Huyện Thanh Trì là huyện ngoại thành phía nam Hà Nội trước 1/7/2025, huyện lỵ là thị trấn Văn Điển. Huyện về Hà Nội từ năm 1961, và năm 2003 bị tách một số xã phía bắc để cùng với một phần quận Hai Bà Trưng lập quận Hoàng Mai. Từ 1/7/2025, địa bàn Thanh Trì cũ chủ yếu thuộc bốn xã mới của Hà Nội là Thanh Trì, Đại Thanh, Nam Phù và Ngọc Hồi; một số vùng phía bắc giáp Hoàng Mai, Thanh Xuân cũ chuyển vào các phường lân cận.
Thanh Trì là vùng đất ven đô có lịch sử dày: trận Ngọc Hồi – Đống Đa mùa xuân năm 1789, làng khoa bảng Tả Thanh Oai, làng bánh chưng Tranh Khúc, những bãi sông Hồng, những cánh đồng trũng ven sông Tô Lịch, sông Nhuệ. Đây cũng là một trong những vùng đô thị hoá sớm nhất của ngoại thành Hà Nội.
Bài viết dành cho người đọc giấy tờ cũ, người tìm hiểu lịch sử và người đang sống ở vùng phía nam thủ đô, kèm phần giải thích một cái bẫy tên gọi ít người để ý: "Thanh Trì" có thể là ba thứ khác nhau.
Vị trí: cửa ngõ phía nam, giữa sông Hồng và sông Nhuệ
Thanh Trì cũ nằm ở phía nam nội thành. Phía bắc giáp các quận Hoàng Mai, Thanh Xuân, Hà Đông cũ; phía nam giáp huyện Thường Tín; phía tây giáp huyện Thanh Oai; phía đông là sông Hồng, bên kia sông là đất Gia Lâm cũ. Sông Tô Lịch chảy từ nội thành xuống, gặp sông Nhuệ ở vùng phía tây nam huyện.
Địa hình bằng phẳng, nhiều vùng trũng, đầm, ao. Trước đây, Thanh Trì có nhiều ruộng chiêm, ao cá, rau muống, rau cần, cung cấp thực phẩm cho nội thành. Ven sông Hồng có bãi bồi trồng ngô, chuối, rau màu. Ngày nay, phần lớn đất phía bắc đã đô thị hoá, đồng ruộng chủ yếu còn ở phía nam.
Thanh Trì là đầu mối giao thông phía nam: quốc lộ 1 cũ, đường Giải Phóng kéo dài qua Văn Điển, cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, đường vành đai 3 với cầu Thanh Trì vượt sông Hồng. Đường sắt Bắc Nam chạy qua với ga Văn Điển; vùng Ngọc Hồi được quy hoạch làm một đầu mối đường sắt lớn trong tương lai.
Vì nằm trên các trục ra vào thủ đô, Thanh Trì cũ thường xuyên đông xe, nhất là giờ cao điểm và dịp lễ, Tết. Người ở đây quen với việc chọn giờ đi để tránh tắc ở Pháp Vân, Văn Điển, Ngọc Hồi.
Thanh Trì qua các lần chia tách
Thanh Trì là tên huyện có từ thời phong kiến, thuộc phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam. Thời Pháp thuộc, huyện thuộc tỉnh Hà Đông. Năm 1961, khi Hà Nội mở rộng lần đầu, Thanh Trì được chuyển về thủ đô, trở thành một trong bốn huyện ngoại thành cùng Đông Anh, Gia Lâm, Từ Liêm.
Huyện Thanh Trì trước năm 2003 rất rộng, bao gồm cả vùng Định Công, Đại Kim, Hoàng Liệt, Thịnh Liệt, Lĩnh Nam, Yên Sở, Trần Phú. Năm 2003, Chính phủ quyết định lập quận Hoàng Mai trên cơ sở một số xã phía bắc của Thanh Trì và một số phường của quận Hai Bà Trưng. Từ đó, nhiều địa danh quen như hồ Linh Đàm, làng Định Công, làng Thịnh Liệt không còn thuộc huyện Thanh Trì.
Phần còn lại của Thanh Trì từ 2003 đến 6/2025 gồm thị trấn Văn Điển và các xã phía nam. Một số xã giáp nội thành tiếp tục đô thị hoá nhanh, có nhiều khu đô thị mới. Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, địa bàn được sắp xếp thành bốn xã mới, một số vùng phía bắc nhập vào các phường lân cận.
Cái bẫy "Thanh Trì": ba thứ mang cùng một tên
Huyện Thanh Trì. Đơn vị cấp huyện tồn tại tới 30/6/2025, huyện lỵ Văn Điển. Trước 2003, huyện rộng hơn nhiều, gồm cả vùng nay là quận Hoàng Mai cũ.
Làng và phường Thanh Trì cũ. Làng Thanh Trì ven sông Hồng, quê của món bánh cuốn Thanh Trì nổi tiếng, từ năm 2003 lại thuộc quận Hoàng Mai, là phường Thanh Trì của quận này đến 6/2025. Nghĩa là "bánh cuốn Thanh Trì" không đến từ huyện Thanh Trì những năm gần đây, mà từ một phường của Hoàng Mai cũ.
Xã Thanh Trì mới. Từ 7/2025, "xã Thanh Trì" là một trong bốn xã mới trên đất huyện Thanh Trì cũ, chỉ gồm một phần huyện. Nó khác hẳn với phường Thanh Trì của Hoàng Mai cũ.
Cách đọc đúng. Khi gặp chữ "Thanh Trì" trên giấy tờ, hãy nhìn năm và cấp hành chính đi kèm: "huyện", "phường" hay "xã". Thiếu thông tin đó, rất dễ nhầm vị trí cả chục cây số. Thêm nữa, làng Tả Thanh Oai thuộc huyện Thanh Trì cũ chứ không thuộc huyện Thanh Oai, một cái bẫy tên gọi khác của vùng này.
Bốn xã mới trên đất Thanh Trì cũ
Bảng ghi hướng chung theo tên gọi; các xã cũ có thể bị chia, và một số vùng phía bắc chuyển vào phường bên cạnh, nên cần tra cụ thể theo thôn, tổ dân phố.
| Đơn vị mới (từ 7/2025) | Ghi chú | Lưu ý |
|---|---|---|
| Xã Thanh Trì | Giữ tên huyện cũ | Khác phường Thanh Trì của Hoàng Mai cũ |
| Xã Ngọc Hồi | Tên gắn với trận Ngọc Hồi năm 1789 | Tra theo thôn |
| Xã Đại Thanh | Tên mới | Tra theo thôn |
| Xã Nam Phù | Tên mới | Tra theo thôn |
| Các phường lân cận | Một số vùng phía bắc giáp Hoàng Mai, Thanh Xuân, Hà Đông cũ | Tra theo tổ dân phố |
Thị trấn Văn Điển, huyện lỵ cũ, là nơi dễ nhầm nhất vì trước đây nhiều cơ quan cấp huyện đặt ở đây. Sau 7/2025, cần hỏi ủy ban nhân dân xã hoặc phường mới để biết tổ dân phố của mình thuộc đâu.
Giấy tờ cũ ghi "huyện Thanh Trì, Hà Nội" vẫn còn giá trị; với giấy tờ trước năm 1961, tên tỉnh là Hà Đông.
Ngọc Hồi mùa xuân năm 1789
Tết Kỷ Dậu năm 1789, vua Quang Trung chỉ huy quân Tây Sơn tiến ra Bắc, đánh tan quân Thanh. Trận Ngọc Hồi diễn ra vào sáng mùng 5 Tết, ở vùng Ngọc Hồi trên đường thiên lý cũ từ phía nam vào Thăng Long. Sau trận này, quân Tây Sơn tiến vào kinh thành, cùng lúc với cánh quân đánh đồn Khương Thượng ở vùng Đống Đa.
Vì vậy, trận đánh thường được gọi chung là chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa. Hằng năm, lễ hội Đống Đa ở gò Đống Đa vào mùng 5 Tết tưởng niệm sự kiện này. Ở vùng Ngọc Hồi, các di tích, đình làng cũng lưu giữ ký ức về trận chiến.
Tên xã Ngọc Hồi mới từ năm 2025 giữ lại một địa danh gắn với lịch sử. Người đi qua quốc lộ 1 ở đoạn này hằng ngày có thể không nghĩ tới, nhưng đây là một trong những chiến trường nổi tiếng nhất của lịch sử Việt Nam thế kỷ mười tám.
Làng cổ, làng nghề và món ăn
Tả Thanh Oai. Làng Tả Thanh Oai, còn gọi là làng Tó, là làng khoa bảng nổi tiếng với dòng họ Ngô Thì, gắn với Ngô gia văn phái. Làng còn giữ đình, chùa, nhà thờ họ và nhiều tư liệu cổ.
Tranh Khúc. Làng Tranh Khúc ven sông Hồng nổi tiếng với nghề gói bánh chưng. Dịp cận Tết, cả làng nghi ngút khói nồi bánh, bánh được chở đi khắp nội thành.
Rau và cá ven đô. Các làng ven sông Tô Lịch, sông Nhuệ xưa trồng rau muống, rau cần, nuôi cá. Ngày nay nghề này thu hẹp vì đô thị hoá và chất lượng nước sông, nhưng vẫn còn ở một số vùng phía nam.
Nghĩa trang Văn Điển. Văn Điển còn được biết đến với nghĩa trang lớn của thành phố. Đây là nơi nhiều gia đình Hà Nội có người thân yên nghỉ, đông người viếng vào dịp Thanh minh, rằm tháng Bảy, cuối năm.
Sống ở Thanh Trì cũ: đô thị hoá, ngập úng và giao thông
Phần phía bắc Thanh Trì cũ đô thị hoá rất nhanh, nhiều khu đô thị, chung cư mới xây trên đất ruộng. Người ở đây đi làm nội thành không xa, nhưng phải chịu tắc đường ở các nút Pháp Vân, Văn Điển, Kim Giang, Nguyễn Xiển.
Do địa hình trũng và bê tông hoá nhanh, một số khu vực dễ ngập khi mưa lớn. Người mua nhà nên hỏi người địa phương về ngập úng, xem cao độ nền so với đường, tìm hiểu hệ thống thoát nước của khu.
Vùng phía nam vẫn giữ nhiều nét làng: đình, chùa, ao, đồng ruộng, chợ quê. Hội làng mùa xuân vẫn được tổ chức. Người mới đến có thể cảm nhận rõ sự chuyển tiếp từ phố sang làng chỉ trong vài cây số.
Người thuê trọ, mua nhà ở vùng này nên khai báo tạm trú, đăng ký thường trú theo tên xã hoặc phường mới. Trẻ em đi học theo tuyến tuyển sinh có thể được điều chỉnh theo đơn vị hành chính mới, nên hỏi trường và xã trước mỗi năm học để tránh bất ngờ.
Quy đổi địa chỉ Thanh Trì cũ
Với giấy tờ ở Thanh Trì cũ, có thể làm theo các bước:
- Ghi lại tên xã, thị trấn cũ và thôn, tổ dân phố trên giấy tờ (ví dụ: thị trấn Văn Điển, xã Tả Thanh Oai, xã Ngọc Hồi, xã Duyên Hà).
- Nếu giấy tờ trước năm 2003, kiểm tra xem xã đó có thuộc vùng đã chuyển sang quận Hoàng Mai không.
- Nếu giấy tờ trước năm 1961, tên tỉnh là Hà Đông.
- Tra bảng đối chiếu chính thức để biết thôn, tổ dân phố thuộc xã Thanh Trì, Đại Thanh, Nam Phù, Ngọc Hồi hay một phường lân cận.
- Từ 7/2025, ghi theo dạng: thôn hoặc số nhà – xã hoặc phường mới – thành phố Hà Nội.
Giấy tờ đã cấp vẫn có giá trị, chỉ cập nhật khi có giao dịch mới hoặc cấp lại. Với nhà trong khu đô thị, tên khu đô thị không thay cho tên xã, phường.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Thanh Trì cũ nay thuộc xã nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Thanh Trì cũ chủ yếu thuộc bốn xã mới của Hà Nội là xã Thanh Trì, Đại Thanh, Nam Phù và Ngọc Hồi; một số vùng phía bắc chuyển vào các phường lân cận. Cần tra theo thôn, tổ dân phố cụ thể.
Bánh cuốn Thanh Trì có phải của huyện Thanh Trì không?
Món bánh cuốn Thanh Trì đến từ làng Thanh Trì ven sông Hồng, từ năm 2003 thuộc quận Hoàng Mai, là phường Thanh Trì của quận này. Vì vậy những năm gần đây, làng này không thuộc huyện Thanh Trì. Cần phân biệt huyện, phường và xã cùng tên.
Quận Hoàng Mai được tách từ Thanh Trì năm nào?
Năm 2003, quận Hoàng Mai được lập trên cơ sở một số xã phía bắc của huyện Thanh Trì và một số phường của quận Hai Bà Trưng. Từ đó các vùng như Linh Đàm, Định Công, Thịnh Liệt thuộc Hoàng Mai.
Trận Ngọc Hồi diễn ra khi nào?
Trận Ngọc Hồi diễn ra sáng mùng 5 Tết Kỷ Dậu năm 1789, quân Tây Sơn do vua Quang Trung chỉ huy đánh tan quân Thanh. Trận này cùng trận Đống Đa mở đường cho quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long.
Làng Tả Thanh Oai thuộc đâu?
Làng Tả Thanh Oai thuộc huyện Thanh Trì cũ, không thuộc huyện Thanh Oai. Làng nổi tiếng là làng khoa bảng với dòng họ Ngô Thì. Từ 7/2025, làng thuộc một xã mới trên đất Thanh Trì cũ; tra bảng đối chiếu để biết chính xác.
Thanh Trì về Hà Nội năm nào?
Thanh Trì được chuyển từ tỉnh Hà Đông về Hà Nội năm 1961, trong đợt mở rộng thủ đô lần đầu, cùng với Đông Anh, Gia Lâm, Từ Liêm. Từ đó tới 6/2025, Thanh Trì luôn là huyện của Hà Nội.