Quận Cầu Giấy được thành lập theo nghị định của Chính phủ tháng 11/1996, từ thị trấn Cầu Giấy và một số xã phía đông của huyện Từ Liêm. Trước 1/7/2025 quận có 8 phường: Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu, Mai Dịch, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, Quan Hoa, Trung Hòa, Yên Hòa. Từ 1/7/2025 địa bàn này chủ yếu thuộc ba phường mới: phường Cầu Giấy, phường Nghĩa Đô và phường Yên Hòa.
Tên quận lấy từ một cây cầu cụ thể: cầu bắc qua sông Tô Lịch ở cửa ngõ phía tây kinh thành, gần các làng làm giấy dó. Ngày nay cây cầu đã được xây lại nhiều lần, và vùng đất quanh nó từ làng ven đô đã thành một quận của trường đại học, văn phòng và chung cư cao tầng.
Bài dưới đây đi theo thứ tự người tra cứu hay cần: tên gọi đến từ đâu, tám phường cũ nay về phường mới nào, những làng nghề và di tích còn lại, sông Tô Lịch, đời sống của một quận đại học, và cách viết địa chỉ cho đúng khi trong tay là giấy tờ ghi huyện Từ Liêm hay quận Cầu Giấy.
Cây cầu và nghề giấy
Từ thời Lê, dọc sông Tô Lịch phía tây bắc Thăng Long có một dải làng sống bằng nghề làm giấy dó: Yên Thái, Hồ Khẩu, Đông Xã, Nghĩa Đô và các làng lân cận, gọi chung là vùng "kẻ Bưởi". Giấy ở đây được dùng để viết, in sách, làm sắc phong, và dùng cho cả nghề tranh dân gian. Hàng giấy được chở theo sông Tô Lịch vào thành, qua cây cầu ở cửa ô phía tây, nên dân gian gọi là Cầu Giấy.
Thời Pháp, Cầu Giấy là ranh giới giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Hà Đông. Tên này còn gắn với trận Cầu Giấy năm 1873 và 1883, hai lần quân Pháp bị phục kích, các chỉ huy Francis Garnier và Henri Rivière tử trận. Cả hai trận đều diễn ra quanh vùng này, nên tên Cầu Giấy xuất hiện nhiều trong sách lịch sử.
Khi nghề giấy suy tàn trong thế kỷ 20, tên Cầu Giấy vẫn ở lại: thị trấn Cầu Giấy của huyện Từ Liêm, rồi quận Cầu Giấy năm 1996, và nay là phường Cầu Giấy mới. Nghề giấy dó thì gần như đã biến mất khỏi vùng này, chỉ còn trong tên phố, tên làng và vài hoạt động phục dựng nhỏ.
Tám phường cũ và ba phường mới
Bảng ghi hướng sắp xếp chung. Một số phường cũ bị chia phần, nhất là ở vùng giáp ranh với Ba Đình, Đống Đa, Thanh Xuân, Bắc và Nam Từ Liêm cũ.
| Phường cũ | Gốc làng xưa | Hướng sắp xếp từ 7/2025 |
|---|---|---|
| Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu, Quan Hoa, một phần Mai Dịch | Làng Vòng (Dịch Vọng), làng Quan Hoa | Chủ yếu vào phường Cầu Giấy |
| Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, một phần Mai Dịch | Làng Nghĩa Đô, vùng làm giấy cũ | Chủ yếu vào phường Nghĩa Đô (nhận thêm phần giáp ranh của Bắc Từ Liêm, Tây Hồ cũ) |
| Yên Hòa, Trung Hòa | Làng Yên Hòa, Trung Kính, Hạ Yên Quyết | Chủ yếu vào phường Yên Hòa |
Phường Nghĩa Đô mới là ví dụ điển hình cho việc ranh mới không theo ranh quận cũ: phường này gom thêm phần đất phía bắc vốn thuộc quận khác. Vì vậy, khi tra một địa chỉ ở vùng giáp ranh đường Hoàng Quốc Việt, Phạm Văn Đồng, nên kiểm từng số nhà.
Dấu tích và đặc sản của đất Cầu Giấy
Cốm làng Vòng. Làng Vòng thuộc Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu là nơi làm cốm nổi tiếng nhất Hà Nội. Cốm làm từ lúa nếp non, rang rồi giã, sàng nhiều lần, ăn ngon nhất vào mùa thu khi lúa nếp vừa đầy sữa. Nhiều hộ vẫn giữ nghề dù ruộng lúa đã gần hết, phải mua lúa non từ các vùng khác.
Chùa Hà. Ngôi chùa ở Dịch Vọng Hậu, gần trục Cầu Giấy – Xuân Thủy, được nhiều người trẻ Hà Nội biết đến. Kiến trúc cổ của chùa đã qua nhiều lần tu sửa, sân chùa nhỏ nhưng là một điểm lặng hiếm hoi giữa khu phố đông.
Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Nằm ở đường Nguyễn Văn Huyên, phường Nghĩa Đô cũ. Khu trưng bày ngoài trời có các ngôi nhà dân gian dựng lại theo nguyên mẫu của nhiều dân tộc, là nơi học sinh và du khách tìm đến để hiểu sự đa dạng văn hoá Việt Nam.
Công viên Nghĩa Đô và công viên Cầu Giấy. Hai khoảng xanh lớn của vùng này, nơi người dân tập thể dục buổi sáng và trẻ em vui chơi buổi chiều. Giữa một quận nhiều nhà cao tầng, đây là chỗ hiếm hoi còn thấy được bầu trời rộng.
Một quận của trường đại học và văn phòng
Cầu Giấy cũ có mật độ trường đại học cao: Đại học Quốc gia Hà Nội với nhiều trường thành viên trên đường Xuân Thủy, Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền và một số học viện khác. Mỗi năm có hàng chục nghìn sinh viên thuê trọ ở Dịch Vọng, Mai Dịch, Quan Hoa, nên kinh tế dịch vụ quanh trường rất sôi động.
Từ đầu thế kỷ 21, trục Trần Duy Hưng, Phạm Hùng, Duy Tân, Trung Kính trở thành vùng văn phòng, khách sạn và chung cư cao tầng. Khu đô thị Trung Hòa – Nhân Chính, khu đô thị Cầu Giấy và Yên Hòa thay đổi diện mạo của những cánh đồng cũ. Phố Duy Tân được gọi vui là "phố công nghệ" vì tập trung nhiều doanh nghiệp phần mềm.
Giao thông của vùng xoay quanh các trục hướng tây: Cầu Giấy – Xuân Thủy – Hồ Tùng Mậu, Trần Duy Hưng – Đại lộ Thăng Long, và đường vành đai 3 trên cao. Tuyến đường sắt đô thị Nhổn – ga Hà Nội có các ga trên cao dọc trục Xuân Thủy – Cầu Giấy. Giờ cao điểm, ùn tắc ở nút Cầu Giấy và Trần Duy Hưng là chuyện người ở đây ai cũng biết.
Viết địa chỉ Cầu Giấy cũ cho đúng
Giấy tờ trước tháng 11/1996 của vùng này ghi huyện Từ Liêm, với các tên xã như Dịch Vọng, Mai Dịch, Yên Hòa, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân, hoặc thị trấn Cầu Giấy. Giấy tờ từ 1997 đến 6/2025 ghi quận Cầu Giấy cùng tên phường cũ. Từ 7/2025, địa chỉ mới chỉ cần ghi phường mới và thành phố Hà Nội.
Phường Dịch Vọng và Dịch Vọng Hậu là hai phường riêng, dù tên gần nhau: Dịch Vọng ở phía nam đường Xuân Thủy – Cầu Giấy, Dịch Vọng Hậu ở phía bắc. Sự nhầm lẫn giữa hai tên này xuất hiện cả trong hợp đồng thuê nhà; khi quy đổi sang phường mới, hãy kiểm lại tên phường cũ thật kỹ.
Người thuê trọ, sinh viên nên lưu ý: đăng ký tạm trú sau 7/2025 dùng tên phường mới. Nếu chủ nhà còn đưa hợp đồng mẫu cũ ghi "quận Cầu Giấy", không có nghĩa hợp đồng vô hiệu, nhưng khi khai báo với công an phường cần ghi theo đơn vị hiện hành.
Sông Tô Lịch qua đất Cầu Giấy
Sông Tô Lịch từng là con sông quan trọng của Thăng Long, chảy từ phía bắc thành, men theo phía tây rồi xuống phía nam đổ ra sông Nhuệ. Đoạn qua Cầu Giấy là đoạn từng chở giấy, chở hàng vào kinh thành, và hai bờ sông là những làng làm giấy, làm cốm, trồng lúa. Trong ký ức dân gian, câu ca về "sông Tô nước chảy trong ngần" là hình ảnh của chính đoạn sông này.
Trong thế kỷ 20, cùng với tốc độ đô thị hoá, sông Tô Lịch bị kè cứng, thu hẹp và trở thành kênh thoát nước thải của thành phố. Người ở Cầu Giấy, Thanh Xuân, Đống Đa quen với dòng nước đen và mùi khó chịu vào mùa khô. Nhiều phương án làm sạch sông đã được thử nghiệm, nhưng con sông vẫn chưa trở lại như mô tả trong sách xưa.
Ngày nay, đường Bưởi, đường Láng, đường Cầu Giấy chạy men theo hai bờ sông. Với người tra lịch sử địa phương, sông Tô là chìa khoá để hiểu vì sao các làng Yên Thái, Hồ Khẩu, Nghĩa Đô, Dịch Vọng lại phát triển nghề giấy, nghề cốm: nước, ruộng và đường vận chuyển đều đến từ con sông này.
Ở và làm việc tại Cầu Giấy cũ: những điều thực tế
Cầu Giấy cũ là nơi nhiều người trẻ từ các tỉnh chọn ở trong những năm đầu đi học, đi làm. Ưu điểm là gần trường, gần văn phòng, nhiều tuyến xe buýt và có ga đường sắt đô thị. Nhược điểm là đường đông, giá thuê nhà cao hơn các vùng ven và nhiều khu trọ chật hẹp trong ngõ sâu. Khi chọn chỗ ở, nên đi thử quãng đường vào giờ cao điểm thay vì chỉ nhìn khoảng cách trên bản đồ.
Người ở chung cư cao tầng ở Trung Hòa, Yên Hòa, Dịch Vọng cần để ý tới các quy định về phòng cháy, chữa cháy và quản lý tòa nhà; người ở nhà trọ trong ngõ nên hỏi kỹ lối thoát hiểm, đồng hồ điện nước riêng. Đó là những chuyện thực tế hơn mọi bảng xếp hạng.
Sau 7/2025, các thủ tục cư trú, xác nhận giấy tờ cho sinh viên và người lao động làm tại công an, ủy ban nhân dân của phường mới. Nếu bạn ở vùng giáp ranh như phía bắc đường Hoàng Quốc Việt hay phía tây đường Phạm Hùng, nên hỏi chủ nhà hoặc tổ dân phố xem khu mình thuộc phường mới nào, vì ranh mới không nhất thiết trùng với ranh quận cũ.
Câu hỏi thường gặp
Tên Cầu Giấy có nghĩa là gì?
Tên gọi xuất phát từ cây cầu qua sông Tô Lịch ở cửa ngõ phía tây kinh thành, gần dải làng làm giấy dó như Yên Thái, Hồ Khẩu, Nghĩa Đô. Giấy được chở qua cầu vào thành bán, nên dân gian gọi cây cầu là Cầu Giấy.
Quận Cầu Giấy được lập năm nào và từ đâu?
Quận lập theo nghị định của Chính phủ tháng 11/1996 và đi vào hoạt động từ đầu năm 1997, từ thị trấn Cầu Giấy và các xã Dịch Vọng, Mai Dịch, Yên Hòa, Nghĩa Đô, Nghĩa Tân của huyện Từ Liêm, cùng một phần đất lân cận.
Cốm làng Vòng thuộc phường nào bây giờ?
Làng Vòng gồm vùng Dịch Vọng, Dịch Vọng Hậu cũ, nay chủ yếu thuộc phường Cầu Giấy mới. Các cơ sở làm cốm vẫn hoạt động trong ngõ nhỏ quanh đường Trần Thái Tông, Dịch Vọng, đông nhất vào mùa thu.
Bảo tàng Dân tộc học nay thuộc phường nào?
Bảo tàng ở đường Nguyễn Văn Huyên, vốn thuộc phường Nghĩa Đô của quận Cầu Giấy cũ, nay thuộc phường Nghĩa Đô mới. Tên phường giữ nguyên, nhưng phạm vi phường mới rộng hơn phường cũ.
Phường Trung Hòa cũ có thuộc phường Cầu Giấy mới không?
Phần lớn không. Trung Hòa cùng Yên Hòa chủ yếu được gom vào phường Yên Hòa mới. Một phần nhỏ giáp ranh có thể thuộc đơn vị khác, nên khi làm giấy tờ, hãy đối chiếu số nhà với bảng sắp xếp của thành phố.