Huyện Krông Nô nằm ở phía đông bắc Đắk Nông cũ, dọc bờ nam sông Krông Nô, huyện lỵ là thị trấn Đắk Mâm. Huyện được lập khi vùng này còn thuộc tỉnh Đắk Lắk, rồi về Đắk Nông từ 2004. Từ 1/7/2025, Krông Nô không còn; thị trấn và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Krông Nô là trái tim của Công viên địa chất Đắk Nông: có hệ thống hang động trong dung nham núi lửa, những miệng núi lửa đã tắt, cụm thác lớn trên sông Sêrêpốk. Huyện cũng có cánh đồng lúa Buôn Choah, một trong số ít vùng lúa nước rộng của tỉnh cũ. Phần dưới đi qua vị trí, lịch sử, cảnh quan, đời sống và cách ghi địa chỉ.
Bên dòng Krông Nô, giáp đất Đắk Lắk
Sông Krông Nô bắt nguồn từ vùng núi cao phía đông, chảy về phía tây rồi hợp với sông Krông Ana thành sông Sêrêpốk. Đoạn qua huyện, sông là ranh giới tự nhiên giữa Krông Nô với các huyện của Đắk Lắk ở bờ bắc. Huyện mang tên dòng sông này.
Phía tây, Krông Nô giáp Cư Jút và Đắk Mil; phía nam giáp Đắk Song, Đắk Glong. Địa hình đa dạng: thung lũng ven sông bằng phẳng, đồi đất đỏ ở giữa, và vùng núi Nâm Nung ở phía nam còn nhiều rừng.
Thị trấn Đắk Mâm là trung tâm hành chính và buôn bán. Trước 7/2025, huyện gồm thị trấn Đắk Mâm và các xã Buôn Choah, Đắk Drô, Đắk Nang, Đắk Sôr, Đức Xuyên, Nam Đà, Nam Xuân, Nâm N'Đir, Nâm Nung, Quảng Phú, Tân Thành. Tên Đức Xuyên gợi lại lớp tên đặt từ trước 1975 trong vùng Quảng Đức.
Huyện được lập khi còn thuộc Đắk Lắk, trên phần đất tách từ các huyện lân cận. Từ 1/1/2004, Krông Nô theo các huyện phía nam về tỉnh Đắk Nông. Muốn biết năm và số hiệu văn bản lập huyện, nên tra cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật thay vì tin các trang tổng hợp.
Hang động trong dung nham núi lửa
Hàng triệu năm trước, vùng này có nhiều núi lửa hoạt động. Khi dung nham chảy tràn, lớp ngoài nguội và đông cứng trước, còn dòng nóng bên trong tiếp tục chảy rồi rút đi, để lại những ống rỗng dài dưới lòng đất. Đó là cách các hang dung nham ở Krông Nô hình thành.
Hệ thống hang ở vùng Chư Bluk được các nhóm khảo sát trong và ngoài nước nghiên cứu, trong đó có những hang được giới thiệu là thuộc loại dài ở Đông Nam Á. Vách hang là đá bazan đen, nhiều chỗ còn vết dòng chảy, có hang có dơi trú.
Hang dung nham là lý do chính để UNESCO công nhận Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông năm 2020. Việc tham quan hang cần đi theo tuyến được phép, có người hướng dẫn; tự ý vào hang tối, đá sắc và dễ lạc là nguy hiểm.
Ngoài hang, vùng Krông Nô còn những miệng núi lửa đã tắt như Nâm Kar, nay phủ cỏ và cây, từ trên đỉnh nhìn được cả vùng đồi xung quanh. Đất bazan từ núi lửa là nền cho cà phê, tiêu và lúa của cả vùng.
Cánh đồng Buôn Choah và những mùa nước
Xã Buôn Choah nằm trong khúc uốn của sông Krông Nô, đất phù sa bằng phẳng, là một trong những cánh đồng lúa nước rộng nhất của Đắk Nông cũ. Mùa lúa chín, cả vùng vàng rực giữa các dãy đồi, cảnh rất khác với vườn cà phê thường thấy ở Tây Nguyên.
Vì nằm sát sông, Buôn Choah từng bị nước lũ bao quanh vào mùa mưa, có những năm gần như thành ốc đảo, đi lại phải bằng thuyền. Các công trình đê, đường, cầu những năm gần đây giúp giảm tình trạng này, nhưng người dân vẫn quen theo dõi mực nước mỗi mùa mưa.
Cư dân ở đây có người M'nông bản địa và người Kinh, người các dân tộc phía Bắc đến lập nghiệp. Ngoài lúa, họ trồng ngô, đậu, rau màu trên bãi bồi vào mùa khô, nuôi cá, đánh bắt trên sông.
Người muốn đến xem đồng lúa nên chọn mùa lúa chín, hỏi trước đường đi vì một số đoạn có thể ngập, và tôn trọng ruộng của người dân: không giẫm lên bờ lúa, không thả drone sát nhà dân khi chưa hỏi ý.
Thác Dray Sáp, Gia Long và cụm thác trên sông Sêrêpốk
Ở phía tây huyện cũ, nơi sông Krông Nô và Krông Ana hợp lại thành Sêrêpốk, có cụm thác nổi tiếng của Tây Nguyên: thác Dray Sáp, thác Gia Long. Phía Krông Nô, các thác này thuộc vùng xã Đắk Sôr; bờ bên kia là đất Đắk Lắk.
Thác Dray Sáp có màn nước rộng đổ qua vách đá bazan, mùa mưa nước tung bụi trắng; tên Dray Sáp trong tiếng Ê Đê thường được hiểu là thác khói. Thác Gia Long nằm gần đó, có nhiều bậc đá, hồ nước dưới chân thác.
Các thủy điện trên dòng Sêrêpốk làm lưu lượng qua thác thay đổi theo mùa và theo lịch vận hành; có lúc mùa khô thác chỉ còn vài dòng nhỏ. Người định đi nên hỏi trước tình trạng nước.
Lối xuống thác dốc và trơn, nhất là mùa mưa. Không tắm ở chân thác hay chỗ nước xoáy, không trèo lên các mỏm đá sát dòng chảy. Đi theo lối đã làm và nghe hướng dẫn của đơn vị quản lý điểm thác.
Núi Nâm Nung và đời sống các xã phía nam
Phía nam huyện là vùng núi Nâm Nung, nơi có khu rừng được bảo tồn. Núi Nâm Nung gắn với phong trào chống Pháp của người M'nông do N'Trang Lơng lãnh đạo đầu thế kỷ XX, và tên núi được dùng cho xã Nâm Nung.
Các xã phía nam như Nâm Nung, Nâm N'Đir có nhiều bon M'nông, đời sống gắn với rừng và rẫy. Cồng chiêng, nghề đan, các lễ mừng lúa mới vẫn còn trong nhiều cộng đồng. Bên cạnh đó là các thôn của người Kinh và người phía Bắc vào lập nghiệp.
Cây trồng chính ở vùng đồi là cà phê, hồ tiêu, điều, gần đây thêm sầu riêng và mắc ca. Đường vào một số thôn sâu còn là đường đất, mùa mưa khó đi.
Rừng Nâm Nung có quy định bảo vệ riêng. Người đi rừng, leo núi cần hỏi kiểm lâm, chính quyền xã, không đốt lửa, không săn bắt và không khai thác lâm sản trái phép.
Lúa, cà phê và chợ Đắk Mâm
Krông Nô là huyện hiếm hoi của Đắk Nông cũ có cả hai mảng nông nghiệp rõ rệt: lúa nước trên các cánh đồng ven sông như Buôn Choah, Nam Đà, và cây công nghiệp trên vùng đồi đất đỏ. Ngoài cà phê, hồ tiêu, nhiều vùng trồng ngô, đậu, sắn theo mùa.
Chợ Đắk Mâm là nơi tụ hàng của huyện: gạo mới, cá sông, rau màu bãi bồi, cà phê, tiêu, cùng rau rừng và măng do người M'nông mang ra. Buổi sáng là lúc đông nhất; gần trưa nhiều hàng đã dọn.
Nước tưới mùa khô ở vùng đồi là chuyện thường trực. Các công trình thủy lợi và hồ chứa giúp những cánh đồng ven sông có nước quanh năm, nhưng vườn cà phê xa nguồn nước vẫn phải dựa vào giếng khoan và ao nhà.
Những năm gần đây, du lịch gắn với Công viên địa chất bắt đầu mang lại thêm việc làm: dẫn đường, nhà nghỉ, quán ăn, bán nông sản cho khách. Quy mô còn nhỏ, phần lớn người dân vẫn sống chủ yếu bằng ruộng vườn.
Đi tới Krông Nô và kết hợp các điểm
Từ Gia Nghĩa, có thể đi quốc lộ 14 lên phía bắc rồi rẽ sang Krông Nô qua vùng Đắk Song, Đắk Mil, hoặc theo các tuyến tỉnh lộ nối vào Đắk Mâm. Từ Buôn Ma Thuột, đi về phía nam qua Cư Jút rồi vào huyện; các thác Dray Sáp, Gia Long nằm khá gần hướng này.
Người muốn xem cả hang động, thác và đồng lúa nên dành ít nhất một ngày trọn, tốt nhất là ngủ lại một đêm ở Đắk Mâm hoặc Buôn Ma Thuột. Các điểm cách nhau một quãng, đường vào một số nơi là đường đất.
Mùa khô dễ đi đường hơn nhưng thác ít nước; mùa mưa thác đẹp nhưng đường trơn và có thể ngập ở vùng trũng ven sông. Cuối mùa mưa, khoảng tháng mười, mười một, thường là lúc cân bằng giữa hai điều đó, nhưng vẫn nên hỏi người địa phương trước.
Mang theo áo mưa, giày bám, đèn pin nếu vào hang, và nước uống. Ở các điểm vắng, sóng điện thoại có thể yếu, nên báo lộ trình cho người nhà trước khi đi.
Krông Nô sau 1/7/2025 và cách ghi địa chỉ
Từ 1/7/2025, huyện Krông Nô không còn. Thị trấn Đắk Mâm và mười một xã cũ được gộp thành một số xã mới trực thuộc tỉnh Lâm Đồng. Tên xã mới cụ thể nên tra danh sách sắp xếp chính thức hoặc hỏi ủy ban xã, vì nhiều xã cũ có thể được nhập chung.
Địa chỉ cũ dạng “thôn ..., xã Buôn Choah, huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông” nay ghi theo xã mới và tỉnh Lâm Đồng. Giấy tờ trước năm 2004 ghi tỉnh Đắk Lắk. Tất cả vẫn có giá trị theo thời điểm cấp.
Điều lạ về địa lý sau sáp nhập là bờ bắc sông Krông Nô thuộc tỉnh Đắk Lắk mới, còn bờ nam thuộc Lâm Đồng. Đi chợ, khám bệnh, người dân vẫn có thể qua sông sang bên kia như trước; chỉ việc cấp tỉnh mới phải theo tỉnh của mình.
Khi gửi hàng, ghi “xã ..., Lâm Đồng (Krông Nô, Đắk Nông cũ)”. Với khách du lịch, các điểm như hang động, thác Dray Sáp vẫn được giới thiệu theo tên quen thuộc kèm Công viên địa chất Đắk Nông.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Krông Nô nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Krông Nô cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng, sau khi Đắk Nông nhập vào Lâm Đồng theo Nghị quyết 202/2025/QH15. Huyện không còn, thị trấn Đắk Mâm và các xã cũ được sắp xếp thành một số xã mới.
Huyện lỵ Krông Nô ở đâu?
Huyện lỵ là thị trấn Đắk Mâm, trung tâm hành chính và buôn bán của huyện cũ. Từ đây có đường tới Buôn Choah, các điểm hang động núi lửa và cụm thác Dray Sáp, Gia Long.
Hang động núi lửa Krông Nô có tự vào xem được không?
Không nên tự vào. Hang tối, đá sắc, dễ lạc và có quy định bảo vệ trong Công viên địa chất. Nên hỏi đơn vị quản lý để đi theo tuyến được phép, có người hướng dẫn và đồ bảo hộ phù hợp.
Thác Dray Sáp thuộc Đắk Lắk hay Đắk Nông?
Thác nằm trên sông Sêrêpốk ở ranh giới hai tỉnh cũ: một bờ thuộc vùng xã Đắk Sôr của Krông Nô (Đắk Nông cũ, nay là Lâm Đồng), bờ kia thuộc Đắk Lắk. Lối vào và đơn vị khai thác có thể ở cả hai phía.
Buôn Choah có còn bị cô lập mùa lũ không?
Buôn Choah từng bị nước lũ bao quanh vào mùa mưa. Các công trình đường, cầu, đê những năm gần đây giúp giảm tình trạng này, nhưng mưa lớn vẫn có thể làm ngập một số đoạn. Nên hỏi tình trạng đường trước khi đi.
Sông Krông Nô chảy về đâu?
Sông Krông Nô chảy về phía tây, hợp với sông Krông Ana thành sông Sêrêpốk, rồi chảy qua vùng Cư Jút, Buôn Ma Thuột sang Campuchia. Đoạn qua huyện, sông là ranh giới với Đắk Lắk.