Quận Hoàng Mai được lập theo nghị định của Chính phủ tháng 11/2003, có hiệu lực từ đầu năm 2004, từ một số phường phía nam quận Hai Bà Trưng và các xã phía bắc huyện Thanh Trì. Trước 1/7/2025 quận có 14 phường. Từ ngày này, địa bàn Hoàng Mai cũ chủ yếu thuộc bảy phường mới: Hoàng Mai, Tương Mai, Vĩnh Hưng, Lĩnh Nam, Định Công, Hoàng Liệt và Yên Sở; một phần giáp ranh phía tây thuộc phường Thanh Liệt.
Tên Hoàng Mai lấy từ làng Hoàng Mai, một trong những làng của vùng "kẻ Mơ" xưa ở phía nam kinh thành, nổi tiếng với rượu Mơ và vườn cây. Trong hai thập niên tồn tại, quận Hoàng Mai là nơi đô thị hoá nhanh bậc nhất Hà Nội: những cánh đồng, đầm trũng của Thanh Trì cũ thành khu đô thị Linh Đàm, Định Công, Đại Kim, Vĩnh Hoàng, với mật độ chung cư rất cao.
Bài này giúp người đọc hiểu quận được ghép từ đâu, các phường cũ nay về phường mới nào, và những làng cũ, nghề cũ còn sống dưới lớp đô thị mới.
Ghép từ hai nguồn: Hai Bà Trưng và Thanh Trì
Trước năm 2004, vùng đất Hoàng Mai thuộc hai đơn vị. Phía bắc, quanh Tương Mai, Mai Động, Tân Mai, Giáp Bát, Hoàng Văn Thụ là các phường của quận Hai Bà Trưng. Phía nam, quanh Định Công, Đại Kim, Hoàng Liệt, Thịnh Liệt, Lĩnh Nam, Yên Sở, Trần Phú, Vĩnh Hưng và làng Thanh Trì là các xã của huyện Thanh Trì.
Khi lập quận mới, các xã của Thanh Trì được chuyển thành phường cùng tên. Vì vậy, giấy tờ trước năm 2004 của vùng này có thể ghi "xã Định Công, huyện Thanh Trì" hay "xã Hoàng Liệt, huyện Thanh Trì". Khi tra, cần nhớ rằng huyện Thanh Trì sau năm 2004 chỉ còn phần phía nam, quanh Văn Điển, Tứ Hiệp, Ngũ Hiệp.
Hiểu nguồn gốc kép này giúp giải thích vì sao Hoàng Mai cũ có hai dáng vẻ: phía bắc là phố và khu tập thể giống nội thành cũ, phía nam là làng ven đô chuyển nhanh thành khu đô thị mới, xen giữa là những xóm làng cũ còn đình, chùa, ao.
14 phường cũ và bảy phường mới
Bảng dưới gom theo hướng chính của phương án sắp xếp. Một số phường cũ bị chia, nhất là Đại Kim, Thịnh Liệt, Hoàng Văn Thụ; ranh chính xác nên tra bảng đối chiếu.
| Phường mới (từ 7/2025) | Vùng phường cũ chính | Dấu mốc |
|---|---|---|
| Phường Tương Mai | Tương Mai, Giáp Bát, Hoàng Văn Thụ (một phần), Tân Mai (một phần) | Đường Giải Phóng, bến xe Giáp Bát |
| Phường Hoàng Mai | Hoàng Văn Thụ, Tân Mai, Mai Động (một phần) | Đường Tam Trinh, vùng chợ Mơ cũ |
| Phường Vĩnh Hưng | Vĩnh Hưng, Mai Động và Thanh Trì (một phần) | Đê sông Hồng, vùng giáp Hai Bà Trưng cũ |
| Phường Lĩnh Nam | Lĩnh Nam, Trần Phú và Thanh Trì (một phần) | Ven sông Hồng phía nam, làng bánh cuốn Thanh Trì |
| Phường Yên Sở | Yên Sở, Trần Phú (một phần) | Công viên và hồ Yên Sở |
| Phường Định Công | Định Công, Đại Kim (một phần), Thịnh Liệt (một phần) | Làng kim hoàn Định Công |
| Phường Hoàng Liệt | Hoàng Liệt, Đại Kim (một phần), Thịnh Liệt (một phần) | Bán đảo Linh Đàm |
Tên các phường mới phần lớn lấy lại tên làng, tên phường cũ. Riêng tên Hoàng Mai được giữ cho một phường, nhưng phường này nhỏ hơn quận cũ rất nhiều.
Làng cũ và nghề cũ
Kẻ Mơ và rượu Mơ. Vùng phía nam kinh thành xưa có ba làng Mơ: Mai Động, Hoàng Mai, Tương Mai, cùng gọi là kẻ Mơ. Rượu làng Mơ từng được nhắc trong ca dao về đặc sản Thăng Long. Nghề nấu rượu nay gần như mai một trong lòng đô thị, nhưng tên Mơ còn ở chợ Mơ, phố Mai Động.
Định Công và nghề kim hoàn. Làng Định Công nổi tiếng với nghề chạm bạc, làm vàng từ lâu đời; thợ Định Công từng ra phố Hàng Bạc làm nghề. Trong làng vẫn còn một số hộ giữ nghề, nhưng phần lớn đã chuyển sang buôn bán, dịch vụ.
Làng Thanh Trì và bánh cuốn. Làng Thanh Trì bên đê sông Hồng nổi tiếng với bánh cuốn mỏng, tráng trên nồi hơi, ăn kèm chả quế, hành phi. Lưu ý: làng này thuộc phường Thanh Trì của quận Hoàng Mai cũ, không thuộc huyện Thanh Trì sau năm 2004.
Đền, đình làng. Nhiều làng như Định Công, Hoàng Mai, Tương Mai, Lĩnh Nam còn đình, chùa, miếu, là nơi tổ chức hội làng vào mùa xuân. Đây là chỗ người dân gốc gặp nhau, giữa những khu chung cư mới.
Linh Đàm, Yên Sở và chuyện nước
Hoàng Mai cũ nằm ở vùng trũng phía nam nội thành, nơi các sông thoát nước như Kim Ngưu, sông Sét, sông Lừ đổ về. Đầm Linh Đàm ở Hoàng Liệt và hồ Yên Sở là hai mặt nước lớn nhất. Hồ Yên Sở gắn với trạm bơm lớn bơm nước từ nội đô ra sông Hồng vào mùa mưa, và với công viên Yên Sở rộng ở phía nam.
Khu đô thị bán đảo Linh Đàm được xây dựng từ cuối thập niên 1990, với các tòa chung cư cao tầng quanh đầm. Đây là một trong những khu đô thị mới đầu tiên của Hà Nội, sau đó được mở rộng với nhiều tòa nhà rất đông dân, thường được nhắc tới khi bàn về mật độ dân cư, giao thông, hạ tầng.
Do địa hình trũng, nhiều khu vực ở Hoàng Mai cũ hay ngập khi mưa lớn. Người mua hoặc thuê nhà ở đây nên hỏi kỹ về tình trạng ngập của từng tuyến phố, ngõ, thay vì chỉ nhìn vị trí trên bản đồ.
Giao thông: Giải Phóng, Pháp Vân, vành đai 3
Hoàng Mai cũ là cửa ngõ phía nam của Hà Nội. Đường Giải Phóng – quốc lộ 1 chạy dọc phía tây, nối với cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ ở nút Pháp Vân. Đường vành đai 3 trên cao chạy qua phía nam, nối với cầu Thanh Trì sang Long Biên, Gia Lâm. Đường Tam Trinh, Lĩnh Nam, Nguyễn Tam Trinh nối phía đông với đê sông Hồng.
Bến xe Giáp Bát, một trong những bến xe khách lớn của thủ đô, nằm trên đường Giải Phóng, đón xe từ các tỉnh phía nam. Bến xe Nước Ngầm gần nút Pháp Vân cũng là đầu mối xe khách. Người từ Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An lên Hà Nội thường xuống ở hai bến này.
Đường sắt Bắc – Nam chạy qua vùng Giáp Bát, có ga Giáp Bát dùng cho tàu hàng và một số chuyến tàu khách. Mật độ giao thông cao khiến giờ cao điểm ở Giải Phóng, Kim Đồng, Trương Định thường ùn tắc kéo dài.
Đời sống của một quận đông dân
Hoàng Mai cũ là một trong những quận đông dân nhất Hà Nội. Dân cư gồm ba lớp: dân gốc các làng, người chuyển từ nội đô ra khu tập thể và nhà riêng từ thập niên 1980–1990, và người từ các tỉnh đến ở chung cư mới. Ba lớp này tạo nên một đời sống đa dạng, với chợ làng, chợ dân sinh, siêu thị, trung tâm thương mại cạnh nhau.
Trường học, bệnh viện, chợ ở Hoàng Mai thường quá tải vì dân số tăng nhanh hơn hạ tầng. Phụ huynh ở các khu đô thị mới thường phải tính toán kỹ chuyện trường cho con, nhất là ở các phường có nhiều tòa chung cư mới bàn giao.
Sau khi bỏ cấp quận, việc quản lý trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở do phường mới phụ trách theo phân cấp của thành phố. Phụ huynh nên theo dõi thông báo tuyển sinh của phường nơi mình cư trú, vì phạm vi phường mới khác phường cũ.
Quy đổi địa chỉ Hoàng Mai cũ
Với giấy tờ trước năm 2004, xác định trước hết vùng đó thuộc Hai Bà Trưng hay Thanh Trì lúc bấy giờ. Với giấy tờ 2004 đến 6/2025, ghi quận Hoàng Mai cùng tên phường cũ. Từ 7/2025, ghi phường mới và thành phố Hà Nội.
Ví dụ, một căn hộ ở bán đảo Linh Đàm trước đây ghi "phường Hoàng Liệt, quận Hoàng Mai" nay ghi "phường Hoàng Liệt, Hà Nội", tên phường giữ nguyên nhưng phạm vi rộng hơn. Một ngôi nhà ở làng Định Công trước đây ghi "phường Định Công, quận Hoàng Mai" nay ghi "phường Định Công, Hà Nội".
Các phường cũ bị chia như Đại Kim, Thịnh Liệt, Hoàng Văn Thụ là nơi dễ nhầm nhất, vì cùng một khu đô thị có thể nằm ở hai phường mới. Hãy hỏi ban quản lý tòa nhà hoặc tổ dân phố, họ thường đã nhận được thông báo chính thức.
Hoàng Mai trên bản đồ: ranh giới và hàng xóm
Hoàng Mai cũ có hình dạng khá gọn: phía bắc giáp Hai Bà Trưng theo các trục Minh Khai, Trương Định, Đại La; phía tây giáp Thanh Xuân và Đống Đa theo đường Giải Phóng, sông Tô Lịch; phía nam giáp huyện Thanh Trì cũ quanh Pháp Vân, Tứ Hiệp; phía đông là sông Hồng, bên kia là Long Biên cũ. Ranh phía đông hoàn toàn bằng nước, ranh ba phía còn lại là đường phố và kênh mương.
Vì nằm giữa nội đô và ngoại thành phía nam, Hoàng Mai cũ trở thành vùng đệm: nhiều người làm việc ở trung tâm nhưng chọn ở Hoàng Mai vì giá nhà thấp hơn, gần các bến xe về quê. Ngược lại, người ở Thanh Trì, Thường Tín cũ đi vào nội đô đều phải qua vùng này.
Sau 7/2025, ranh giới giữa các phường mới ở đây có nơi lệch so với ranh quận cũ, nhất là ở phía tây nam, nơi vùng Đại Kim, Định Công tiếp giáp Thanh Xuân, Thanh Trì cũ. Phường Thanh Liệt mới là ví dụ: phường này gom đất từ cả Thanh Trì cũ và các phường giáp ranh, nên một số hộ vốn ghi "quận Hoàng Mai" nay thuộc Thanh Liệt.
Câu hỏi thường gặp
Quận Hoàng Mai được lập năm nào?
Quận được lập theo nghị định của Chính phủ tháng 11/2003, chính thức hoạt động từ đầu năm 2004, cùng lúc với quận Long Biên. Hoàng Mai tồn tại đến 30/6/2025, khi Hà Nội bỏ cấp quận, huyện theo chủ trương chung của cả nước.
Làng bánh cuốn Thanh Trì thuộc huyện Thanh Trì hay Hoàng Mai?
Làng Thanh Trì nổi tiếng bánh cuốn nằm bên đê sông Hồng, từ năm 2004 thuộc phường Thanh Trì của quận Hoàng Mai, không thuộc huyện Thanh Trì sau năm 2004. Từ 7/2025, vùng phường Thanh Trì cũ được chia cho các phường ven sông phía nam như Vĩnh Hưng, Lĩnh Nam; muốn biết chính xác cần tra theo số nhà.
Linh Đàm nay thuộc phường nào?
Bán đảo Linh Đàm thuộc phường Hoàng Liệt cũ, nay chủ yếu thuộc phường Hoàng Liệt mới. Phường mới rộng hơn phường cũ, gồm thêm một phần Đại Kim, Thịnh Liệt. Một số tòa nhà giáp ranh có thể thuộc phường bên cạnh, nên tra lại khi làm giấy tờ.
Tên Hoàng Mai có nghĩa là gì?
Hoàng Mai là tên một làng thuộc vùng kẻ Mơ xưa ở phía nam kinh thành, cùng với Mai Động và Tương Mai. Khi lập quận năm 2003, tên làng được chọn làm tên quận; từ 7/2025, tên này còn ở một phường mới, nhỏ hơn quận cũ nhiều.
Đại Kim cũ nay thuộc phường nào?
Phường Đại Kim cũ bị chia cho hơn một phường mới, chủ yếu là Định Công và Hoàng Liệt, có phần giáp ranh phía tây liên quan tới phường Thanh Liệt. Vì ranh chia theo khu phố, bạn nên tra số nhà cụ thể trong bảng đối chiếu.