Quận Hai Bà Trưng là một trong bốn quận nội thành gốc của Hà Nội, nằm phía nam hồ Hoàn Kiếm, trải từ phố Huế, Bà Triệu xuống tới bờ sông Hồng ở Vĩnh Tuy, Thanh Lương. Từ 1/7/2025 địa bàn Hai Bà Trưng cũ chủ yếu thuộc ba phường mới: phường Hai Bà Trưng, phường Bạch Mai và phường Vĩnh Tuy; dải ven sông thuộc phường Hồng Hà, một phần phía nam giáp Hoàng Mai cũ thuộc các phường lân cận.
Tên quận được đặt để tưởng nhớ Trưng Trắc, Trưng Nhị, hai chị em khởi nghĩa chống ách đô hộ nhà Hán năm 40. Trong lòng quận cũ có ngôi đền thờ Hai Bà ở Đồng Nhân, hai hồ lớn Thiền Quang và Bảy Mẫu, cụm trường đại học Bách khoa, Kinh tế quốc dân, Xây dựng, và những phố buôn bán sầm uất bậc nhất nội thành.
Năm 2003, phần phía nam của quận cùng một số xã của Thanh Trì được tách để lập quận Hoàng Mai. Vì thế, khi đọc giấy tờ cũ của vùng Tương Mai, Mai Động, Hoàng Văn Thụ, cần biết năm cấp để biết vùng ấy đang thuộc quận nào.
Đền Đồng Nhân và tên quận
Theo truyền thuyết và thần tích, sau khi Hai Bà Trưng mất, dân làng Đồng Nhân bên sông Hồng lập đền thờ trên bãi sông. Do bãi bị lở, đầu thế kỷ 19 dân làng dời đền vào vị trí hiện nay ở phố Hai Bà Trưng gần chợ Hôm. Đền có kiến trúc cổ, sân rộng, lễ hội chính vào đầu tháng Hai âm lịch, có rước, tế lễ và các hoạt động văn hoá.
Khi Hà Nội chia nội thành thành bốn khu phố năm 1961, tên Hai Bà Trưng được đặt cho khu phố phía nam. Sau đó khu phố đổi thành quận. Đây là quận duy nhất trong bốn quận gốc mang tên người, ba quận còn lại mang tên hồ (Hoàn Kiếm), tên quảng trường (Ba Đình) và tên gò (Đống Đa).
Lưu ý tránh nhầm: phố Hai Bà Trưng chạy qua quận Hoàn Kiếm cũ, không phải quận Hai Bà Trưng. Đền Hai Bà Trưng ở Đồng Nhân thì thuộc quận Hai Bà Trưng cũ. Ngoài ra còn đền thờ Hai Bà ở Mê Linh (Hạ Lôi) và ở Hát Môn (Phúc Thọ), đều là đất Hà Nội ngày nay.
Bốn quận nội thành gốc chia nhau những lớp ký ức khác nhau của thủ đô: Hoàn Kiếm giữ truyền thuyết trả gươm, Ba Đình giữ dấu một cuộc khởi nghĩa thế kỷ 19, Đống Đa giữ trận đánh năm 1789, còn Hai Bà Trưng giữ ký ức xa nhất, cuộc khởi nghĩa đầu Công nguyên. Đặt tên như vậy, người làm quy hoạch năm 1961 đã biến bản đồ hành chính thành một bản tóm tắt lịch sử.
Các phường cũ nhóm theo phường mới
Hai Bà Trưng trước 2025 có gần hai mươi phường. Bảng dưới gom theo hướng chính; vùng giáp ranh nên tra bảng đối chiếu.
| Phường mới (từ 7/2025) | Vùng phường cũ chính | Dấu mốc |
|---|---|---|
| Phường Hai Bà Trưng | Phạm Đình Hổ, Nguyễn Du, Lê Đại Hành, Đồng Nhân, Bùi Thị Xuân cũ, Phố Huế, Đống Mác (một phần) | Phố Huế, Bà Triệu, đền Đồng Nhân, chợ Hôm |
| Phường Bạch Mai | Bạch Mai, Bách Khoa, Đồng Tâm, Trương Định, Quỳnh Mai, Quỳnh Lôi, Lê Đại Hành (một phần) | Đại học Bách khoa, Kinh tế quốc dân, chợ Mơ |
| Phường Vĩnh Tuy | Vĩnh Tuy, Thanh Lương, Minh Khai, Thanh Nhàn (một phần) | Cầu Vĩnh Tuy, khu Minh Khai, ven sông |
| Phường Hồng Hà | Bạch Đằng và dải ngoài đê | Bờ sông Hồng |
Tên các phường cũ trong cột giữa là gần đúng; một vài phường nhỏ ở nội thành đã nhập lại từ trước năm 2025. Bạn nên coi bảng như la bàn để định hướng, không phải văn bản pháp lý.
Hồ, công viên và trường đại học
Công viên Thống Nhất và hồ Bảy Mẫu. Công viên lớn nhất nội thành, xây dựng từ cuối thập niên 1950 trên vùng đầm trũng, với hồ Bảy Mẫu ở giữa. Công viên từng mang tên Lênin, sau đó lấy lại tên Thống Nhất. Đây là nơi tập thể dục, đi bộ quen thuộc của dân cư mấy quận lân cận.
Hồ Thiền Quang. Hồ nằm giữa các phố Nguyễn Du, Trần Bình Trọng, Trần Nhân Tông, Quang Trung. Phố Nguyễn Du ven hồ có hàng hoa sữa nổi tiếng mỗi độ thu sang.
Cụm trường đại học Bách khoa – Kinh tế – Xây dựng. Vùng Bách Khoa, Đồng Tâm, Trần Đại Nghĩa tập trung nhiều trường đại học lớn. Khu ký túc xá, nhà trọ, quán ăn sinh viên quanh đây tạo nên một tiểu vùng riêng, đông vui vào mùa học.
Phố Lò Đúc, Hàn Thuyên và các biệt thự cũ. Phía đông quận cũ còn nhiều biệt thự xây thời Pháp, mái ngói, tường vàng, sân vườn nhỏ, nhiều căn nay chia cho nhiều hộ ở. Đi bộ qua Lò Đúc, Hàn Thuyên, Hương Viên vào buổi sáng là cách dễ nhất để thấy lớp kiến trúc này trước khi nó thay đổi.
Chợ Hôm, chợ Mơ. Hai chợ lâu đời của phía nam nội thành. Chợ Hôm trên phố Huế nổi tiếng với hàng vải, chợ Mơ gắn với tên làng Mơ (Mai Động, Bạch Mai) xưa.
Phố Huế, Bà Triệu và nhịp buôn bán
Phố Huế và phố Bà Triệu là hai trục dọc chạy từ phía Hồ Gươm xuống phía nam, dọc hai bên là cửa hàng xe máy, quần áo, đồ gia dụng, quán ăn. Đây là vùng đô thị hình thành từ thời Pháp và đầu thế kỷ 20, với nhà ống mặt tiền hẹp, sâu, nhiều nhà có gác lửng.
Phía đông, các phố Lò Đúc, Hàn Thuyên, Hương Viên giữ dáng phố cũ với cây xanh, biệt thự kiểu Pháp. Phía nam, Minh Khai, Trương Định, Bạch Mai là vùng đô thị hoá muộn hơn, với nhà máy cũ, khu tập thể, chợ dân sinh. Vùng Minh Khai, Vĩnh Tuy có nhiều nhà máy thời bao cấp, nay một số đã di dời, đất chuyển sang xây khu đô thị, trung tâm thương mại.
Sự khác biệt này khiến người ở Hai Bà Trưng hay nói "trên phố" và "dưới Minh Khai" như hai thế giới. Khi phường được gom năm 2025, khác biệt ấy vẫn giữ nguyên; chỉ có tên đơn vị hành chính là thay đổi.
Hoàng Mai tách ra năm 2003
Năm 2003, Chính phủ ra nghị định lập quận Hoàng Mai, có hiệu lực từ đầu năm 2004. Quận mới gồm một số phường phía nam của Hai Bà Trưng, như Tương Mai, Mai Động, Hoàng Văn Thụ, Tân Mai, Giáp Bát, cùng nhiều xã phía bắc huyện Thanh Trì. Ranh giới mới giữa hai quận chạy theo các phố Minh Khai, Trương Định, Đại La.
Vì vậy, nếu bạn cầm giấy tờ trước năm 2004 ghi "phường Tương Mai, quận Hai Bà Trưng", nay địa chỉ đó không thuộc Hai Bà Trưng cũ nữa mà thuộc vùng Hoàng Mai cũ, và từ 7/2025 thuộc một phường mới trong vùng đó (phần lớn là phường Tương Mai mới). Đây là trường hợp hay gặp khi làm hồ sơ đất đai, thừa kế.
Ngược lại, các phường ở phía bắc trục Minh Khai – Trương Định vẫn ở lại với Hai Bà Trưng cho tới năm 2025. Hiểu đường ranh năm 2003 giúp bạn tra nhanh hơn rất nhiều so với dò từng phố.
Viết địa chỉ Hai Bà Trưng cũ sau 7/2025
Địa chỉ mới chỉ cần số nhà, ngõ, phố, phường mới và thành phố Hà Nội. Ví dụ một ngôi nhà trên phố Lò Đúc trước đây ghi "phường Phạm Đình Hổ, quận Hai Bà Trưng" nay ghi "phường Hai Bà Trưng, Hà Nội". Chữ "Hai Bà Trưng" vẫn còn, nhưng là tên phường, không còn là tên quận.
Một chỗ dễ nhầm là phường Bạch Mai mới: tên này gợi tới Bệnh viện Bạch Mai, nhưng bệnh viện nằm trên đường Giải Phóng, thuộc vùng Đống Đa cũ, không thuộc phường Bạch Mai mới. Tên phường lấy theo làng Bạch Mai và phường Bạch Mai cũ của Hai Bà Trưng.
Với vùng ven sông ngoài đê, như Bạch Đằng, một phần Thanh Lương, nên kiểm thêm vì dải này nay thuộc phường Hồng Hà, một phường dài trải qua nhiều quận cũ. Các hộ ở sát chân đê, nhất là quanh dốc lên đê, càng nên hỏi kỹ, vì ranh trong và ngoài đê có khi chỉ cách nhau một con ngõ.
Ven sông Hồng: Bạch Đằng, Thanh Lương, Vĩnh Tuy
Phía đông của quận cũ là đê sông Hồng, chạy theo đường Nguyễn Khoái, Minh Khai. Ngoài đê là các xóm ven sông của Bạch Đằng, Thanh Lương, Vĩnh Tuy, nơi xưa người dân trồng rau, làm bến bãi, buôn bán vật liệu xây dựng. Đời sống ngoài đê khác hẳn trong phố: nhà thấp, ngõ hẹp, nhiều hộ làm nghề tự do, và luôn nhớ mùa nước lên.
Cầu Vĩnh Tuy nối Hai Bà Trưng cũ với Long Biên cũ, đưa vào khai thác năm 2010, và sau đó được làm thêm một đơn nguyên song song. Cầu Chương Dương ở phía bắc, cầu Thanh Trì ở phía nam là hai lối qua sông khác của người ở vùng này. Trước khi có các cầu mới, nhiều người còn nhớ cảnh qua sông bằng phà, bằng đò ngang.
Từ 7/2025, dải ngoài đê này chủ yếu thuộc phường Hồng Hà, còn phía trong đê thuộc Vĩnh Tuy và các phường lân cận. Với các hộ ở đây, việc hiểu đúng mình thuộc phường nào rất quan trọng, vì các quy định về xây dựng, cấp phép ở vùng ngoài đê thường chặt hơn trong đê.
Câu hỏi thường gặp
Quận Hai Bà Trưng được đặt tên theo ai?
Theo tên Trưng Trắc và Trưng Nhị, hai chị em khởi nghĩa năm 40 chống ách đô hộ nhà Hán. Trong địa bàn quận cũ có đền thờ Hai Bà ở vùng Đồng Nhân, vốn được dời từ bãi sông vào vị trí hiện nay từ đầu thế kỷ 19.
Bệnh viện Bạch Mai có thuộc phường Bạch Mai mới không?
Không. Bệnh viện nằm trên đường Giải Phóng, thuộc vùng Phương Mai của quận Đống Đa cũ. Phường Bạch Mai mới lấy tên theo phường Bạch Mai cũ của quận Hai Bà Trưng, vùng quanh phố Bạch Mai và Bách Khoa.
Tương Mai trước đây thuộc quận nào?
Trước năm 2004, Tương Mai thuộc quận Hai Bà Trưng. Từ năm 2004 thuộc quận Hoàng Mai mới lập. Sau 7/2025, vùng này chủ yếu thuộc phường Tương Mai mới. Giấy tờ cũ ghi Hai Bà Trưng vẫn đúng tại thời điểm cấp.
Phố Hai Bà Trưng có thuộc quận Hai Bà Trưng không?
Không. Phố Hai Bà Trưng chạy qua quận Hoàn Kiếm cũ, từ phía Lê Thánh Tông tới Lê Duẩn. Đây là trường hợp tên phố và tên quận trùng nhau nhưng không cùng địa bàn, dễ gây nhầm khi tra địa chỉ.
Công viên Thống Nhất nay thuộc phường nào?
Công viên nằm giữa các phố Trần Nhân Tông, Lê Duẩn, Đại Cồ Việt, thuộc vùng Lê Đại Hành cũ, nay nằm trong khu vực các phường Hai Bà Trưng và Bạch Mai mới. Khi tìm đường, chỉ cần dùng tên công viên.