Bến Cầu là huyện của tỉnh Tây Ninh đến 30/6/2025, nằm ở mạn tây nam tỉnh, giáp Campuchia, có cửa khẩu quốc tế Mộc Bài ở cuối quốc lộ 22. Huyện lỵ là thị trấn Bến Cầu. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, địa bàn Bến Cầu cũ được sắp xếp thành một số xã của tỉnh Tây Ninh mới.
Phần lớn người Việt biết Bến Cầu qua hai chữ Mộc Bài: nơi xe khách đi Phnom Penh làm thủ tục, nơi từng có khu mua sắm hàng miễn thuế đông khách. Rời trục quốc lộ, Bến Cầu lại là một huyện nông nghiệp nhỏ, nằm dọc bờ sông Vàm Cỏ Đông, nhiều ruộng lúa, nhiều xóm ven sông. Bài này đi qua cả hai gương mặt ấy.
Một huyện nhỏ kẹp giữa sông và biên giới
Bến Cầu nằm trong một dải đất hẹp: phía đông là sông Vàm Cỏ Đông, phía tây và nam là đường biên với Campuchia, phía bắc giáp Gò Dầu cũ, bên kia sông về phía đông là Gò Dầu và Trảng Bàng. Vì địa thế này, huyện có đường biên khá dài so với diện tích, nhiều xã vừa giáp sông vừa giáp biên.
Trước 7/2025, huyện gồm thị trấn Bến Cầu và các xã như Lợi Thuận, Long Thuận, Long Chữ, Long Giang, Long Khánh, Long Phước, Tiên Thuận, An Thạnh. Nhiều tên có chữ "Long", giống thói đặt tên làng xưa ở Nam Bộ. Thị trấn Bến Cầu nằm gần sông, là nơi đặt cơ quan huyện và chợ chính.
Về nguồn gốc cái tên, thường được giải thích là gắn với một bến sông và cây cầu ở vùng này từ thời khai hoang, nhưng không có tài liệu nào ghi rõ bến nào, cầu nào. Người đọc chỉ cần nhớ đây là tên đã dùng ổn định nhiều thập kỷ.
Địa hình Bến Cầu thấp, có nhiều vùng trũng ven sông Vàm Cỏ Đông, mùa mưa nước lên ngập ruộng. Phần đất gò cao hơn nằm dọc trục quốc lộ và về phía Gò Dầu, nơi dân cư tập trung đông hơn.
Cửa khẩu Mộc Bài: điểm cuối quốc lộ 22
Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài nằm trên đất Bến Cầu cũ, đối diện cửa khẩu Bavet của Campuchia. Đây là cửa khẩu đường bộ quan trọng nhất giữa hai nước trên trục TP Hồ Chí Minh – Phnom Penh, nơi xe khách quốc tế, xe tải hàng hóa và người đi bộ làm thủ tục xuất nhập cảnh.
Quanh cửa khẩu hình thành khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài, có khu thương mại, kho bãi, dịch vụ vận tải. Khoảng hai thập niên đầu thế kỷ 21, khu mua sắm hàng miễn thuế ở đây từng rất đông khách từ TP Hồ Chí Minh lên, rồi vắng dần khi chính sách thay đổi. Một số công trình thương mại cũ vẫn còn đứng dọc đường.
Người đi Campuchia qua Mộc Bài cần mang đúng loại giấy tờ theo quy định hiện hành. Quy định về hộ chiếu, giấy thông hành, thị thực có thể thay đổi, nên kiểm trên trang của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc hỏi nhà xe trước khi đi. Đừng tin vào những người mời làm giấy tờ nhanh ngoài khu vực cửa khẩu.
Giờ mở cửa khẩu, các điểm đổi tiền, mua sim, gửi xe đều có, nhưng thông tin cụ thể thay đổi theo thời kỳ. Ai đi lần đầu nên đi cùng xe khách quốc tế có kinh nghiệm hoặc hỏi kỹ người đã đi gần đây.
Ruộng lúa, rẫy mì và đời sống ven sông
Ngoài vùng cửa khẩu, Bến Cầu là huyện thuần nông. Ruộng lúa chiếm phần lớn đất thấp ven sông, trồng theo lịch nước. Trên đất gò, người ta trồng mì, đậu, rau màu, cây ăn trái. Nhiều gia đình kết hợp làm ruộng với chăn nuôi bò, gà, vịt.
Sông Vàm Cỏ Đông là con đường nước của huyện. Ngày trước người ta chở lúa, chở hàng bằng ghe xuống Trảng Bàng, Đức Hòa, Bến Lức. Nay đường bộ đã thay phần lớn, nhưng các bến đò ngang vẫn nối Bến Cầu với bờ bên kia ở vài nơi, tiện cho người đi chợ, đi làm.
Mùa nước lên, một số xóm ven sông phải đắp bờ bao, kê cao nền nhà, đi lại bằng xuồng trong những ngày nước cao nhất. Cá đồng, tôm tép mùa nước là thức ăn quen của nhà nông nơi đây.
Thanh niên Bến Cầu nhiều người đi làm ở các khu công nghiệp Gò Dầu, Trảng Bàng hay lên TP Hồ Chí Minh. Một số làm vận tải, dịch vụ quanh cửa khẩu. Ở lại làng phần lớn là người lớn tuổi và các gia đình có ruộng vườn.
Bến Cầu trong ký ức chiến tranh
Do nằm sát biên giới và gần trục đường lớn, Bến Cầu từng là vùng tranh chấp ác liệt trong hai cuộc kháng chiến. Nhiều xã có bia ghi công, nghĩa trang liệt sĩ, những địa điểm ghi dấu trận đánh mà người địa phương còn kể lại.
Sau năm 1975, vùng biên giới Tây Ninh nói chung và Bến Cầu nói riêng chịu thêm những năm căng thẳng ở biên giới Tây Nam cuối thập niên 1970. Người lớn tuổi nhớ những đợt sơ tán, những ngôi nhà bị bỏ lại rồi dựng lại.
Ngày nay, những câu chuyện ấy được giữ trong các nhà truyền thống, bia tưởng niệm và trong trí nhớ các gia đình. Khách đến tìm hiểu nên hỏi chính quyền xã hoặc người lớn tuổi, vì nhiều địa điểm không có bảng chỉ dẫn rõ ràng.
Ở các xã giáp biên, có những khu vực hạn chế đi lại vì lý do an ninh biên giới. Người lạ nên hỏi trước khi đi sâu vào các con đường sát biên, không tự ý chụp ảnh các công trình của lực lượng biên phòng.
Từ 1/7/2025: Bến Cầu cũ trong tỉnh Tây Ninh mới
Từ 1/7/2025, huyện Bến Cầu không còn. Thị trấn và các xã cũ được gộp thành một số xã mới lớn hơn, trực thuộc thẳng tỉnh Tây Ninh. Tên Bến Cầu có thể được giữ làm tên một xã mới; tên cụ thể của từng đơn vị nên tra trên bảng sắp xếp chính thức của tỉnh.
Với người dân, thay đổi chính là nơi làm thủ tục: UBND xã mới hoặc trung tâm phục vụ hành chính công của xã thay cho UBND huyện trước đây. Những việc trước phải lên huyện như một số thủ tục đất đai, hộ tịch có yếu tố nước ngoài, nay chia lại giữa xã và các cơ quan cấp tỉnh.
Cửa khẩu Mộc Bài và khu kinh tế cửa khẩu vẫn hoạt động như trước; tên gọi cửa khẩu không đổi theo việc bỏ cấp huyện. Trên giấy tờ xuất nhập cảnh, cái tên Mộc Bài vẫn là tên quen thuộc.
Người có giấy tờ đất ghi "huyện Bến Cầu" không cần vội đổi. Khi chuyển nhượng, thế chấp hay làm thủ tục mới, cơ quan sẽ cập nhật theo địa chỉ mới. Nên giữ bản sao giấy tờ cũ để đối chiếu khi cần.
Đi Bến Cầu cũ: vài điều thực tế
Đường đi. Từ TP Hồ Chí Minh theo quốc lộ 22 qua Củ Chi, Trảng Bàng, lên ngã tư Gò Dầu rồi rẽ trái đi Mộc Bài. Xe khách đi Mộc Bài và xe quốc tế đi Phnom Penh chạy tuyến này; lịch xe nên hỏi trực tiếp nhà xe.
Phân biệt Bến Cầu và Bến Lức. Bến Lức là huyện của Long An cũ, nằm trên quốc lộ 1 phía nam TP Hồ Chí Minh; Bến Cầu là huyện biên giới của Tây Ninh cũ. Sau 2025 cả hai đều thuộc tỉnh Tây Ninh mới, càng dễ nhầm.
Xe và hàng qua cửa khẩu. Người mang hàng hóa qua biên giới cần biết quy định về khai báo và định mức. Không nhận mang hộ hàng của người lạ dù được trả công.
Nắng và nước. Đường dọc quốc lộ ít bóng cây, mùa khô nắng gắt. Mang nước, che chắn kỹ nếu đi xe máy.
Khu vực biên giới. Không đi vào đường mòn sát biên khi không có việc, không bay thiết bị bay không người lái gần cửa khẩu và đồn biên phòng.
Đọc địa chỉ Bến Cầu cũ và những tên làng dễ lẫn
Giấy tờ của người Bến Cầu làm trước 7/2025 ghi ấp, xã hoặc thị trấn, huyện Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh. Khi cần ghi địa chỉ mới, bỏ chữ huyện Bến Cầu, thay xã cũ bằng xã mới theo bảng sắp xếp, giữ tên ấp nếu ấp chưa đổi.
Nhiều xã của Bến Cầu bắt đầu bằng chữ "Long": Long Thuận, Long Chữ, Long Giang, Long Khánh, Long Phước. Tên Long Khánh trùng với thành phố Long Khánh của Đồng Nai cũ; Long Phước, Long Thuận cũng có ở nhiều tỉnh khác. Khi gửi hàng, gửi thư, ghi thiếu tên tỉnh là dễ đi lạc.
Ấp, khu phố ở vùng biên thường mang tên gắn với địa hình như bàu, gò, rạch, hoặc tên người khai hoang. Một số ấp đã đổi tên hoặc sáp nhập trước năm 2025 trong đợt sắp xếp ấp, khu phố; nên hỏi trưởng ấp nếu tên trên giấy tờ cũ không còn thấy.
Khi giấy tờ đất ghi số tờ, số thửa theo bản đồ địa chính cũ, số này vẫn có giá trị. Cơ quan đất đai đối chiếu theo hồ sơ địa chính, không phụ thuộc tên huyện.
Người Bến Cầu và láng giềng hai bên sông
Vì nằm bên bờ tây sông Vàm Cỏ Đông, Bến Cầu gắn bó chặt với Gò Dầu bên kia cầu. Người Bến Cầu đi chợ Gò Dầu, đi học, khám bệnh ở Gò Dầu hay trung tâm Tây Ninh cũ. Ngược lại, người Gò Dầu sang Bến Cầu làm ruộng, buôn bán ở khu cửa khẩu.
Về phía nam, qua sông là Trảng Bàng và xa hơn là Đức Huệ của Long An cũ. Ngày trước, ghe thuyền đi lại giữa các vùng này theo sông. Sau năm 2025, khi Long An và Tây Ninh thành một tỉnh, người hai bờ Vàm Cỏ Đông ở đoạn này đều là người cùng tỉnh.
Bên kia biên giới là tỉnh Svay Rieng của Campuchia. Cư dân hai bên có quan hệ buôn bán từ lâu, đi chợ biên, trao đổi nông sản theo quy định cho cư dân biên giới.
Những mối liên hệ ấy làm cho Bến Cầu, dù là huyện nhỏ, có đời sống khá mở, nhiều người qua lại. Người đến lần đầu thường thấy dân ở đây quen tiếp người lạ, chỉ đường nhiệt tình.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Bến Cầu cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025, huyện Bến Cầu không còn; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới của tỉnh Tây Ninh. Tên xã mới cho từng ấp cũ nên tra trên bảng sắp xếp chính thức hoặc hỏi UBND xã.
Cửa khẩu Mộc Bài thuộc huyện nào?
Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài thuộc huyện Bến Cầu của tỉnh Tây Ninh cũ, nằm ở cuối quốc lộ 22. Sau 7/2025, cửa khẩu vẫn mang tên Mộc Bài, thuộc tỉnh Tây Ninh mới.
Bên kia cửa khẩu Mộc Bài là nơi nào của Campuchia?
Đối diện Mộc Bài là cửa khẩu Bavet thuộc tỉnh Svay Rieng của Campuchia. Từ đây có đường đi tiếp về Phnom Penh, là tuyến xe khách quốc tế quen thuộc từ TP Hồ Chí Minh.
Đi qua cửa khẩu Mộc Bài cần giấy tờ gì?
Tùy mục đích và quốc tịch mà cần hộ chiếu, giấy thông hành hoặc thị thực. Quy định có thể thay đổi, nên kiểm trên trang của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc hỏi nhà xe quốc tế trước khi đi.
Bến Cầu có gì ngoài cửa khẩu?
Bến Cầu là huyện nông nghiệp ven sông Vàm Cỏ Đông, nhiều ruộng lúa, rẫy mì, rau màu, có bến đò ngang và các xóm ven sông. Huyện còn nhiều di tích, bia ghi công liên quan đến chiến tranh.