Quận Long Biên nằm ở bờ bắc (tả ngạn) sông Hồng, đối diện Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng, được lập theo nghị định của Chính phủ tháng 11/2003 (có hiệu lực từ đầu năm 2004) từ phần phía tây huyện Gia Lâm. Trước 1/7/2025 quận có 14 phường. Từ ngày này, địa bàn Long Biên cũ chủ yếu thuộc bốn phường mới: Long Biên, Bồ Đề, Việt Hưng và Phúc Lợi.
Tên quận lấy theo cây cầu Long Biên, cây cầu thép đầu tiên bắc qua sông Hồng, khánh thành năm 1902. Cái tên Long Biên còn gợi tới thành Long Biên, trị sở thời Bắc thuộc mà sử sách nhắc tới ở vùng này, dù vị trí chính xác còn được giới nghiên cứu bàn thảo.
Trước khi thành quận, vùng đất này là các xã, thị trấn phía tây Gia Lâm như Gia Lâm, Đức Giang, Sài Đồng, Ngọc Thụy, Bồ Đề, Gia Thụy, Việt Hưng, Thượng Thanh, Giang Biên, Phúc Lợi, Phúc Đồng, Thạch Bàn, Cự Khối, Long Biên. Bài này đi qua quá trình hình thành và cách quy đổi địa chỉ.
Từ huyện Gia Lâm đến quận Long Biên
Huyện Gia Lâm thuộc Hà Nội từ năm 1961, trải dọc bờ bắc sông Hồng và hai bờ sông Đuống. Phần phía tây huyện, ngay đầu cầu Long Biên, sớm đô thị hoá với ga Gia Lâm, sân bay Gia Lâm, các nhà máy và khu tập thể công nhân. Thị trấn Gia Lâm, thị trấn Đức Giang, thị trấn Sài Đồng là những trung tâm nhỏ của vùng này.
Năm 2003, Chính phủ quyết định tách phần phía tây Gia Lâm để lập quận Long Biên. Phần phía đông, quanh Trâu Quỳ, Yên Viên, Bát Tràng, Phù Đổng, ở lại với huyện Gia Lâm. Ranh giới hai bên đại thể chạy qua vùng Cổ Bi, Dương Xá, Đặng Xá ở phía đông và sông Đuống ở phía bắc.
Vì vậy, giấy tờ trước năm 2004 của người ở Bồ Đề, Ngọc Lâm, Đức Giang thường ghi "huyện Gia Lâm" hoặc "thị trấn Gia Lâm". Đây là chỗ hay gây nhầm khi tra hồ sơ đất đai, vì nhiều người tưởng Gia Lâm lúc nào cũng chỉ vùng Trâu Quỳ, Bát Tràng như hiện nay.
14 phường cũ và bốn phường mới
Bảng ghi hướng chung theo vị trí; một số phường cũ bị chia phần. Khi cần chính xác, tra bảng đối chiếu của thành phố.
| Phường mới (từ 7/2025) | Vùng phường cũ chính | Vị trí đại thể |
|---|---|---|
| Phường Bồ Đề | Bồ Đề, Ngọc Lâm, Gia Thụy, Ngọc Thụy (một phần) | Đầu cầu Long Biên, Chương Dương, ven sông |
| Phường Long Biên | Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối, Phúc Đồng (một phần) | Phía nam, quanh cầu Vĩnh Tuy, cầu Thanh Trì |
| Phường Việt Hưng | Việt Hưng, Đức Giang, Thượng Thanh, Giang Biên (một phần) | Phía bắc, ven sông Đuống |
| Phường Phúc Lợi | Phúc Lợi, Sài Đồng, Phúc Đồng và Giang Biên (một phần) | Phía đông, giáp Gia Lâm cũ |
Cách nhớ nhanh: Bồ Đề là phía tây sát sông Hồng, Long Biên là phía nam, Việt Hưng là phía bắc, Phúc Lợi là phía đông. Tên Long Biên giờ chỉ một phường ở phía nam, không phải toàn bộ bờ bắc như trước.
Cầu, ga và sân bay: hạ tầng làm nên vùng đất
Cầu Long Biên. Khởi công năm 1898, khánh thành năm 1902, phần cầu chính qua sông dài khoảng 1,7 km, chưa kể đường dẫn hai đầu. Cầu từng bị đánh phá nhiều lần trong chiến tranh và được sửa chữa nhiều lần. Hiện cầu chỉ dành cho tàu hỏa, xe máy, xe đạp và người đi bộ.
Cầu Chương Dương, Vĩnh Tuy, Thanh Trì, Đông Trù. Cầu Chương Dương khánh thành năm 1985, cầu Thanh Trì năm 2007, cầu Vĩnh Tuy năm 2010. Cầu Đông Trù qua sông Đuống nối Long Biên với Đông Anh. Mỗi cây cầu mới lại kéo dân cư, nhà máy, khu đô thị theo.
Ga Gia Lâm. Ga đầu mối cho tuyến đường sắt đi Hải Phòng, Lạng Sơn, Quảng Ninh, có khu đề-pô và nhà máy toa xe lâu đời. Nhiều gia đình ở Ngọc Lâm, Gia Thụy gắn bó với ngành đường sắt qua nhiều thế hệ.
Sân bay Gia Lâm. Là sân bay đầu tiên của Hà Nội, xây từ thời Pháp, từng là cửa ngõ hàng không chính trước khi có Nội Bài. Nay sân bay dùng cho mục đích đặc thù, không còn đón chuyến bay chở khách thường lệ.
Chùa Bồ Đề và lớp lịch sử bên kia sông
Chùa Bồ Đề, tên chữ Thiên Sơn tự, nằm sát bờ sông Hồng đối diện phố cổ. Sử sách và truyền thuyết kể rằng thế kỷ 15, Lê Lợi từng đóng quân ở vùng Bồ Đề trong thời gian vây thành Đông Quan của quân Minh. Chùa ngày nay có kiến trúc tu bổ nhiều lần, và còn được biết đến với hoạt động nuôi dưỡng trẻ em mồ côi.
Ngoài Bồ Đề, các làng cũ như Gia Quất, Thượng Thanh, Ngọc Thụy, Thạch Bàn, Cự Khối vẫn còn đình, chùa, miếu. Làng Thạch Bàn, Cự Khối nằm ven sông phía nam, xưa trồng rau màu trên bãi bồi. Những lễ hội làng nhỏ diễn ra vào mùa xuân, ít người ngoài biết nhưng là dịp người dân gốc gặp nhau.
Lớp lịch sử thứ ba là thời bao cấp: các nhà máy như xe lửa Gia Lâm, các khu tập thể công nhân, các kho tàng ven ga. Nhiều khu này nay đã chuyển đổi, nhường chỗ cho khu đô thị mới như Việt Hưng, Sài Đồng, Thạch Bàn.
Khu đô thị mới và đường ra phía đông
Từ đầu thế kỷ này, Long Biên cũ phát triển mạnh với các khu đô thị Việt Hưng, Sài Đồng, Thạch Bàn, Long Biên, và một số khu đô thị lớn ở phía đông, giáp Gia Lâm. Nhiều gia đình từ nội đô chuyển sang đây vì đường sá rộng, nhiều cây xanh, nhà thấp tầng.
Quốc lộ 5 đi Hải Phòng bắt đầu từ vùng này, cùng đường Nguyễn Văn Cừ, Ngô Gia Tự, Nguyễn Văn Linh là các trục chính. Đường vành đai 2, vành đai 3 qua cầu Vĩnh Tuy, cầu Thanh Trì nối Long Biên với nội đô. Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng có điểm đầu ở phía nam, gần cầu Thanh Trì.
Khu công nghiệp Sài Đồng và các khu kho bãi ven quốc lộ 5 là nơi làm việc của nhiều người lao động. Vì vậy Long Biên cũ vừa có dáng khu đô thị mới, vừa có dáng vùng công nghiệp, kho vận.
Bãi sông và đê tả ngạn
Đê tả ngạn sông Hồng chạy dọc phía tây của Long Biên cũ, từ Ngọc Thụy xuống Cự Khối. Ngoài đê là bãi bồi rộng, xưa trồng ngô, chuối, rau màu, nay có những vườn rau, vườn cây cảnh, xóm nhỏ. Bãi giữa sông Hồng dưới chân cầu Long Biên là một bãi bồi lớn, từng có dân cư sinh sống và trồng trọt.
Vùng bãi sông là nơi người Hà Nội đến chụp ảnh, ngắm cầu Long Biên, đi dạo cuối tuần. Các quy định về xây dựng ở vùng ngoài đê thường chặt chẽ, vì liên quan tới thoát lũ. Người mua bán đất ở đây cần tìm hiểu kỹ.
Sông Đuống ở phía bắc là ranh giới với Đông Anh và Gia Lâm cũ. Đoạn sông này êm hơn sông Hồng, có bến đò, bãi cát, xưa là đường vận chuyển hàng từ Kinh Bắc vào Thăng Long.
Quy đổi địa chỉ Long Biên cũ
Với giấy tờ trước năm 2004, các địa chỉ ghi "huyện Gia Lâm" ở vùng Bồ Đề, Ngọc Lâm, Đức Giang, Sài Đồng, Việt Hưng, Thượng Thanh nay thuộc vùng Long Biên cũ. Từ năm 2004 đến 6/2025, ghi quận Long Biên cùng tên phường cũ. Từ 7/2025, ghi một trong bốn phường mới.
Ví dụ: một ngôi nhà ở Ngọc Lâm trước đây ghi "phường Ngọc Lâm, quận Long Biên" nay chủ yếu thuộc phường Bồ Đề. Một căn hộ ở khu Việt Hưng ghi "phường Việt Hưng, Hà Nội". Một ngôi nhà ở Thạch Bàn có thể thuộc phường Long Biên mới.
Vùng giáp ranh với Gia Lâm cũ ở phía đông, như quanh Phúc Lợi, Giang Biên, là nơi cần kiểm kỹ, vì một số thôn giáp ranh có thể được gom theo hướng khác. Hỏi ủy ban nhân dân phường mới là cách chắc nhất.
Nếu hồ sơ của bạn là sổ đỏ cấp trước năm 2004, hãy chuẩn bị đối chiếu qua ba tầng: xã cũ của huyện Gia Lâm, phường của quận Long Biên, rồi phường mới. Bộ phận một cửa của phường mới là nơi nên hỏi đầu tiên.
Nhịp sống hai bờ: đi làm qua cầu
Với nhiều gia đình ở Long Biên cũ, một ngày bắt đầu bằng chuyện qua cầu. Người làm ở Hoàn Kiếm, Ba Đình, Hai Bà Trưng đi qua cầu Chương Dương, cầu Long Biên hoặc cầu Vĩnh Tuy; giờ cao điểm, dòng xe trên các cầu dày đặc theo hai chiều sáng và chiều. Chuyện chọn cầu nào, đi giờ nào là kinh nghiệm truyền miệng của người ở đây.
Bên này sông có nhịp sống riêng: chợ dân sinh ở Bồ Đề, Ngọc Lâm, Đức Giang, Sài Đồng; những dãy phố bán vật liệu xây dựng, đồ gỗ dọc Nguyễn Văn Cừ, Ngô Gia Tự; khu ăn uống quanh các khu đô thị mới. Nhiều người ở Long Biên cũ ít khi phải sang sông, trừ khi đi làm hay có việc ở trung tâm.
Cuối tuần, chiều ngược lại cũng đông: người nội đô sang Long Biên, Gia Lâm cũ để đi chợ đêm, chơi công viên, ra bãi sông, hay xa hơn là về Bát Tràng. Cây cầu vì vậy không chỉ là hạ tầng giao thông mà còn là nhịp thở hằng ngày của cả vùng.
Câu hỏi thường gặp
Long Biên tách từ huyện nào?
Long Biên được lập năm 2003 từ phần phía tây huyện Gia Lâm, gồm các thị trấn Gia Lâm, Đức Giang, Sài Đồng và nhiều xã như Bồ Đề, Ngọc Thụy, Việt Hưng, Thượng Thanh, Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối. Phần phía đông ở lại với huyện Gia Lâm.
Cầu Long Biên nay thuộc phường nào?
Cầu bắc qua sông Hồng nên nằm trên địa bàn nhiều đơn vị. Đầu cầu phía bờ bắc thuộc vùng Ngọc Thụy, Bồ Đề cũ, nay chủ yếu thuộc phường Bồ Đề; đầu cầu phía Hà Nội nằm ở vùng phường Hồng Hà và phường Hoàn Kiếm mới.
Phường Long Biên mới có bằng quận Long Biên cũ không?
Không. Phường Long Biên mới chỉ gồm phần phía nam của quận cũ, quanh vùng Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối. Phần còn lại của quận cũ thuộc ba phường Bồ Đề, Việt Hưng, Phúc Lợi.
Sân bay Gia Lâm có thuộc Gia Lâm không?
Dù mang tên Gia Lâm, sân bay nằm ở vùng Gia Thụy, Phúc Đồng, vốn thuộc quận Long Biên từ năm 2004. Tên sân bay giữ theo tên huyện Gia Lâm cũ, khi cả vùng này còn thuộc huyện.
Đi từ Long Biên sang phố cổ bằng cách nào?
Có thể qua cầu Long Biên bằng xe máy, xe đạp hoặc đi bộ; ô tô đi cầu Chương Dương. Một số tuyến xe buýt nối hai bờ. Đi tàu từ ga Gia Lâm sang ga Long Biên cũng được, nhưng nên kiểm lịch tàu hiện hành.