Quận Đống Đa là một trong bốn quận nội thành gốc của Hà Nội, nằm phía tây nam hồ Hoàn Kiếm, giữa Ba Đình, Hai Bà Trưng, Thanh Xuân và Cầu Giấy. Từ 1/7/2025, cấp quận bị bỏ; địa bàn Đống Đa cũ nay chủ yếu thuộc năm phường mới: Đống Đa, Kim Liên, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Láng và Ô Chợ Dừa, một phần nhỏ giáp ranh thuộc các phường bên cạnh.
Tên quận lấy từ gò Đống Đa, gò đất ở vùng Khương Thượng, nơi ghi dấu trận đánh mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789 khi vua Quang Trung đại phá quân Thanh. Đống Đa cũng là quận đông dân bậc nhất trong nội thành, với mật độ ngõ ngách dày đặc, các khu tập thể cũ, và những di tích như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, chùa Láng, đền Kim Liên.
Bài này giải thích tên gọi, nhóm các phường cũ theo phường mới, giới thiệu những di tích chính, và chỉ ra những chỗ dễ nhầm khi đọc địa chỉ cũ của một quận có ranh giới phức tạp như Đống Đa.
Gò Đống Đa và tên quận
Theo sử sách, cuối năm Mậu Thân 1788, quân Thanh kéo vào Thăng Long. Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế ở Phú Xuân, lấy niên hiệu Quang Trung, rồi tiến quân thần tốc ra Bắc. Trong mấy ngày Tết Kỷ Dậu, quân Tây Sơn phá đồn Hà Hồi, Ngọc Hồi; một cánh quân đánh vào đồn Khương Thượng, phía tây nam kinh thành. Tương truyền xác quân Thanh tử trận được chôn thành nhiều gò lớn, từ đó dân gian gọi là "đống đa", nghĩa là nhiều đống.
Gò Đống Đa nay nằm trong công viên văn hoá ở phố Tây Sơn, có tượng đài vua Quang Trung. Hằng năm, vào mùng 5 Tết, người dân tổ chức lễ hội kỷ niệm chiến thắng, với dâng hương, rước và các tiết mục truyền thống. Lễ hội này là một dịp hiếm hoi trong năm mà người ở nhiều quận khác tìm về vùng Đống Đa.
Khi Hà Nội chia khu phố nội thành năm 1961, tên Đống Đa được chọn cho khu phố phía tây nam, sau đổi thành quận. Ranh giới quận thay đổi vài lần: năm 1996, một phần đất phía nam và tây nam được chuyển sang lập quận Thanh Xuân. Từ đó Đống Đa giữ ranh giới khá ổn định cho tới năm 2025, chỉ có các đợt nhập, đổi tên phường ở bên trong.
Các phường cũ của Đống Đa theo phường mới
Đống Đa trước 2025 có hơn hai mươi phường, nhiều phường rất nhỏ. Đợt sắp xếp năm 2025 gom lại theo năm cụm chính dưới đây; ranh chính xác của từng tổ dân phố cần tra bảng đối chiếu chính thức.
| Cụm phường cũ (gần đúng) | Hướng sắp xếp từ 7/2025 | Dấu mốc dễ nhận |
|---|---|---|
| Văn Miếu, Quốc Tử Giám, Hàng Bột, Cát Linh (một phần), Văn Chương (một phần) | Phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám | Văn Miếu, phố Tôn Đức Thắng |
| Ô Chợ Dừa, Trung Liệt, Quang Trung, Nam Đồng, Thổ Quan, Khâm Thiên (một phần) | Phường Ô Chợ Dừa và phường Đống Đa | Đê La Thành, phố Xã Đàn, gò Đống Đa |
| Kim Liên, Phương Liên, Trung Tự, Phương Mai (một phần), Khương Thượng | Phường Kim Liên | Khu tập thể Kim Liên, hồ Ba Mẫu |
| Láng Thượng, Láng Hạ, Ngã Tư Sở, Thịnh Quang | Phường Láng | Chùa Láng, đường Láng, sông Tô Lịch |
Bảng chỉ để định hướng. Đống Đa là quận có ranh phường cũ cắt nhau lắt léo, nhiều ngõ nằm vắt qua hai phường; vì thế khi làm giấy tờ, cách chắc nhất vẫn là hỏi tổ dân phố hoặc ủy ban nhân dân phường mới.
Những di tích gắn với Đống Đa cũ
Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Văn Miếu dựng năm 1070 thời Lý Thánh Tông, Quốc Tử Giám lập năm 1076, được xem là trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Khu di tích giữ 82 tấm bia tiến sĩ khắc tên người đỗ các khoa thi thời Lê và Mạc, đặt trên lưng rùa đá. Tên của di tích nay trở thành tên một phường mới.
Chùa Láng. Tên chữ là Chiêu Thiền tự, ở vùng Láng Thượng, gắn với thiền sư Từ Đạo Hạnh thời Lý. Chùa có kiến trúc cổ, cổng tam quan và lối đi lát gạch dài, là một trong những ngôi chùa cổ được biết đến nhiều nhất ở phía tây Hà Nội.
Đền Kim Liên. Đền ở vùng Kim Liên, một trong bốn ngôi đền trấn giữ bốn phía kinh thành Thăng Long theo quan niệm xưa, trấn phía nam. Đền nhỏ nhưng còn giữ nhiều dấu vết kiến trúc cổ.
Gò Đống Đa. Như đã nói ở trên, gò nằm trong công viên văn hoá ở phố Tây Sơn, gắn với lễ hội mùng 5 Tết.
Ô Chợ Dừa. Một trong các cửa ô của thành Thăng Long – Hà Nội xưa. Tên cửa ô nay trở thành tên phường mới, giữ lại ký ức về vòng đê La Thành bao quanh kinh thành.
Khu tập thể, ngõ sâu và mật độ dân cư
Đống Đa là nơi tập trung nhiều khu tập thể xây từ thập niên 1960–1980: Kim Liên, Trung Tự, Khương Thượng, Nam Đồng, Thành Công (phần giáp Ba Đình), Văn Chương. Những dãy nhà năm tầng, ban công cơi nới, chuồng cọp sắt, sân chung trở thành hình ảnh đặc trưng của quận. Kim Liên được nhắc tới như một trong những khu tập thể kiểu Liên Xô đầu tiên ở Hà Nội.
Bên cạnh tập thể là hệ thống ngõ sâu, nhỏ, có những ngõ dài hàng trăm mét, chỉ vừa một xe máy. Phố Khâm Thiên, Xã Đàn, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Lương Bằng, Thái Hà, Chùa Bộc là các trục buôn bán chính, hai bên chen kín cửa hàng. Mật độ dân cư cao khiến Đống Đa thường được nhắc tới khi bàn chuyện ngập úng, cháy nổ, giao thông nội thành.
Nhiều khu tập thể đang trong diện cải tạo, xây mới. Với người dân, chuyện này kéo theo nhiều câu hỏi về tạm cư, tái định cư và giấy tờ nhà. Thông tin chính thức về từng dự án nên tra ở cơ quan quản lý của thành phố, không nên dựa vào lời đồn hay tin rao bán nhà.
Phố Khâm Thiên và vùng Ô Chợ Dừa
Phố Khâm Thiên mang tên Khâm Thiên Giám, cơ quan làm lịch và quan sát thiên văn thời phong kiến từng đặt ở khu vực này. Đến đầu thế kỷ 20, phố trở thành khu ăn chơi với nhiều nhà hát ả đào, ca trù. Cuối năm 1972, phố Khâm Thiên bị ném bom và có nhiều người dân thiệt mạng; một khu tưởng niệm nhỏ ở giữa phố ghi nhớ sự kiện này.
Ô Chợ Dừa là vùng nằm sát đê La Thành, con đê đất cổ bao quanh thành Thăng Long. Đường La Thành ngày nay chạy trên tuyến đê cũ, quanh co theo hình dáng của nó. Đi trên đường này, có thể thấy độ cao chênh lệch giữa mặt đường và nhà dân hai bên, dấu vết còn lại của con đê.
Hai cái tên Khâm Thiên và Ô Chợ Dừa cho thấy một điều: tên phố, tên phường ở Đống Đa thường là lớp ký ức của thành Thăng Long, không chỉ là tên đặt mới. Khi gom phường năm 2025, việc giữ lại tên Ô Chợ Dừa, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Kim Liên, Láng là giữ những lớp ký ức này.
Quy đổi địa chỉ và những chỗ dễ nhầm
Giấy tờ trước năm 1996 của vùng Thượng Đình, Khương Trung, Nhân Chính có thể ghi quận Đống Đa hoặc huyện Từ Liêm, Thanh Trì, vì đó là các vùng sau này chuyển sang quận Thanh Xuân. Nếu địa chỉ cũ của bạn nằm ở phía nam đường Trường Chinh – Láng, hãy kiểm lại xem năm đó vùng ấy thuộc quận nào.
Giấy tờ từ 1997 đến 6/2025 ghi quận Đống Đa cùng tên phường cũ. Một số phường nhỏ đã được gộp trong các đợt sắp xếp đơn vị cấp xã trước năm 2025, nên có thể bạn đang cầm một giấy tờ ghi tên phường đã không còn ngay cả trước tháng 7/2025. Trường hợp này vẫn tra được, vì bảng đối chiếu luôn đi theo từng tầng.
Từ 7/2025, khi viết địa chỉ mới, chỉ cần số nhà, ngõ, phố, phường mới và thành phố Hà Nội. Nếu muốn người khác dễ hiểu, có thể thêm "(Đống Đa cũ)" trong lời nói hoặc trong phần ghi chú, nhưng không đưa vào ô địa chỉ hành chính.
Trường học, bệnh viện và người từ xa đến
Đống Đa cũ là nơi nhiều người từ các tỉnh tìm đến vì hai lý do: học và chữa bệnh. Bệnh viện Bạch Mai trên đường Giải Phóng, vùng Phương Mai, là một trong những bệnh viện tuyến cuối lớn nhất miền Bắc; quanh bệnh viện là dãy nhà trọ, quán cơm, dịch vụ cho người nhà bệnh nhân hoạt động suốt ngày đêm.
Về trường học, trục Chùa Láng, Tây Sơn, Nguyễn Lương Bằng, La Thành có nhiều trường đại học, học viện như Đại học Ngoại thương, Học viện Ngoại giao, Đại học Thủy lợi, Đại học Công đoàn, Đại học Văn hóa Hà Nội. Sinh viên ở trọ trong các ngõ Chùa Láng, Tây Sơn, Khương Thượng từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Với người mới đến, lời khuyên thực tế là hỏi kỹ đường vào ngõ, vì nhiều ngõ ở Đống Đa vòng vèo, cùng tên số nhưng khác nhánh. Khi khai báo tạm trú sau 7/2025, ghi theo phường mới nơi mình ở, không ghi quận Đống Đa.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao quận lại tên là Đống Đa?
Tên lấy từ gò Đống Đa ở vùng Khương Thượng. Dân gian kể rằng sau trận đánh Tết Kỷ Dậu 1789 của vua Quang Trung, xác quân Thanh được chôn thành nhiều gò đất lớn, gọi là đống đa. Tên gò được đặt cho khu phố năm 1961 và sau đó là tên quận.
Văn Miếu nay thuộc phường nào?
Văn Miếu – Quốc Tử Giám nằm trong phường mới mang chính tên di tích: phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Phường này gom một số phường cũ ở phía đông bắc Đống Đa cũ, quanh phố Tôn Đức Thắng, Quốc Tử Giám và Văn Miếu.
Khu tập thể Kim Liên bây giờ thuộc phường nào?
Khu tập thể Kim Liên và vùng lân cận nay chủ yếu thuộc phường Kim Liên mới. Phường mới rộng hơn phường Kim Liên cũ, gồm thêm các phường xung quanh như Phương Liên, Trung Tự và một phần các phường giáp ranh.
Lễ hội gò Đống Đa tổ chức khi nào?
Lễ hội thường diễn ra vào mùng 5 Tết Nguyên đán, ngày kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa. Lễ có dâng hương tại tượng đài vua Quang Trung trong công viên gò Đống Đa ở phố Tây Sơn, cùng các hoạt động văn hoá dân gian.
Phường Láng mới gồm những vùng nào?
Phường Láng mới hình thành chủ yếu từ vùng Láng Thượng, Láng Hạ, Ngã Tư Sở, Thịnh Quang cũ, nằm dọc đường Láng và sông Tô Lịch, có chùa Láng. Ranh với các phường Giảng Võ, Thanh Xuân, Yên Hòa nên tra bảng đối chiếu khi cần chính xác.