảng Bàng. Thị trấn Hòa Thành cũ thành phường Long Hoa, một số xã thành phường như Long Thành Bắc, Hiệp Tân, Long Thành Trung, các xã còn lại giữ cấp xã. Đây là lần đổi tên đáng nhớ nhất trên giấy tờ của người Hòa Thành trước năm 2025.
Vì vậy cùng một ngôi nhà ở khu chợ có thể ghi "thị trấn Hòa Thành, huyện Hòa Thành" trên giấy cũ và "phường Long Hoa, thị xã Hòa Thành" trên giấy làm sau 2020. Cả hai đều đúng theo thời điểm cấp.
Chợ Long Hoa: chợ lớn của cả một vùng
Chợ Long Hoa là chợ đầu mối quen thuộc của Tây Ninh, nằm ở khu trung tâm Hòa Thành cũ, gần quần thể Tòa Thánh. Chợ có khu nhà lồng lớn và các dãy sạp, cửa hàng bao quanh, bán từ thực phẩm tươi, hàng khô, vải vóc đến đồ gia dụng, vàng bạc. Người từ các huyện lân cận và cả bên kia biên giới về đây mua bán.
Buổi sáng là giờ chợ đông nhất. Khu bán rau, trái, thịt cá nhộn nhịp từ tờ mờ sáng, còn các sạp hàng khô, vải vóc mở muộn hơn và kéo dài đến chiều. Quanh chợ có nhiều quán ăn sáng, quán chay, quầy bánh, là chỗ hay để ăn một bữa sáng kiểu Tây Ninh.
Người đi chợ Long Hoa lần đầu nên gửi xe ở bãi giữ xe quanh chợ, giữ kỹ đồ đạc khi chen trong khu nhà lồng, và hỏi giá trước khi mua. Các mặt hàng như muối tôm, bánh tráng, đồ khô bày bán rất nhiều; nên xem vài sạp rồi mới chọn.
Ngày trước, quanh chợ còn có nghề may áo dài trắng, làm nhang, làm đồ thờ phục vụ tín đồ và khách đến Tòa Thánh. Một số nghề này vẫn còn, nhưng phần lớn hàng hóa ở chợ nay giống các chợ lớn khác của miền Nam.
Quần thể Tòa Thánh nhìn như một công trình kiến trúc
Tòa Thánh Tây Ninh nằm trong một khuôn viên rộng có tường bao và nhiều cổng, trên đất Hòa Thành cũ. Đây là trung tâm của đạo Cao Đài, tôn giáo ra đời ở Nam Bộ năm 1926. Công trình chính được khởi công vào thập niên 1930 và hoàn thành giữa thập niên 1950, theo các tài liệu phổ biến.
Về kiến trúc, Tòa Thánh có hai tháp ở mặt tiền, mái nhiều tầng, màu sắc tươi, kết hợp mô típ trang trí phương Đông với bố cục nhà thờ phương Tây. Khách tham quan, sinh viên kiến trúc hay dân nhiếp ảnh đến đây vì sự pha trộn hiếm thấy này. Trong khuôn viên còn nhiều công trình phụ, đường đi rợp cây.
Vào tham quan, khách cần ăn mặc kín đáo, giữ trật tự, đi theo lối được hướng dẫn, không chen vào hàng tín đồ đang hành lễ. Một số khu vực chỉ dành cho tín đồ. Giờ hành lễ trong ngày thường thu hút nhiều khách xem; nên đến sớm và đứng ở vị trí được phép.
Bài viết này chỉ tả Tòa Thánh như di sản kiến trúc và văn hóa của Hòa Thành. Ai muốn tìm hiểu giáo lý nên tìm tài liệu chính thức của tôn giáo này hoặc hỏi trực tiếp người phụ trách tại đó.
Phố chay, áo trắng và nếp sống quanh Tòa Thánh
Do cộng đồng tín đồ đông, đời sống quanh Hòa Thành có những nét dễ nhận ra. Vào các ngày lễ lớn, trên đường có rất nhiều người mặc áo dài trắng đi về phía Tòa Thánh. Quán chay mở khắp nơi, từ quán cơm bình dân đến những quầy bánh, chè chay buổi sáng.
Người Hòa Thành nhiều nhà ăn chay theo ngày trong tháng, nên chợ có nhiều đồ chay: đậu hũ, tàu hũ ky, nấm, rau rừng, các loại chả chay. Khách thích món chay có thể ăn ở đây nhiều ngày không lặp món.
Khung cảnh nhà ở cũng đặc trưng: nhiều nhà có khoảnh sân trước, cổng thấp, cây cảnh, nằm trong những con hẻm nhỏ quanh khuôn viên lớn. Một số khu dân cư hình thành từ thời các gia đình tín đồ từ nơi khác về đây sinh sống, nên người Hòa Thành có gốc gác khá đa dạng.
Dịp lễ lớn, đường quanh Tòa Thánh rất đông xe và người đi bộ. Nếu chỉ đi chợ hoặc qua đường, nên tránh giờ cao điểm hành lễ, hoặc đi đường vòng qua các trục phía ngoài.
Từ 1/7/2025: Hòa Thành cũ trong tỉnh Tây Ninh mới
Từ 1/7/2025, thị xã Hòa Thành cũ không còn là đơn vị hành chính. Các phường, xã cũ được sắp xếp thành một số phường mới của tỉnh Tây Ninh, có nơi ghép với phần đất giáp ranh của thành phố Tây Ninh cũ hoặc Châu Thành cũ. Tên mới của từng khu nên tra trên bảng sắp xếp chính thức, vì ranh giới mới không trùng ranh giới cũ.
Với người dân, thay đổi dễ thấy nhất là địa chỉ chỉ còn ba cấp: khu phố, ấp – phường mới – tỉnh Tây Ninh. Chữ "thị xã Hòa Thành" thôi xuất hiện trên giấy tờ mới, dù trong lời nói người ta vẫn gọi "dưới Hòa Thành", "chợ Long Hoa" như xưa.
Thủ tục hành chính hằng ngày làm ở UBND phường mới hoặc trung tâm phục vụ hành chính công của phường. Việc cấp tỉnh có thể phải liên hệ cơ quan ở Tân An hoặc các điểm tiếp nhận được giữ lại ở Tây Ninh cũ trong thời gian chuyển tiếp.
Do Hòa Thành cũ và thành phố Tây Ninh cũ vốn liền nhau, sau sắp xếp có những khu phố trước thuộc hai đơn vị khác nhau nay về chung một phường, hoặc ngược lại. Ai cần xác định chính xác nên đem giấy tờ cũ đến UBND phường để được tra.
Đến Hòa Thành cũ lần đầu: vài kinh nghiệm
Kết hợp với thành phố Tây Ninh cũ và núi Bà. Ba nơi rất gần nhau, có thể đi trong một ngày: sáng sớm chợ Long Hoa và Tòa Thánh, trưa nghỉ, chiều lên núi Bà. Nếu đi mùa lễ hội thì nên tách thành hai ngày.
Trang phục lịch sự. Khi vào khuôn viên Tòa Thánh và các cơ sở thờ tự, mặc quần dài, áo có tay, không đội mũ trong khu chính điện, nói nhỏ. Đây là quy tắc chung của hầu hết di tích có người hành lễ.
Đi chợ buổi sáng. Chợ Long Hoa đẹp nhất là lúc sáng sớm. Ăn sáng ở quanh chợ, thử bánh canh, món chay, rồi mới đi tham quan.
Giữ xe và giữ đồ. Chợ đông, nên gửi xe ở bãi có người trông và giữ túi xách phía trước khi chen trong nhà lồng.
Hỏi đường theo mốc. Người Hòa Thành quen chỉ đường theo mốc như chợ Long Hoa, các cửa của Tòa Thánh, ngã tư lớn. Hỏi theo mốc thường dễ hiểu hơn tên đường.
Hòa Thành giữa những láng giềng
Phía bắc Hòa Thành là thành phố Tây Ninh cũ, ranh giới gần như không nhận ra. Phía tây là Châu Thành cũ, đất ruộng thấp dần về phía sông Vàm Cỏ Đông. Phía đông là Dương Minh Châu cũ với những vùng cao su, mía, và xa hơn là hồ Dầu Tiếng. Phía nam là Gò Dầu cũ, trên đường xuống ngã tư Gò Dầu và quốc lộ 22.
Quốc lộ 22B chạy qua Hòa Thành, nối ngã tư Gò Dầu với trung tâm Tây Ninh rồi lên Tân Biên, Xa Mát. Vì vậy Hòa Thành là chặng mà hầu như ai từ TP Hồ Chí Minh lên Tây Ninh cũng đi qua. Những đoạn qua khu chợ thường đông xe vào giờ sáng và chiều.
Người Hòa Thành đi làm ở thành phố, đi học ở các trường của tỉnh, buôn bán ở chợ Long Hoa và các chợ huyện lân cận. Một số người làm trong các khu công nghiệp ở Gò Dầu, Trảng Bàng, đi về hằng ngày bằng xe máy hoặc xe đưa rước.
Đất ở Hòa Thành cũ ít, dân đông, nên giá nhà đất vùng gần chợ và gần Tòa Thánh thường cao hơn các xã nông thôn xung quanh. Người mua nhà nên tìm hiểu kỹ quy hoạch và giấy tờ, không chỉ dựa vào lời giới thiệu.
Câu hỏi thường gặp
Thị xã Hòa Thành cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, thị xã Hòa Thành cũ không còn; các phường, xã cũ được sắp xếp thành một số phường của tỉnh Tây Ninh mới. Tên phường cụ thể cho từng khu nên tra bảng sắp xếp chính thức hoặc hỏi UBND phường nơi cư trú.
Hòa Thành lên thị xã năm nào?
Huyện Hòa Thành được nâng thành thị xã Hòa Thành vào đầu năm 2020, cùng lúc với Trảng Bàng. Thị trấn Hòa Thành cũ thành phường Long Hoa, một số xã khác thành phường.
Tòa Thánh Tây Ninh nằm ở huyện nào?
Tòa Thánh nằm trên đất Hòa Thành cũ, sát thành phố Tây Ninh cũ. Nhiều người gọi là Tòa Thánh Tây Ninh theo tên tỉnh, nhưng về hành chính trước 7/2025 nó thuộc Hòa Thành.
Tham quan Tòa Thánh cần lưu ý gì?
Nên mặc kín đáo, giữ trật tự, đi theo lối được hướng dẫn, không chen vào hàng tín đồ đang hành lễ và không vào các khu vực chỉ dành cho tín đồ. Nên đến sớm vào giờ hành lễ nếu muốn xem.
Chợ Long Hoa họp giờ nào đông nhất?
Chợ Long Hoa đông nhất vào buổi sáng, từ sáng sớm đến gần trưa. Khu thực phẩm tươi nhộn nhịp sớm nhất, còn các sạp hàng khô, vải vóc mở muộn hơn và bán đến chiều.
Giấy tờ ghi thị trấn Hòa Thành có sai không?
Không sai. Trước đầu năm 2020, khu chợ Long Hoa thuộc thị trấn Hòa Thành của huyện Hòa Thành. Giấy tờ cấp thời đó ghi như vậy là đúng; khi làm thủ tục mới, cơ quan sẽ ghi theo địa chỉ hiện hành.