Thành phố Tây Ninh là tỉnh lỵ của tỉnh Tây Ninh đến 30/6/2025. Từ 1/7/2025 cấp huyện bị bỏ, địa bàn thành phố cũ được sắp xếp thành các phường, xã của tỉnh Tây Ninh mới; năm phường trung tâm cũ là Phường 1, 2, 3, 4 và Hiệp Ninh gộp thành phường Tân Ninh. Trụ sở tỉnh mới đặt ở Tân An, nên thành phố này thôi là nơi đặt cơ quan đầu não của tỉnh.
Thành phố Tây Ninh cũ nhỏ, yên, nhiều cây, đời sống xoay quanh chợ trung tâm, rạch Tây Ninh và con đường lên núi Bà Đen. Nhiều người chỉ đi ngang trên đường lên núi hay xuống Tòa Thánh, ít ai dừng lại đủ lâu để hiểu một tỉnh lỵ biên giới. Bài này kể lại lịch sử, các phường xã cũ, núi Bà Đen trong địa giới thành phố, và những điều thay đổi sau ngày hợp nhất.
Từ phủ lỵ, tỉnh lỵ đến thành phố năm 2013
Trung tâm thành phố Tây Ninh cũ mọc lên bên rạch Tây Ninh, một nhánh nước chảy về sông Vàm Cỏ Đông. Từ thời phủ Tây Ninh dưới triều Nguyễn rồi đến tỉnh Tây Ninh thời Pháp, cơ quan cai trị đặt quanh khu này, chợ và phố buôn mọc dọc hai bờ rạch. Những dãy nhà phố thấp và vài công trình kiểu Pháp ở khu trung tâm là dấu vết của giai đoạn ấy.
Sau năm 1975, nơi đây là thị xã Tây Ninh, tỉnh lỵ của tỉnh. Thị xã có các phường đánh số và các phường, xã mang tên như Hiệp Ninh, Ninh Sơn, Ninh Thạnh, cùng các xã ngoại vi như Bình Minh, Thạnh Tân, Tân Bình. Cuối năm 2013, Chính phủ công nhận thị xã Tây Ninh là thành phố trực thuộc tỉnh.
Dù lên thành phố, Tây Ninh vẫn giữ dáng một đô thị nhỏ. Khu trung tâm không có nhà cao tầng dày đặc, phần ngoại vi còn ruộng, vườn, đất trồng mì, mãng cầu. Người ở TP Hồ Chí Minh lên thường thấy đây là nơi chậm rãi, đường rộng, chiều tối có gió từ phía núi.
Khi tra giấy tờ trước năm 2013, cần nhớ tên đơn vị là thị xã Tây Ninh. Trước năm 1975 lại có những tên gọi khác theo cách tổ chức thời đó; nếu hồ sơ gia đình ghi tên lạ, nên hỏi người lớn tuổi trong vùng hoặc cán bộ hộ tịch để đối chiếu.
Núi Bà Đen nằm trong địa giới thành phố cũ
Nhiều người ngạc nhiên khi biết núi Bà Đen thuộc thành phố Tây Ninh cũ, cụ thể là vùng xã Thạnh Tân và các phường giáp chân núi. Ngọn núi cao nhất Nam Bộ đứng ngay ngoại ô tỉnh lỵ, từ khu trung tâm nhìn lên đã thấy rõ. Người địa phương gọi gọn là núi Bà, và mỗi mùa xuân, cả tỉnh hướng về đây với Lễ hội Xuân núi Bà.
Trên núi có quần thể chùa Bà và các chùa, am lâu đời, là di tích văn hóa – lịch sử được nhiều thế hệ người Nam Bộ biết đến. Ngày trước khách leo bộ hàng giờ theo lối đá, nay có thêm hệ thống cáp treo đưa lên lưng chừng và lên đỉnh. Dù đi cách nào, nên mang nước, giày bám tốt và để ý giờ chuyến cuối nếu đi cáp treo.
Ngọn núi cũng là nơi diễn ra nhiều trận đánh trong hai cuộc kháng chiến, có những hang đá và di tích ghi dấu giai đoạn ấy. Đi thăm, nên tôn trọng các khu vực di tích, không viết vẽ lên đá, không xả rác dọc lối mòn.
Mùa lễ hội đầu năm, đường lên núi và khu chân núi rất đông. Ai muốn đi thong thả nên chọn ngày thường ngoài mùa lễ, khởi hành sáng sớm để tránh cái nắng gắt của Tây Ninh lúc trưa.
Phố chợ trung tâm và rạch Tây Ninh
Khu trung tâm cũ xoay quanh chợ Tây Ninh và các con đường quanh đó. Đây là nơi bán đủ thứ: rau trái từ các huyện, hàng khô, vải vóc, đồ gia dụng, và những thứ mà người đi xa hay mua về như muối tôm, bánh tráng, mãng cầu. Buổi sáng là lúc chợ đông nhất, nhiều quầy dọn từ trưa.
Rạch Tây Ninh chảy qua giữa thành phố, hai bờ có đường đi dạo và cây xanh. Những năm gần đây bờ rạch được kè, làm công viên, thành chỗ người dân đi bộ chiều tối. Rạch nhỏ, nước lên xuống theo mùa, mùa mưa có lúc dâng cao ở vài đoạn trũng.
Ăn sáng ở Tây Ninh cũ có bánh canh, hủ tiếu, bánh mì, bánh tráng cuốn; tối thì quán bò tơ, quán nướng dọc các trục đường lớn. Bánh canh Trảng Bàng và bò tơ là hai món người Tây Ninh hay giới thiệu với khách, dù chúng không phải món riêng của khu trung tâm.
Đường phố ở đây thường có tên các nhân vật lịch sử và các mốc kháng chiến của địa phương. Hỏi đường người bán hàng ở chợ thường nhanh hơn xem điện thoại, vì người ta quen chỉ theo mốc như chợ, bệnh viện, trường học, công viên bờ rạch.
Từ 1/7/2025: phường Tân Ninh và các phường, xã mới
Theo bảng sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã năm 2025, năm phường lõi của thành phố cũ là Phường 1, Phường 2, Phường 3, Phường 4 và phường Hiệp Ninh gộp thành phường Tân Ninh của tỉnh Tây Ninh mới. Đây là phần phố thị đông đúc nhất, gồm chợ, các cơ quan cũ và khu bờ rạch.
Các phường, xã còn lại của thành phố cũ như Ninh Sơn, Ninh Thạnh, Bình Minh, Thạnh Tân, Tân Bình được sắp xếp vào một số phường, xã mới khác, có nơi ghép với phần đất giáp ranh. Cách ghép cụ thể nên tra trên bảng chuyển đổi chính thức hoặc hỏi UBND phường, xã, vì ranh giới mới không trùng hoàn toàn với ranh giới phường cũ.
Chuyện lớn nhất với người dân thành phố cũ là trụ sở tỉnh không còn ở đây. Nhiều cơ quan cấp tỉnh chuyển về Tân An, một số đơn vị và điểm tiếp dân được giữ lại ở Tây Ninh cũ trong thời gian chuyển tiếp. Ai cần làm việc với cơ quan cấp tỉnh nên hỏi trước nơi tiếp nhận hồ sơ, tránh đi nhầm.
Với thủ tục hằng ngày như hộ tịch, cư trú, chứng thực, người dân làm ở UBND phường, xã mới hoặc trung tâm phục vụ hành chính công của phường, xã. Những việc này không cần đi xa.
Người mới đến thành phố Tây Ninh cũ nên biết gì
Nắng khô và bụi đỏ. Mùa khô nắng gắt, đường ven ngoại ô có bụi đất đỏ. Nên có áo khoác chống nắng, khẩu trang khi đi xe máy đường dài, và uống nhiều nước khi leo núi.
Đi lại chủ yếu bằng xe máy. Thành phố không lớn, xe máy là cách đi tiện nhất. Xe khách liên tỉnh nối với TP Hồ Chí Minh khá thường xuyên; trong nội tỉnh có xe buýt một số tuyến, nhưng lịch chạy nên hỏi lại tại bến hoặc nhà xe.
Mùa lễ hội rất đông. Dịp Tết và Lễ hội Xuân núi Bà, chỗ ở quanh núi và trung tâm kín nhanh, đường lên núi kẹt. Nếu không đi vì lễ hội, nên tránh những ngày này.
Giáp Hòa Thành, gần Tòa Thánh. Ranh giới giữa thành phố cũ và Hòa Thành cũ nằm sát nhau, nhiều người ở thành phố đi làm, đi chợ ở Hòa Thành và ngược lại. Hai nơi gần như liền một khối đô thị.
Giá cả và nhà trọ. Chi phí sống nhìn chung thấp hơn TP Hồ Chí Minh; nhà trọ cho công nhân, sinh viên có ở ven trung tâm. Giá thuê thay đổi theo khu vực và thời điểm, nên hỏi trực tiếp nhiều nơi trước khi quyết định.
Ẩm thực và những thứ mang về
Muối tôm Tây Ninh là món quà dễ mua nhất. Đó là muối rang với tôm khô giã nhuyễn, ớt, có nơi thêm sả, tỏi; ăn với trái cây chua như xoài, cóc, ổi. Trong trung tâm có rất nhiều nơi làm, mỗi nhà một vị, nên mua ít để thử trước khi mua nhiều.
Mãng cầu Bà Đen là loại trái gắn với vùng chân núi, trồng nhiều ở các xã quanh núi Bà thuộc thành phố cũ và các huyện lân cận. Mùa mãng cầu chín, dọc đường lên núi có nhiều sạp bày bán. Trái chín nhanh, nên chọn trái vừa chín tới nếu phải đi đường xa.
Bánh tráng phơi sương là đặc sản của Trảng Bàng, nhưng ở trung tâm Tây Ninh cũ cũng có nhiều quán bánh tráng cuốn thịt luộc với rau rừng. Bò tơ Tây Ninh thì được bán nhiều ở các quán ven quốc lộ và quanh trung tâm, nhất là món bò tơ hấp, nướng, gỏi.
Người Tây Ninh còn ăn nhiều món chay, nhất là quanh Hòa Thành và trung tâm, vì cộng đồng tín đồ Cao Đài đông. Những quán chay bình dân, bán từ sáng sớm, là một nét quen của đời sống phố thị nơi đây.
Thành phố Tây Ninh cũ và những nơi tên gần giống
Tên "Tân Ninh" của phường mới dễ làm người đọc nhầm. Ngoài phường Tân Ninh ở Tây Ninh, cả nước còn có xã Tân Ninh ở Thanh Hóa, và trước 7/2025 từng có xã Tân Ninh ở huyện Tân Thạnh của Long An cũ, xã Tân Ninh ở Quảng Bình cũ. Khi đọc địa chỉ, nên xem kèm tên tỉnh để tránh lẫn.
Cũng có người lẫn thành phố Tây Ninh với tỉnh Tây Ninh. Sau 7/2025, "Tây Ninh" chỉ còn là tên tỉnh; thành phố Tây Ninh không còn là đơn vị hành chính. Khi ai đó nói "lên Tây Ninh", thường họ vẫn muốn nói vùng trung tâm cũ, nhưng trên giấy tờ phải ghi phường, xã mới cụ thể.
Ngoài ra, nhiều cơ quan, trường học, bệnh viện vẫn giữ tên có chữ "Tây Ninh" như cũ. Đó là tên riêng của đơn vị, không phản ánh cấp hành chính, nên không cần thắc mắc khi thấy biển tên chưa đổi.
Với người tìm hiểu lịch sử, các tài liệu cũ hay viết "tỉnh lỵ Tây Ninh" hay "thị xã Tây Ninh" để chỉ cùng một khu phố quanh chợ và rạch Tây Ninh. Đó là phần đất nay thuộc phường Tân Ninh.
Câu hỏi thường gặp
Thành phố Tây Ninh cũ nay thuộc đâu?
Từ 1/7/2025 thành phố Tây Ninh cũ không còn là đơn vị hành chính; địa bàn được chia vào một số phường, xã của tỉnh Tây Ninh mới. Năm phường trung tâm cũ là Phường 1, 2, 3, 4 và Hiệp Ninh gộp thành phường Tân Ninh.
Núi Bà Đen thuộc huyện nào của Tây Ninh cũ?
Núi Bà Đen nằm trong địa giới thành phố Tây Ninh cũ, chủ yếu ở vùng xã Thạnh Tân và các phường giáp chân núi. Sau 7/2025, khu vực này thuộc phường, xã mới của tỉnh Tây Ninh; nên tra bảng chuyển đổi để biết tên chính xác.
Trụ sở tỉnh Tây Ninh mới có còn ở thành phố Tây Ninh cũ không?
Không. Theo Nghị quyết 202/2025/QH15, trung tâm chính trị – hành chính của tỉnh Tây Ninh mới đặt ở Long An cũ, vùng Tân An. Một số cơ quan có thể giữ điểm làm việc ở Tây Ninh cũ trong thời gian chuyển tiếp, nên hỏi trước khi đi.
Thị xã Tây Ninh lên thành phố năm nào?
Thị xã Tây Ninh được công nhận là thành phố thuộc tỉnh Tây Ninh vào cuối năm 2013. Giấy tờ làm trước thời điểm đó ghi thị xã Tây Ninh là đúng với tên gọi lúc bấy giờ.
Đặc sản nên mua khi đến thành phố Tây Ninh cũ là gì?
Những món dễ mua là muối tôm, bánh tráng, mãng cầu Bà Đen theo mùa. Muối tôm có nhiều nhà làm với vị khác nhau, nên mua ít để thử. Mãng cầu chín nhanh, chọn trái vừa tới nếu đi đường xa.
Phường Tân Ninh có liên quan gì đến xã Tân Ninh ở Long An cũ không?
Không. Phường Tân Ninh ở Tây Ninh gồm các phường trung tâm thành phố Tây Ninh cũ. Xã Tân Ninh ở huyện Tân Thạnh của Long An cũ là một đơn vị khác, sau 7/2025 được sắp xếp vào xã mới khác. Hai nơi chỉ trùng tên.