Huyện Sóc Sơn là huyện ngoại thành ở cực bắc Hà Nội trước 1/7/2025, huyện lỵ là thị trấn Sóc Sơn. Huyện được lập năm 1977 bằng việc hợp nhất hai huyện Đa Phúc và Kim Anh, thuộc tỉnh Vĩnh Phú, rồi về Hà Nội từ cuối năm 1978 và ở lại với thủ đô từ đó. Từ 1/7/2025, địa bàn Sóc Sơn cũ thuộc năm xã mới của Hà Nội là Sóc Sơn, Kim Anh, Trung Giã, Đa Phúc và Nội Bài.
Sóc Sơn là nơi có sân bay quốc tế Nội Bài, cửa ngõ hàng không lớn nhất miền Bắc. Đây cũng là vùng đất gắn với truyền thuyết Thánh Gióng bay về trời ở núi Vệ Linh, nơi có đền Sóc và hội Gióng được UNESCO ghi danh. Địa hình Sóc Sơn khác hẳn phần còn lại của Hà Nội cũ phía bắc sông Hồng: nhiều đồi gò, rừng thông, hồ chứa nước.
Bài viết giúp người đọc hiểu lịch sử tên gọi, những điểm nên biết về vùng đất này và cách ghi địa chỉ Sóc Sơn cũ theo xã mới.
Vị trí: cực bắc Hà Nội, giáp ba tỉnh
Sóc Sơn cũ nằm ở cực bắc Hà Nội. Phía bắc giáp tỉnh Thái Nguyên, có sông Công làm ranh giới ở một đoạn. Phía đông giáp đất Bắc Giang, Bắc Ninh cũ, nay đều thuộc tỉnh Bắc Ninh mới. Phía tây giáp đất Vĩnh Phúc cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ mới. Phía nam giáp Đông Anh và Mê Linh, có sông Cà Lồ chảy qua.
Địa hình Sóc Sơn có ba vùng: vùng đồi gò phía bắc và tây bắc, nơi có dãy núi Sóc, rừng thông và các hồ chứa nước; vùng giữa là đất gò xen ruộng; vùng phía nam và đông nam là đồng bằng ven sông Cà Lồ, sông Cầu. Đất đồi bạc màu, xưa trồng sắn, chè, keo; đất bằng trồng lúa, rau màu.
Sóc Sơn là đầu mối giao thông phía bắc: sân bay Nội Bài, quốc lộ 2 đi Vĩnh Phúc, Phú Thọ, quốc lộ 3 đi Thái Nguyên, Cao Bằng, quốc lộ 18 đi Bắc Ninh, Quảng Ninh, cùng các tuyến cao tốc. Đường sắt Hà Nội – Thái Nguyên cũng chạy qua huyện.
Nhờ vị trí này, Sóc Sơn từ lâu là nơi tập trung kho bãi, trạm dừng nghỉ, xưởng sửa chữa xe, dịch vụ vận tải. Những con đường lớn cũng mang lại tiếng ồn, bụi và nguy cơ tai nạn cho các thôn ven đường. Người ở sát quốc lộ nên chú ý an toàn cho trẻ em khi qua đường, nhất là vào giờ tan học.
Từ Đa Phúc, Kim Anh đến Sóc Sơn
Trước năm 1977, vùng đất này gồm hai huyện là Đa Phúc và Kim Anh, thuộc tỉnh Phúc Yên rồi tỉnh Vĩnh Phúc từ năm 1950, sau là tỉnh Vĩnh Phú từ năm 1968. Năm 1977, hai huyện được hợp nhất thành huyện Sóc Sơn. Tên huyện lấy theo núi Sóc, nơi có đền thờ Thánh Gióng.
Cuối năm 1978, trong đợt mở rộng Hà Nội, Sóc Sơn cùng Mê Linh được chuyển từ Vĩnh Phú về Hà Nội. Năm 1991, khi Mê Linh trở về Vĩnh Phú, Sóc Sơn ở lại với Hà Nội. Từ đó tới 30/6/2025, Sóc Sơn luôn là huyện của thủ đô và là huyện có diện tích lớn trong số các huyện ngoại thành.
Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ. Hai tên huyện xưa là Kim Anh và Đa Phúc được dùng lại cho hai xã mới, cùng với Sóc Sơn, Trung Giã và Nội Bài. Với người đọc gia phả, địa bạ, đây là chi tiết đáng nhớ: một giấy tờ trước 1977 ghi "huyện Kim Anh" hay "huyện Đa Phúc" chỉ cả một huyện, còn "xã Kim Anh", "xã Đa Phúc" từ 2025 chỉ một xã.
Đền Sóc và hội Gióng
Núi Vệ Linh. Theo truyền thuyết, sau khi đánh tan giặc Ân, Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt lên núi Vệ Linh rồi bay về trời. Núi Vệ Linh thuộc dãy núi Sóc, là nơi có quần thể đền Sóc thờ Thánh Gióng.
Quần thể đền Sóc. Quần thể gồm đền Thượng, đền Mẫu, chùa Đại Bi, đền Trình và nhiều công trình khác trải trên sườn núi. Trên đỉnh núi có tượng Thánh Gióng cưỡi ngựa bằng đồng, được dựng những năm 2010.
Hội Gióng đền Sóc. Hội Gióng đền Sóc diễn ra vào đầu tháng Giêng âm lịch, chính hội khoảng mùng 6, có lễ rước hoa tre về đền. Hội Gióng ở đền Sóc và đền Phù Đổng (Gia Lâm cũ) được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2010.
Đi dự hội. Ngày hội rất đông, nên đi sớm, gửi xe ở bãi chính thức. Theo phong tục, người dự hội tranh lộc hoa tre; nên giữ trật tự, chú ý an toàn cho người già, trẻ nhỏ khi chen lấn.
Sân bay Nội Bài và kinh tế quanh sân bay
Sân bay Nội Bài nằm ở phía tây nam huyện Sóc Sơn cũ, ban đầu là sân bay quân sự, sau trở thành sân bay dân dụng quốc tế. Nhà ga T1 phục vụ chuyến bay nội địa, nhà ga T2 khánh thành cuối năm 2014 phục vụ chuyến bay quốc tế. Sân bay nối với trung tâm Hà Nội qua đường Võ Nguyên Giáp và cầu Nhật Tân, hoặc qua đường Bắc Thăng Long – Nội Bài và cầu Thăng Long.
Quanh sân bay hình thành nhiều dịch vụ: khách sạn, nhà nghỉ, bãi đỗ xe, kho hàng, dịch vụ ăn uống, vận chuyển. Nhiều người dân Sóc Sơn làm việc trực tiếp hoặc gián tiếp cho sân bay. Tên xã Nội Bài mới gợi đến vùng này.
Người ở gần sân bay sống chung với tiếng ồn máy bay và các quy định về độ cao công trình. Khi mua đất, xây nhà quanh sân bay, cần tìm hiểu quy định về tĩnh không, quy hoạch mở rộng sân bay, vì có những khu vực bị hạn chế xây dựng.
Hồ, rừng thông và những điểm đi chơi cuối tuần
Vùng đồi phía bắc Sóc Sơn có nhiều hồ chứa nước như hồ Đồng Quan, hồ Hàm Lợn, hồ Đồng Đò, nằm giữa đồi thông. Các hồ phục vụ tưới tiêu, đồng thời là nơi người Hà Nội tìm đến dã ngoại, cắm trại cuối tuần. Một số khu nghỉ dưỡng, khu cắm trại được mở quanh hồ.
Rừng thông Sóc Sơn trồng từ nhiều thập niên trước, giúp phủ xanh vùng đồi bạc màu. Đây cũng là "lá phổi xanh" phía bắc thủ đô. Mùa khô, nguy cơ cháy rừng cao; người đi cắm trại tuyệt đối không đốt lửa ngoài khu vực cho phép, mang rác về.
Vùng chè ở một số xã phía bắc Sóc Sơn cũ cũng là điểm đến của người thích cảnh đồi chè, đặc biệt vào buổi sáng sớm có sương. Khi đến đồi chè của người dân, nên xin phép trước, không tự ý hái.
Sóc Sơn cũng có một số di tích, đình chùa cổ khác ở các làng đồng bằng phía nam, ít người biết hơn đền Sóc. Hỏi người địa phương, bạn sẽ được chỉ đường tới những ngôi đình làng còn giữ kiến trúc gỗ, những cây đa, giếng làng gắn với các câu chuyện riêng. Đó là phần đời sống làng quê của Sóc Sơn mà người chỉ đi sân bay hay đi hồ thường không thấy.
Năm xã mới trên đất Sóc Sơn cũ
Bảng ghi hướng chung theo tên gọi; các xã cũ có thể bị chia, cần tra cụ thể theo thôn.
| Xã mới (từ 7/2025) | Ghi chú về tên | Lưu ý |
|---|---|---|
| Xã Sóc Sơn | Giữ tên huyện cũ | Không phải cả huyện cũ |
| Xã Kim Anh | Gợi tên huyện Kim Anh trước năm 1977 | Tra theo thôn |
| Xã Đa Phúc | Gợi tên huyện Đa Phúc trước năm 1977 | Tra theo thôn |
| Xã Trung Giã | Trùng tên một xã cũ ở phía bắc huyện | Tra theo thôn |
| Xã Nội Bài | Tên gắn với vùng sân bay | Tra theo thôn |
Với vùng quanh sân bay, vùng đền Sóc và vùng các hồ, nên tra bảng đối chiếu chính thức trước khi ghi địa chỉ. Sóc Sơn cũ là huyện rộng, mỗi xã mới gồm nhiều xã cũ, nên ghi rõ tên thôn để tránh nhầm.
Giấy tờ cũ ghi "huyện Sóc Sơn, Hà Nội" vẫn còn giá trị; với giấy tờ trước 1979, tên tỉnh là Vĩnh Phú, Vĩnh Phúc hoặc Phúc Yên tuỳ năm.
Sống ở Sóc Sơn cũ: những điều nên biết
Sóc Sơn cũ rộng, dân cư phân tán hơn các huyện đồng bằng. Từ trung tâm Hà Nội lên Sóc Sơn mất khoảng một giờ hoặc hơn tuỳ giờ, nên nhiều người làm việc ở nội thành chọn ở gần sân bay hoặc dọc các trục quốc lộ.
Ở Sóc Sơn có khu liên hợp xử lý chất thải lớn của thành phố tại vùng Nam Sơn. Người dân quanh khu này từng phản ánh về mùi, môi trường. Người định mua đất, thuê nhà ở vùng phía bắc huyện cũ nên tìm hiểu thông tin này trước.
Vùng đồi Sóc Sơn có nhiều khu nhà vườn, trang trại, khu nghỉ cuối tuần. Như ở các vùng đồi khác, cần kiểm tra kỹ loại đất, giấy tờ, quy hoạch rừng phòng hộ trước khi mua, vì có những khu đất nằm trong quy hoạch rừng không được xây dựng.
Về đi lại, Sóc Sơn cũ có lợi thế là nhiều tuyến xe buýt nối với nội thành qua sân bay Nội Bài và các trục quốc lộ. Tuy vậy, trong nội bộ vùng, khoảng cách giữa các thôn khá xa, xe buýt thưa, nên phần lớn người dân đi bằng xe máy. Người mới đến nên làm quen đường sá trước, nhất là các đường đồi không có đèn vào ban đêm.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Sóc Sơn cũ nay thuộc xã nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Sóc Sơn cũ thuộc năm xã mới của Hà Nội là xã Sóc Sơn, Kim Anh, Trung Giã, Đa Phúc và Nội Bài. Thôn cụ thể thuộc xã nào cần tra bảng đối chiếu chính thức.
Sóc Sơn được lập năm nào?
Huyện Sóc Sơn được lập năm 1977 bằng việc hợp nhất hai huyện Đa Phúc và Kim Anh của tỉnh Vĩnh Phú. Cuối năm 1978, Sóc Sơn được chuyển về Hà Nội và ở lại với thủ đô cho tới khi bỏ cấp huyện năm 2025.
Sân bay Nội Bài thuộc đâu?
Sân bay quốc tế Nội Bài nằm trên địa bàn huyện Sóc Sơn cũ. Từ 7/2025, vùng sân bay thuộc một xã mới của Hà Nội, trong đó có xã mang tên Nội Bài. Sân bay vẫn là sân bay của thành phố Hà Nội.
Hội Gióng đền Sóc diễn ra khi nào?
Hội Gióng đền Sóc diễn ra đầu tháng Giêng âm lịch, chính hội khoảng mùng 6, có lễ rước hoa tre. Hội Gióng ở đền Sóc và đền Phù Đổng được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2010.
Đa Phúc và Kim Anh là gì?
Đa Phúc và Kim Anh là hai huyện cũ thuộc Phúc Yên, Vĩnh Phúc, rồi Vĩnh Phú, hợp nhất thành huyện Sóc Sơn năm 1977. Từ 7/2025, hai tên này được dùng lại cho hai xã mới của Hà Nội.
Đi cắm trại ở hồ Sóc Sơn cần chú ý gì?
Chỉ đốt lửa ở khu vực cho phép, vì mùa khô rừng thông dễ cháy. Mang rác về, không bơi ở hồ chứa khi không có cứu hộ, hỏi trước chủ khu cắm trại về quy định. Đường đồi tối, nên về trước khi trời tối nếu chưa quen đường.