Quận Tây Hồ được thành lập theo nghị định của Chính phủ tháng 10/1995, từ ba phường của quận Ba Đình (Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ) và năm xã của huyện Từ Liêm (Nhật Tân, Quảng An, Tứ Liên, Xuân La, Phú Thượng). Trước 1/7/2025 quận có 8 phường. Từ ngày này, địa bàn chủ yếu thuộc hai phường mới: phường Tây Hồ và phường Phú Thượng; dải ven sông Hồng thuộc phường Hồng Hà, một phần phía tây nam giáp Cầu Giấy, Bắc Từ Liêm cũ thuộc các phường lân cận.
Tên quận lấy từ hồ Tây, hồ nước tự nhiên lớn nhất trong nội đô Hà Nội, rộng khoảng 500 ha. Quanh hồ là các làng cổ có nghề nổi tiếng: đào Nhật Tân, quất Tứ Liên, sen Quảng An, xôi Phú Thượng, giấy dó Yên Thái. Ngày nay Tây Hồ cũ còn là nơi sinh sống của nhiều người nước ngoài và là điểm đến cuối tuần của người Hà Nội.
Bài này giải thích quận hình thành thế nào, các phường cũ về đâu, những gì còn lại của làng quanh hồ, và vì sao một vườn quất ở Tứ Liên hay một căn nhà ở Xuân La có thể không thuộc phường Tây Hồ mới dù cả đời người ta vẫn gọi đó là đất Tây Hồ.
Hồ Tây qua các tên gọi
Hồ Tây từng là một khúc sông Hồng cũ, khi sông đổi dòng thì phần còn lại thành hồ. Trong sử sách, hồ có nhiều tên: Dâm Đàm (đầm mù sương), Lãng Bạc, hồ Kim Ngưu gắn với truyền thuyết trâu vàng, rồi Tây Hồ từ thời Lê. Dải đất giữa hồ Tây và hồ Trúc Bạch là con đê cổ, nay là đường Thanh Niên.
Quanh hồ, thời Lý, Trần có nhiều cung điện, chùa, như cung Thúy Hoa, điện Hàm Nguyên. Phần lớn đã không còn, nhưng các làng ven hồ vẫn giữ tên, giữ nghề, giữ đình chùa qua nhiều thế kỷ.
Từ hồ, tên Tây Hồ được dùng làm tên quận khi lập năm 1995, và nay là tên một phường mới. Phường Tây Hồ mới gồm phần lớn vùng quanh hồ; phường Phú Thượng gồm vùng phía bắc, giáp sông Hồng và đầu cầu Nhật Tân.
8 phường cũ và nơi về
Bảng ghi hướng chung; ranh giới ven sông và giáp ranh cần tra bảng đối chiếu.
| Phường cũ | Gốc | Hướng sắp xếp từ 7/2025 |
|---|---|---|
| Quảng An, Nhật Tân, Xuân La (một phần), Bưởi (một phần), Thụy Khuê, Yên Phụ (trong đê) | Làng và phường quanh hồ | Chủ yếu vào phường Tây Hồ |
| Phú Thượng, Nhật Tân (một phần) | Xã Phú Thượng của Từ Liêm | Chủ yếu vào phường Phú Thượng |
| Tứ Liên, Yên Phụ, Nhật Tân (phần ngoài đê) | Dải bãi sông Hồng | Phường Hồng Hà |
| Xuân La, Bưởi (phần giáp ranh) | Vùng giáp Cầu Giấy, Bắc Từ Liêm | Các phường lân cận như Xuân Đỉnh, Nghĩa Đô, Ngọc Hà |
Vùng Tứ Liên với vườn quất ngoài đê là ví dụ rõ nhất: dù gắn với Tây Hồ trong ký ức, từ 7/2025 phần ngoài đê nay thuộc phường Hồng Hà. Người dân ở đây cần lưu ý khi làm giấy tờ.
Làng quanh hồ và nghề cũ
Đào Nhật Tân. Làng Nhật Tân nổi tiếng với hoa đào, nhất là đào bích, đào phai, bày bán mỗi dịp Tết. Diện tích vườn đào thu hẹp vì đô thị hoá; nhiều hộ chuyển vườn sang vùng bãi sông hoặc ra ngoại thành.
Quất Tứ Liên. Vùng Tứ Liên ngoài đê có nhiều vườn quất cảnh, những cây quất được tạo dáng, trĩu quả vàng dịp Tết. Mùa Tết, đường Âu Cơ, Nghi Tàm tấp nập xe chở đào, quất.
Sen Quảng An và trà sen. Hồ Tây là nơi trồng sen Bách Diệp. Nghề ướp trà sen bằng gạo sen hồ Tây là nghề công phu, được giữ ở một số gia đình vùng Quảng An.
Xôi Phú Thượng. Làng Phú Thượng nổi tiếng với nghề đồ xôi, cung cấp xôi cho các chợ và hàng quán nội đô. Hạt xôi dẻo, thơm nhờ gạo nếp chọn kỹ và cách đồ truyền thống.
Giấy dó Yên Thái. Làng Yên Thái ở vùng Bưởi từng làm giấy dó nổi tiếng, cung cấp giấy cho việc in ấn, viết chữ ở kinh thành. Nghề nay gần như không còn.
Chùa Trấn Quốc, phủ Tây Hồ và các di tích
Chùa Trấn Quốc trên một bán đảo nhỏ ở phía đông hồ, cạnh đường Thanh Niên, được xem là một trong những ngôi chùa cổ nhất Hà Nội. Theo sử sách, chùa được khởi dựng từ thế kỷ 6 bên bờ sông Hồng, sau dời ra gò Kim Ngư trên hồ. Tháp chùa cao nhiều tầng là hình ảnh quen thuộc của hồ Tây.
Phủ Tây Hồ trên bán đảo Quảng An là di tích thờ Mẫu, đông người tới vào ngày rằm, mùng một. Khu vực quanh phủ có nhiều hàng quán bán bánh tôm, ốc, nem. Đền Quán Thánh ở góc đông nam hồ thuộc vùng Ba Đình cũ, không thuộc Tây Hồ.
Ngoài ra, các đình làng như Nhật Tân, Quảng An, Xuân La, Thụy Khuê vẫn còn, là nơi tổ chức hội làng. Đi một vòng hồ Tây bằng xe đạp, khoảng 17 km, là cách nhiều người chọn để ghé qua những di tích này.
Người nước ngoài và phố Xuân Diệu
Từ thập niên 1990, vùng Quảng An, Xuân Diệu, Tô Ngọc Vân, Đặng Thai Mai trở thành nơi sinh sống của nhiều người nước ngoài làm việc ở Hà Nội. Họ thuê biệt thự, căn hộ dịch vụ, kéo theo nhà hàng, quán cà phê, cửa hàng thực phẩm nhập khẩu, trường quốc tế.
Vùng Ciputra ở phía tây bắc, giáp Bắc Từ Liêm cũ, là khu đô thị lớn được xây dựng từ đầu thế kỷ 21 với nhiều biệt thự, căn hộ. Một phần khu này nằm ở vùng Xuân La, Phú Thượng cũ.
Sự hiện diện của cộng đồng quốc tế làm Tây Hồ cũ có dáng riêng: biển hiệu song ngữ, giá thuê nhà cao, nhiều dịch vụ phục vụ khách nước ngoài. Đồng thời các làng cũ vẫn giữ nhịp riêng với đình, chợ, hội làng.
Với người mới chuyển đến Tây Hồ cũ, kể cả người Việt, nên tìm hiểu cả hai lớp: dịch vụ hiện đại ở các trục chính và đời sống làng trong ngõ. Chợ Quảng An, chợ Xuân La, chợ Bưởi vẫn là nơi mua rau tươi, cá đồng của người dân quanh hồ.
Đường quanh hồ và cầu Nhật Tân
Hồ Tây có các đường bao: Thanh Niên, Thụy Khuê, Lạc Long Quân, Âu Cơ, Nghi Tàm, Quảng An, Xuân Diệu, Trích Sài, Võ Chí Công. Đường Võ Chí Công nối cầu Nhật Tân với vùng Cầu Giấy và Nam Từ Liêm, là một trục quan trọng.
Cầu Nhật Tân, khánh thành năm 2015, là cầu dây văng nối Tây Hồ cũ với Đông Anh, dẫn về phía sân bay Nội Bài. Đầu cầu phía nam ở vùng Phú Thượng, Nhật Tân. Từ khi có cầu, đường đi sân bay từ nội đô ngắn hơn đáng kể.
Ven hồ có nhiều điểm tập thể dục, đạp xe, chèo thuyền. Cuối tuần, người Hà Nội đến hồ Tây ngắm hoàng hôn, ăn bánh tôm, đi dạo. Những hoạt động này không thay đổi sau sắp xếp hành chính.
Một lưu ý cho người đi xe đạp, chạy bộ: một số đoạn đường ven hồ hẹp, chung với xe máy, ô tô; nên chọn giờ sáng sớm hoặc các đoạn có đường dành riêng như Thanh Niên, Trích Sài. Tránh đi sát mép kè khi trời mưa vì trơn.
Quy đổi địa chỉ Tây Hồ cũ
Giấy tờ trước năm 1995 của vùng Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ ghi quận Ba Đình; của vùng Nhật Tân, Quảng An, Tứ Liên, Xuân La, Phú Thượng ghi huyện Từ Liêm. Từ năm 1995 đến 6/2025, ghi quận Tây Hồ cùng tên phường cũ.
Từ 7/2025, phần lớn ghi phường Tây Hồ hoặc phường Phú Thượng. Vùng ngoài đê ghi phường Hồng Hà. Vùng giáp ranh ở Xuân La, Bưởi có thể thuộc phường Xuân Đỉnh, Nghĩa Đô hoặc Ngọc Hà, cần tra theo địa chỉ cụ thể.
Một mẹo nhỏ: nếu nhà bạn ở phía trong đê và quanh hồ, khả năng cao là phường Tây Hồ; nếu ở phía bắc gần cầu Nhật Tân, khả năng cao là Phú Thượng; nếu ở ngoài đê, là Hồng Hà. Dù vậy, vẫn nên kiểm lại với chính quyền phường.
Ở các khu biệt thự, căn hộ cho người nước ngoài thuê, chủ nhà nên cập nhật địa chỉ mới trên hợp đồng thuê và giấy tờ khai báo tạm trú cho người thuê, vì công an phường mới sẽ quản lý theo tên phường hiện hành.
Hồ Tây và chuyện giữ nước
Hồ Tây không chỉ là cảnh quan mà còn là một hồ điều hoà lớn của nội đô. Qua nhiều thế kỷ, diện tích hồ bị thu hẹp dần do lấn chiếm làm nhà, làm đường. Từ cuối thế kỷ 20, việc kè bờ, làm đường bao quanh hồ giúp giữ ranh giới mặt nước, nhưng cũng làm mất phần lớn bờ tự nhiên.
Chất lượng nước hồ chịu ảnh hưởng của nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư quanh hồ. Đã có những lần cá chết hàng loạt gây chú ý. Thành phố đã đầu tư hệ thống thu gom nước thải quanh hồ và trạm xử lý, nhưng giữ hồ sạch vẫn là việc lâu dài.
Với người dân, những điều nhỏ có ý nghĩa: không xả rác xuống hồ, không thả vật nuôi lạ, không lấn bờ. Hồ Tây là tài sản chung của cả thành phố, không riêng của phường nào, dù sau 7/2025 phần lớn hồ thuộc địa bàn phường Tây Hồ mới.
Câu hỏi thường gặp
Quận Tây Hồ được lập từ đâu?
Quận lập năm 1995 từ ba phường Bưởi, Thụy Khuê, Yên Phụ của quận Ba Đình và năm xã Nhật Tân, Quảng An, Tứ Liên, Xuân La, Phú Thượng của huyện Từ Liêm. Các xã được chuyển thành phường cùng tên, tổng cộng 8 phường.
Hồ Tây rộng bao nhiêu?
Hồ Tây rộng khoảng 500 ha, là hồ tự nhiên lớn nhất trong nội đô Hà Nội. Đường đi quanh hồ dài khoảng 17 km, thường được chọn để đạp xe, chạy bộ. Diện tích có thể thay đổi đôi chút theo các đợt kè, cải tạo bờ hồ.
Vườn đào Nhật Tân nay thuộc phường nào?
Phần vườn đào trong đê chủ yếu thuộc phường Tây Hồ hoặc Phú Thượng mới; phần vườn ngoài đê có thể thuộc phường Hồng Hà. Khi tìm mua đào dịp Tết, cứ hỏi đường tới làng đào Nhật Tân, không cần biết tên phường.
Chùa Trấn Quốc thuộc phường nào?
Chùa Trấn Quốc nằm cạnh đường Thanh Niên, vùng Yên Phụ cũ, nay thuộc phường Tây Hồ mới. Đây là một trong những ngôi chùa cổ nhất Hà Nội, thường đông khách tham quan vào cuối tuần và dịp lễ.
Đền Quán Thánh có thuộc Tây Hồ không?
Không. Đền Quán Thánh ở góc đông nam hồ Tây, đầu đường Thanh Niên, thuộc vùng Quán Thánh của quận Ba Đình cũ, nay thuộc phường Ba Đình mới. Nhiều người nhầm vì đền nằm sát hồ Tây.