Quận Bắc Từ Liêm được lập theo nghị quyết của Chính phủ cuối năm 2013 (có hiệu lực từ 1/4/2014), từ nửa phía bắc huyện Từ Liêm. Quận có 13 phường, trải từ bãi sông Hồng ở phía bắc xuống tới quốc lộ 32. Từ 1/7/2025, cấp quận bị bỏ; địa bàn Bắc Từ Liêm cũ nay chủ yếu thuộc các phường mới Tây Tựu, Phú Diễn, Xuân Đỉnh, Đông Ngạc, Thượng Cát, một phần phía đông nam gắn với các phường giáp Cầu Giấy.
Với nhiều người, Bắc Từ Liêm vẫn là "Từ Liêm", vì quận chỉ tồn tại hơn mười năm, trong khi huyện Từ Liêm có mặt từ thời phong kiến. Vùng đất này là chỗ gặp nhau của ba lớp: làng ven sông lâu đời như Chèm, Vẽ, Liên Mạc; làng trồng hoa, trồng rau như Tây Tựu, Minh Khai; và đô thị mới mọc lên quanh các trường đại học, khu chung cư.
Huyện Từ Liêm và cuộc tách đôi năm 2013
Từ Liêm là tên huyện cổ của đất Thăng Long, có mặt trong sử sách từ thời Lê. Thời Nguyễn, huyện thuộc phủ Hoài Đức của tỉnh Hà Nội; sau đó thuộc tỉnh Hà Đông, rồi được nhập vào Hà Nội khi thành phố mở rộng năm 1961. Trong nửa thế kỷ tiếp theo, Từ Liêm liên tục bị "cắt" cho nội thành: năm 1995 một số xã sang lập quận Tây Hồ, năm 1996 một số xã sang lập quận Cầu Giấy và Thanh Xuân.
Đến đầu thập niên 2010, phần còn lại của huyện đã đô thị hoá nhanh, dân số tăng mạnh, hạ tầng không còn hợp mô hình huyện. Chính phủ ra nghị quyết điều chỉnh địa giới huyện Từ Liêm, chia thành hai quận: Bắc Từ Liêm và Nam Từ Liêm. Thị trấn Cầu Diễn, huyện lỵ cũ, nằm ngay trên trục ranh giới ấy; tên Cầu Diễn ở lại với một phường của Nam Từ Liêm, còn vùng phía bắc trục đường thuộc các phường Phú Diễn, Phúc Diễn của Bắc Từ Liêm.
Ranh giới giữa hai quận đại thể chạy theo quốc lộ 32 (đường Hồ Tùng Mậu – Cầu Diễn – Xuân Phương). Phía bắc đường là Bắc Từ Liêm, phía nam là Nam Từ Liêm. Biết điều này, bạn có thể nhanh chóng đoán một địa chỉ "huyện Từ Liêm" cũ nay thuộc về phía nào, trước khi tra kỹ tới phường.
Các phường cũ của Bắc Từ Liêm
Quận có 13 phường, đều lập từ xã cùng tên hoặc từ việc chia đôi một xã cũ của huyện Từ Liêm. Hướng sắp xếp 2025 ghi theo nét chung; ranh chính xác cần tra bảng đối chiếu.
| Phường cũ (đến 6/2025) | Lập từ | Hướng sắp xếp từ 7/2025 |
|---|---|---|
| Tây Tựu, Minh Khai, Liên Mạc (một phần) | Các xã cùng tên | Vùng phía tây bắc, quanh phường Tây Tựu mới |
| Phú Diễn, Phúc Diễn | Đất xã Phú Diễn và vùng giáp quốc lộ 32 | Quanh phường Phú Diễn mới |
| Xuân Đỉnh, Xuân Tảo | Xã Xuân Đỉnh chia đôi | Quanh phường Xuân Đỉnh mới |
| Đông Ngạc, Đức Thắng, Thụy Phương | Xã Đông Ngạc, Thụy Phương và vùng lân cận | Quanh phường Đông Ngạc mới |
| Thượng Cát, Liên Mạc (phần còn lại) | Xã Thượng Cát, Liên Mạc | Quanh phường Thượng Cát mới |
| Cổ Nhuế 1, Cổ Nhuế 2 | Xã Cổ Nhuế chia đôi | Chia vào các phường giáp phía đông, trong đó có phần sang phường Nghĩa Đô |
Bảng cho thấy một điều: ở Bắc Từ Liêm, gần như mọi tên phường đều là tên làng. Khi các phường được gộp năm 2025, những cái tên làng lớn nhất được giữ làm tên phường mới, còn tên làng nhỏ hơn lui về tên tổ dân phố, tên ngõ.
Làng cũ, nghề cũ trong lòng quận mới
Đình Chèm (Thụy Phương). Đình nằm sát đê sông Hồng, thờ Lý Ông Trọng, nhân vật trong truyền thuyết đời Hùng Vương và thời Tần. Đình có kiến trúc gỗ nhiều lớp, sân rộng nhìn ra bãi sông, là một trong những ngôi đình cổ được biết đến nhiều nhất ở ven đô Hà Nội.
Đông Ngạc, làng Vẽ. Làng nổi tiếng là đất khoa bảng, có văn chỉ ghi tên những người đỗ đạt. Người già vẫn gọi tên nôm "kẻ Vẽ". Trong làng còn đình, nhà thờ họ và những ngôi nhà cổ xen giữa nhà mới.
Tây Tựu và nghề hoa. Tây Tựu từng là vùng trồng hoa lớn bậc nhất ven Hà Nội, cung cấp hoa cúc, hoa hồng, hoa ly cho các chợ đầu mối. Đô thị hoá làm diện tích ruộng hoa co lại, một phần nghề hoa dịch chuyển sang Mê Linh và các vùng xa hơn, nhưng sáng sớm vẫn còn những cánh đồng hoa trước khi người ta ra chợ.
Cổ Nhuế và nghề may. Cổ Nhuế được biết đến với nghề may đo và may gia công, nhất là quần áo đồng phục. Nhiều hộ vẫn giữ xưởng nhỏ trong nhà, tiếng máy khâu là âm thanh quen của những con ngõ ở đây.
Thượng Cát, Liên Mạc ven đê. Hai vùng này nằm sát sông Hồng, còn đồng bãi, vườn rau, vườn cây cảnh. Đây là phần còn mang dáng làng nhiều nhất của quận cũ.
Một quận đại học và chung cư
Song song với làng cũ, Bắc Từ Liêm cũ là nơi đặt nhiều trường đại học, học viện: Đại học Mỏ – Địa chất, Đại học Công nghiệp Hà Nội, Học viện Tài chính và một số trường khác. Sinh viên thuê trọ dày đặc ở Cổ Nhuế, Đông Ngạc, Minh Khai, kéo theo chợ, quán ăn, cửa hàng photo, tiệm sửa xe mở suốt ngày.
Từ đầu thế kỷ này, các khu đô thị mới mọc dọc đường Phạm Văn Đồng, Phạm Hùng kéo dài, Hoàng Quốc Việt kéo dài, quanh Ciputra phía giáp Tây Hồ. Đường vành đai 3 đi trên cao dọc phía đông, nối với cầu Thăng Long; tuyến đường sắt đô thị Nhổn – ga Hà Nội chạy dọc quốc lộ 32 ở ranh phía nam. Chính hai trục này làm dân cư dịch chuyển rất nhanh trong hai thập niên qua.
Hệ quả là trong cùng một phường cũ có thể có nhà vườn, nhà ống của dân gốc, dãy trọ sinh viên và tòa chung cư ba mươi tầng. Người dân gốc vẫn tổ chức hội làng, giỗ họ; người mới đến thì gắn với khu chung cư, trường học của con. Cả hai lớp cùng dùng một địa chỉ hành chính, và từ 2025 cùng đổi sang một tên phường mới.
Đọc địa chỉ "Từ Liêm" trên giấy tờ cũ
Giấy tờ trước 4/2014 ghi "xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm" hay "xã Tây Tựu, huyện Từ Liêm" rất phổ biến, đặc biệt trên giấy khai sinh, bằng cấp, hợp đồng mua bán đất. Để quy đổi, trước hết xác định xã cũ đó nằm bên nào quốc lộ 32. Các xã Thượng Cát, Liên Mạc, Thụy Phương, Đông Ngạc, Xuân Đỉnh, Cổ Nhuế, Tây Tựu, Minh Khai, Phú Diễn thuộc phía bắc, tức Bắc Từ Liêm.
Bước tiếp theo là quy từ phường của Bắc Từ Liêm sang phường mới sau 7/2025. Với các phường giáp ranh, nhất là vùng Cổ Nhuế, Xuân Đỉnh, Xuân Tảo giáp quận Cầu Giấy và Tây Hồ cũ, ranh mới có thể không theo đúng ranh phường cũ. Hãy tra bảng đối chiếu hoặc hỏi ủy ban nhân dân phường mới.
Trên thực tế, nhiều người vẫn quen nói "nhà em ở Từ Liêm" cho cả vùng rộng lớn từ Mỹ Đình tới Thượng Cát. Cách nói dân gian đó không sai, nhưng khi điền giấy tờ cần dùng tên phường mới. Tên Từ Liêm vẫn còn trong một tên phường mới, phường Từ Liêm, nhưng phường này nằm bên phía Nam Từ Liêm cũ, không phải bên Bắc Từ Liêm.
Sông Hồng, đê và bãi bồi phía bắc
Ranh giới phía bắc của Bắc Từ Liêm cũ là sông Hồng, đoạn chảy từ phía Đan Phượng xuống cầu Thăng Long. Con đê tả ngạn bên kia sông thuộc Đông Anh; còn phía Từ Liêm là đê hữu ngạn, chạy qua Thượng Cát, Liên Mạc, Thụy Phương, Đông Ngạc. Ngoài đê là bãi bồi, xưa trồng ngô, đỗ, rau màu, có cả những xóm nhỏ dân sống ngoài đê lâu đời.
Đê ở đây không chỉ là công trình chống lũ mà còn là trục đi lại. Đường đê nối các làng ven sông, là lối tắt của xe máy khi đường trong phố ùn tắc. Những năm gần đây, bãi sông là nơi người dân câu cá, thả diều, đạp xe cuối tuần; một số dự án quy hoạch công viên ven sông được bàn tới, nhưng tiến độ cụ thể nên xem thông tin chính thức.
Vùng ven đê cũng là nơi còn giữ nhiều đình, chùa, nhà thờ họ của các làng cổ. Đình Chèm nằm sát chân đê, làng Vẽ ngay phía trong. Khi mùa nước lên, người già ở đây vẫn kể những năm lũ lớn phải canh đê suốt đêm, ký ức mà người dọn đến chung cư mới ít khi được nghe.
Chợ, lễ hội làng và nhịp sống hằng ngày
Đời sống Bắc Từ Liêm cũ chia rõ hai nhịp. Nhịp làng: chợ sáng ở Cổ Nhuế, Đông Ngạc, Tây Tựu, Thượng Cát họp từ tinh mơ, bán rau từ chính bãi sông, cá đồng, đậu phụ làng; hội làng mùa xuân với tế lễ ở đình, rước kiệu, các trò vui dân gian. Đình Chèm có hội vào giữa tháng Năm âm lịch, được nhiều người trong vùng biết tới.
Nhịp đô thị: siêu thị, cửa hàng tiện lợi trong chân chung cư, quán cà phê quanh trường đại học, xe đưa đón học sinh. Người mới đến thường sống theo giờ công sở, ít khi biết tên làng nơi mình ở, cho tới khi đi làm giấy tờ và thấy tên làng nằm trong tên phường.
Sau 7/2025, cả hai nhịp vẫn giữ nguyên. Thay đổi lớn nhất với người dân là nơi làm thủ tục: thay vì lên quận, nay mọi việc thuộc thẩm quyền cấp xã làm ở phường mới, còn các việc lớn hơn thì lên thành phố. Nếu bạn quen đến trụ sở quận cũ ở Phú Diễn để làm giấy, hãy hỏi lại địa điểm tiếp nhận hiện hành của phường mới trước khi đi.
Câu hỏi thường gặp
Bắc Từ Liêm được lập năm nào?
Nghị quyết của Chính phủ về việc tách huyện Từ Liêm được ban hành cuối năm 2013, và hai quận Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm chính thức hoạt động từ 1/4/2014. Bắc Từ Liêm tồn tại tới 30/6/2025, khi cả nước bỏ cấp huyện.
Phường Từ Liêm mới có thuộc Bắc Từ Liêm cũ không?
Không. Phường Từ Liêm mới hình thành chủ yếu từ các phường của Nam Từ Liêm cũ, vùng quanh Mỹ Đình và Cầu Diễn. Bắc Từ Liêm cũ không có phường mới nào mang tên Từ Liêm; các tên mới ở đây là Tây Tựu, Phú Diễn, Xuân Đỉnh, Đông Ngạc, Thượng Cát.
Ranh giới giữa Bắc và Nam Từ Liêm cũ ở đâu?
Đại thể là quốc lộ 32, đoạn Hồ Tùng Mậu – Cầu Diễn – Xuân Phương. Phía bắc là Bắc Từ Liêm, phía nam là Nam Từ Liêm. Thị trấn Cầu Diễn cũ nằm sát trục này, nên địa chỉ "thị trấn Cầu Diễn" trên giấy tờ trước 2014 cần xem kỹ số nhà và tên phố.
Tây Tựu bây giờ còn trồng hoa không?
Còn, nhưng ít hơn trước nhiều. Đô thị hoá và quy hoạch làm diện tích ruộng hoa thu hẹp; một phần nghề hoa dời sang các vùng ven xa hơn. Sáng sớm vẫn có thể thấy những cánh đồng cúc, hồng, ly và người chở hoa ra chợ đầu mối.
Giấy tờ ghi huyện Từ Liêm có còn dùng được không?
Còn. Giấy tờ được cấp hợp pháp theo đơn vị hành chính tại thời điểm cấp vẫn có giá trị. Khi làm thủ tục mới, cơ quan tiếp nhận sẽ đối chiếu xã cũ của huyện Từ Liêm với phường hiện nay; bạn nên nói rõ tên xã cũ để việc tra cứu nhanh hơn.