Huyện Quốc Oai là huyện ngoại thành phía tây Hà Nội trước 1/7/2025, huyện lỵ là thị trấn Quốc Oai. Đất huyện trải từ vùng đồng bằng ven sông Đáy ở phía đông lên vùng đồi núi giáp Hòa Bình cũ ở phía tây. Quốc Oai thuộc tỉnh Hà Tây cho đến tháng 8/2008 thì về Hà Nội. Từ 1/7/2025, địa bàn Quốc Oai cũ chủ yếu thuộc bốn xã mới của Hà Nội là Quốc Oai, Hưng Đạo, Kiều Phú và Phú Cát.
Nói đến Quốc Oai, nhiều người nghĩ ngay tới chùa Thầy dưới chân núi Sài Sơn, gắn với thiền sư Từ Đạo Hạnh, với thủy đình múa rối nước và hội chùa đầu tháng Ba âm lịch. Nhưng Quốc Oai còn có vùng bán sơn địa ở phía tây, nơi có đồng bào Mường sinh sống, những đồi chè, đồi cây và các khu dân cư mới mọc lên dọc Đại lộ Thăng Long.
Bài viết giúp người đọc hiểu lịch sử tên gọi Quốc Oai, đi chùa Thầy cho đúng cách và ghi địa chỉ Quốc Oai cũ theo xã mới.
Vị trí: từ sông Đáy lên đồi núi
Quốc Oai cũ nằm ở phía tây trung tâm Hà Nội. Phía bắc giáp Thạch Thất, Phúc Thọ; phía đông giáp Hoài Đức qua sông Đáy; phía nam giáp Chương Mỹ; phía tây giáp đất Hòa Bình cũ, nay thuộc tỉnh Phú Thọ mới. Hình dáng huyện kéo dài từ đông sang tây, đi một quãng là thấy địa hình đổi từ ruộng phẳng sang gò đồi.
Vùng phía đông là đồng bằng, làng xóm dày, trồng lúa, rau màu, có các làng nghề nhỏ. Vùng giữa có những ngọn núi đá đơn lẻ nổi lên giữa đồng như núi Sài Sơn, nơi có chùa Thầy, tạo nên cảnh quan đặc biệt mà người xưa gọi là vùng "núi giữa đồng bằng". Vùng phía tây là đồi núi thấp, đất đỏ, trồng chè, cây ăn quả, cây lâm nghiệp.
Đại lộ Thăng Long chạy qua phía bắc huyện, nối nội thành với khu công nghệ cao Hòa Lạc. Các tỉnh lộ và đường liên xã nối Quốc Oai với Thạch Thất, Chương Mỹ, Hòa Lạc. Nhờ Đại lộ Thăng Long, đi từ trung tâm Hà Nội tới Quốc Oai nhanh hơn nhiều so với trước năm 2010.
Phủ Quốc Oai xưa và huyện Quốc Oai sau này
Tên Quốc Oai có từ lâu đời. Thời Lê, phủ Quốc Oai thuộc trấn Sơn Tây là một đơn vị rộng lớn, gồm nhiều huyện ở phía tây kinh thành. Sau này, khi các phủ không còn, tên Quốc Oai được dùng cho một huyện, thuộc tỉnh Sơn Tây, rồi tỉnh Hà Tây từ năm 1965 khi Hà Đông và Sơn Tây hợp nhất.
Giai đoạn cuối thập niên 1970 đến đầu thập niên 1990, vùng phía tây Hà Nội có nhiều lần điều chỉnh địa giới, hợp nhất rồi tái lập các huyện, đổi tỉnh qua lại giữa Hà Sơn Bình, Hà Nội và Hà Tây. Vì vậy, giấy tờ của người Quốc Oai thời kỳ này có thể ghi tên huyện, tên tỉnh khác với hiện nay. Khi đọc, nên đối chiếu năm ban hành và hỏi cơ quan lưu trữ nếu cần.
Năm 2008, khi Hà Tây nhập vào Hà Nội, huyện Quốc Oai còn nhận thêm xã Đông Xuân vốn thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Đây là một trong bốn xã của Lương Sơn được chuyển về Hà Nội trong đợt mở rộng thủ đô; ba xã còn lại về Thạch Thất.
Vì vậy, với người dân xã Đông Xuân cũ, giấy tờ trước tháng 8/2008 ghi huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình; từ 2008 đến 6/2025 ghi huyện Quốc Oai, Hà Nội; từ 7/2025 ghi theo xã mới của Hà Nội. Ba lớp tên này đều có giá trị, chỉ cần đối chiếu khi giao dịch.
Từ 1/7/2025, cấp huyện bị bỏ, địa bàn Quốc Oai cũ được sắp xếp thành các xã mới. Tên Quốc Oai được giữ cho một xã, cùng ba xã mang tên Hưng Đạo, Kiều Phú và Phú Cát.
Chùa Thầy: những điều nên biết
Thiên Phúc tự. Chùa Thầy có tên chữ là Thiên Phúc tự, nằm dưới chân núi Sài Sơn. Chùa gắn với thiền sư Từ Đạo Hạnh thời Lý, người được dân gian gọi là "Thầy", vì vậy chùa mang tên chùa Thầy. Chùa là di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt.
Thủy đình và múa rối nước. Trước chùa có hồ Long Trì, giữa hồ là thủy đình, nơi biểu diễn múa rối nước trong dịp hội. Theo truyền thuyết, Từ Đạo Hạnh là người có công với nghề rối nước. Hai cây cầu Nhật Tiên, Nguyệt Tiên bắc qua hồ, kiến trúc mái ngói cổ.
Hội chùa Thầy. Hội chùa Thầy diễn ra đầu tháng Ba âm lịch, chính hội vào khoảng mùng 7. Hội có lễ rước, tế, biểu diễn rối nước, leo núi. Câu ca dao quen thuộc "Nhớ ngày mồng bảy tháng ba, trở vào hội Láng, trở ra hội Thầy" cho thấy hội đã nổi tiếng từ lâu.
Leo núi Sài Sơn. Từ chùa có đường đá lên núi, qua các hang như hang Thánh Hóa, hang Cắc Cớ, lên đỉnh có chùa Cao. Đường đá dốc, trơn khi mưa, nên đi giày đế bám và đi theo nhóm. Đứng trên núi có thể nhìn bao quát cánh đồng xung quanh.
Vùng đồi phía tây và đồng bào Mường
Phía tây Quốc Oai cũ là vùng bán sơn địa, nơi có các xã miền núi như Đông Xuân, Phú Mãn. Đồng bào Mường sinh sống ở đây từ lâu, giữ nhiều nếp nhà sàn, tiếng nói, phong tục riêng. Đông Xuân trước năm 2008 thuộc huyện Lương Sơn của Hòa Bình, vì vậy văn hoá Mường ở đây gần với vùng Hòa Bình hơn là với đồng bằng.
Người dân vùng đồi trồng chè, cây ăn quả, keo, bạch đàn, chăn nuôi. Một số nơi phát triển du lịch cộng đồng, đón khách đi bộ đường đồi, nghỉ ở nhà sàn, ăn cơm lam, gà đồi. Cảnh quan đồi núi, suối nhỏ, hồ chứa nước làm vùng này trở thành điểm đi chơi cuối tuần của người Hà Nội.
Khi đến vùng đồng bào Mường, nên tôn trọng phong tục, hỏi trước khi chụp ảnh người, không vào nhà khi chưa được mời. Đường đồi hẹp, dốc, mùa mưa trơn, nên đi xe phù hợp và hỏi đường người địa phương.
Bốn xã mới trên đất Quốc Oai cũ
Bảng ghi hướng chung theo tên gọi; các xã cũ có thể bị chia, cần tra cụ thể theo thôn.
| Xã mới (từ 7/2025) | Ghi chú | Lưu ý khi tra |
|---|---|---|
| Xã Quốc Oai | Giữ tên huyện cũ, vùng thị trấn Quốc Oai | Không phải cả huyện cũ |
| Xã Hưng Đạo | Tên mới | Tra theo thôn |
| Xã Kiều Phú | Tên mới | Tra theo thôn |
| Xã Phú Cát | Trùng tên một xã cũ của huyện | Tra theo thôn |
Với vùng chùa Thầy, vùng đồi phía tây và các thôn giáp Thạch Thất, Hoài Đức, Chương Mỹ, nên tra bảng đối chiếu chính thức trước khi ghi địa chỉ, vì ranh giới mới không trùng hoàn toàn với ranh giới xã cũ. Một số vùng ở rìa huyện cũ có thể được sắp xếp vào xã mới bên cạnh.
Giấy tờ cũ ghi "huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây" hoặc "huyện Quốc Oai, Hà Nội" vẫn còn giá trị. Khi giao dịch mới, ghi thôn – xã mới – thành phố Hà Nội là đủ.
Kinh tế: nông nghiệp, làng nghề và đô thị dọc Đại lộ
Vùng đồng bằng của Quốc Oai cũ trồng lúa, rau, hoa màu; nhiều làng có nghề phụ như mộc, làm bún, bánh, chế biến nông sản. Lao động trẻ đi làm ở khu công nghệ cao Hòa Lạc, các khu công nghiệp quanh Hà Nội, hoặc vào nội thành.
Dọc Đại lộ Thăng Long, các khu đô thị, khu nghỉ dưỡng, sân golf được xây dựng từ khoảng năm 2010. Giá đất tăng theo từng đợt thông tin quy hoạch. Người mua đất cần kiểm tra quy hoạch sử dụng đất, nhất là ở vùng đồi, nơi có nhiều đất lâm nghiệp, đất nông nghiệp chưa được chuyển mục đích.
Vùng đồi phía tây là nơi nhiều người nội thành mua đất làm nhà vườn. Trước khi mua, nên tìm hiểu kỹ nguồn gốc đất, giấy tờ, đường vào, nguồn nước, và khả năng được cấp phép xây dựng. Không ít trường hợp mua xong mới biết đất không được xây nhà ở.
Đến Quốc Oai: đi lại và gợi ý
Từ trung tâm Hà Nội, đi theo Đại lộ Thăng Long khoảng nửa giờ đến một giờ, tuỳ giờ, rồi rẽ vào đường về thị trấn Quốc Oai hoặc chùa Thầy. Có các tuyến xe buýt từ nội thành đi Quốc Oai, Hòa Lạc; nên tra lộ trình trước khi đi.
Một ngày ở Quốc Oai có thể bắt đầu ở chùa Thầy buổi sáng, leo núi Sài Sơn, ăn trưa ở thị trấn, chiều lên vùng đồi phía tây. Mùa xuân và mùa thu là thời điểm dễ chịu nhất. Mùa hội chùa Thầy rất đông, nên đi sớm, gửi xe ở bãi chính thức.
Khi vào chùa, ăn mặc kín đáo, giữ trật tự, không xả rác, cẩn thận khi leo núi. Ở vùng đồi, mang theo nước uống, mũ, và đừng đi vào đường rừng một mình khi chưa quen.
Người đi xe máy từ nội thành nên chú ý: Đại lộ Thăng Long có làn riêng cho xe máy ở đường gom, không được đi vào làn cao tốc giữa. Đoạn rẽ vào thị trấn Quốc Oai và chùa Thầy có biển chỉ dẫn, nhưng vào mùa hội người đông, xe nhiều, nên đi chậm và theo hướng dẫn của lực lượng giữ trật tự. Buổi chiều về, đường hướng vào nội thành thường đông, có thể tính giờ về sớm hơn hoặc muộn hơn giờ tan tầm.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Quốc Oai cũ nay thuộc xã nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Quốc Oai cũ chủ yếu thuộc bốn xã mới của Hà Nội là xã Quốc Oai, Hưng Đạo, Kiều Phú và Phú Cát. Thôn cụ thể thuộc xã nào cần tra bảng đối chiếu chính thức của thành phố.
Chùa Thầy ở đâu?
Chùa Thầy, tên chữ Thiên Phúc tự, nằm dưới chân núi Sài Sơn ở huyện Quốc Oai cũ, cách trung tâm Hà Nội khoảng một giờ đi xe theo Đại lộ Thăng Long. Từ 7/2025 vùng này thuộc một xã mới của Hà Nội; khi đi chỉ cần tìm "chùa Thầy".
Hội chùa Thầy diễn ra khi nào?
Hội chùa Thầy diễn ra đầu tháng Ba âm lịch, chính hội vào khoảng mùng 7, có lễ rước, tế, múa rối nước ở thủy đình và leo núi. Những ngày chính hội rất đông, nên đi sớm.
Xã Đông Xuân từng thuộc tỉnh nào?
Xã Đông Xuân trước năm 2008 thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Tháng 8/2008, xã được chuyển về huyện Quốc Oai của Hà Nội, cùng đợt với ba xã khác của Lương Sơn chuyển về Thạch Thất.
Phủ Quốc Oai xưa rộng đến đâu?
Thời Lê, phủ Quốc Oai thuộc trấn Sơn Tây là đơn vị rộng, gồm nhiều huyện ở phía tây kinh thành. Huyện Quốc Oai sau này chỉ là một phần của phủ xưa. Khi đọc tài liệu cổ, cần phân biệt phủ và huyện cùng tên.
Mua đất làm nhà vườn ở Quốc Oai cần chú ý gì?
Cần kiểm tra loại đất, nhất là đất lâm nghiệp, đất nông nghiệp ở vùng đồi, vì không phải đất nào cũng được xây nhà ở. Hỏi rõ nguồn gốc đất, đường vào, nguồn nước và tra quy hoạch ở cơ quan có thẩm quyền trước khi mua.