Huyện Đắk Glong được lập năm 2005 từ phần vùng cao của huyện Đắk Nông cũ, cùng đợt với thị xã Gia Nghĩa. Trung tâm huyện đặt ở xã Quảng Khê trên quốc lộ 28. Từ 1/7/2025, bảy xã của huyện được sắp xếp thành các xã Quảng Khê, Tà Đùng, Quảng Sơn, Quảng Hòa và một phần phường Bắc Gia Nghĩa, thuộc tỉnh Lâm Đồng.
Đắk Glong là vùng cao nhất, rừng nhiều nhất và đi lại khó nhất của Đắk Nông cũ. Huyện không có thị trấn nào trong suốt hai mươi năm tồn tại. Nhưng chính nơi này có hồ Tà Đùng, cảnh quan được nhiều người biết tới nhất của cả tỉnh cũ. Dưới đây là lịch sử, các xã trước và sau 2025, đồng bào và sinh kế, cùng những lưu ý cho người đến.
Từ huyện Đắk Nông cũ đến huyện Đắk Glong
Trước năm 2005, toàn bộ vùng quanh Gia Nghĩa và vùng cao phía đông thuộc một huyện mang tên huyện Đắk Nông, ban đầu của tỉnh Đắk Lắk, từ năm 2004 của tỉnh Đắk Nông. Huyện lỵ là thị trấn Gia Nghĩa. Người ở các xã vùng cao như Quảng Khê, Đắk Som muốn làm giấy tờ phải đi một quãng đường đồi dài lên Gia Nghĩa.
Khi tỉnh Đắk Nông được lập, thị trấn Gia Nghĩa trở thành tỉnh lỵ, cần được tách ra làm đô thị riêng. Năm 2005, Chính phủ ban hành nghị định điều chỉnh địa giới huyện Đắk Nông: phần đô thị thành thị xã Gia Nghĩa, phần vùng cao còn lại thành huyện Đắk Glong. Tên huyện Đắk Nông chấm dứt từ đó.
Trung tâm huyện mới đặt ở xã Quảng Khê, nằm trên quốc lộ 28. Các cơ quan huyện, trường học, bệnh viện được xây dựng dần quanh đây, biến một khu chợ ven đường thành phố huyện. Tuy vậy, Quảng Khê vẫn giữ tư cách xã chứ không lên thị trấn.
Trước 1975, phần lớn vùng đất này thuộc tỉnh Quảng Đức. Trên giấy tờ của gia đình lâu đời trong vùng, có thể gặp lần lượt các tên Quảng Đức, huyện Đắk Nông tỉnh Đắk Lắk, huyện Đắk Nông tỉnh Đắk Nông, huyện Đắk Glong tỉnh Đắk Nông, và nay là tỉnh Lâm Đồng.
Bảy xã cũ và các xã mới từ 1/7/2025
Trước 7/2025, Đắk Glong gồm bảy xã: Quảng Khê, Đắk Plao, Đắk Som, Đắk R'Măng, Quảng Sơn, Quảng Hòa, Đắk Ha. Bảng dưới cho thấy chúng nay thuộc đơn vị nào.
| Đơn vị mới (tỉnh Lâm Đồng) | Gồm xã cũ của Đắk Glong | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xã Quảng Khê | Quảng Khê, Đắk Plao | Trung tâm huyện cũ, trên quốc lộ 28 |
| Xã Tà Đùng | Đắk Som, Đắk R'Măng | Vùng hồ Tà Đùng, giáp sông Đồng Nai |
| Xã Quảng Sơn | Quảng Sơn và phần liên quan | Vùng phía bắc huyện cũ |
| Xã Quảng Hòa | Quảng Hòa và phần liên quan | Vùng sâu, rừng nhiều |
| Phường Bắc Gia Nghĩa | Một phần xã Đắk Ha | Phần còn lại của Đắk Ha thuộc đơn vị khác |
Với xã Quảng Sơn, Quảng Hòa và phần còn lại của Đắk Ha, ranh giới chi tiết tới từng thôn nên tra danh sách sắp xếp chính thức của tỉnh hoặc hỏi ủy ban xã. Đặc biệt người ở Đắk Ha cũ cần kiểm kỹ thôn mình đã về phường Bắc Gia Nghĩa hay về xã khác.
Tên Tà Đùng trước đây chỉ là tên vùng hồ và khu bảo tồn; từ 7/2025 nó trở thành tên xã chính thức. Tên Đắk Som, Đắk R'Măng vẫn còn trong cách gọi thôn, bon và trên giấy tờ cũ.
Hồ Tà Đùng, sông Đồng Nai và rừng
Ranh giới phía đông của Đắk Glong cũ là sông Đồng Nai, bên kia là đất Lâm Đồng cũ. Trên dòng sông này, nhà máy thủy điện Đồng Nai 3 tích nước tạo nên hồ Tà Đùng: một mặt nước rộng lồng giữa đồi núi, lấp ló hàng chục đảo nhỏ. Người ta hay gọi vui là vịnh Hạ Long của Tây Nguyên, dù cảnh ở đây là đồi rừng chứ không phải núi đá.
Mực nước hồ lên xuống theo mùa và theo việc vận hành thủy điện. Mùa mưa, nước đầy, đảo thu nhỏ lại; mùa khô, nước rút để lộ những dải bờ đất đỏ. Ảnh chụp hồ vì thế rất khác nhau tuỳ tháng, và người đến lần đầu nên biết điều này để không thất vọng.
Quanh hồ là Vườn quốc gia Tà Đùng, nơi còn nhiều rừng tự nhiên trên địa hình dốc. Khu vực này có quy định riêng về ra vào, chặt cây, săn bắt; người đi bộ đường dài, cắm trại nên hỏi trước kiểm lâm hoặc chính quyền xã.
Ngoài hồ Tà Đùng, vùng Đắk Glong cũ còn nhiều thác, suối ở các xã Quảng Khê, Quảng Sơn. Mùa mưa, thác đẹp nhưng nguy hiểm vì nước lên nhanh sau mưa ở thượng nguồn. Nhiều điểm chưa có lối đi an toàn, nên đi cùng người địa phương.
Người Mạ, người M'nông và những lớp người đến sau
Cư dân bản địa của vùng là người Mạ ở phía đông, gần sông Đồng Nai, và người M'nông ở phía tây. Người Mạ ở Quảng Khê nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm, với những bon nằm dọc các dòng suối. Tiếng nói và lễ nghi của họ khác với người M'nông, dù hai cộng đồng sống cạnh nhau lâu đời.
Từ những năm 1990, Đắk Glong đón nhiều người Mông, Dao, Tày, Nùng từ các tỉnh miền núi phía Bắc di cư vào, lập thôn mới trên các sườn đồi. Người Mông mang theo Tết Mông, tiếng khèn, trò ném pao và cách làm nương trên đất dốc. Đây là một trong những nơi có cộng đồng người Mông đông ở Tây Nguyên.
Người Kinh đến theo nông trường, lâm trường và các đợt khai hoang, rồi nhiều hơn khi huyện được lập, mở quán, mở tiệm quanh trung tâm Quảng Khê. Sự pha trộn ấy hiện ra ở chợ: thổ cẩm Mạ, rau rừng M'nông, thắng cố và mèn mén của người Mông, xôi màu của người Tày.
Các dự án thủy điện trên sông Đồng Nai cũng buộc một số bon, thôn phải rời lòng hồ đến nơi ở mới. Câu chuyện tái định cư, đất sản xuất mới, nghề mới là một phần quan trọng của lịch sử gần đây của vùng.
Cà phê trên đất dốc và sinh kế vùng cao
Cây trồng chính của Đắk Glong cũ là cà phê, hồ tiêu, sau này thêm sầu riêng, bơ, mắc ca và một số cây dược liệu như sâm Bố Chính. Đất đỏ bazan màu mỡ nhưng dốc, nên chăm vườn, thu hoạch, chở hàng đều vất vả hơn các vùng bằng như Đắk Mil, Đắk Song.
Nước tưới là bài toán lớn. Ở những vùng xa suối, mùa khô dài khiến nhiều vườn cà phê thiếu nước. Người dân đào ao, làm hồ chứa nhỏ, kéo ống từ suối, nhưng không phải nhà nào cũng làm được.
Quanh hồ Tà Đùng, từ khoảng giữa thập niên 2010, du lịch bắt đầu phát triển: homestay, farmstay, điểm ngắm cảnh trên đồi, thuyền ra đảo. Nghề mới này mang lại thu nhập cho một số hộ, nhưng cũng kéo theo sốt đất, tranh chấp, và áp lực lên rừng, nước.
Hộ nghèo ở Đắk Glong cũ từng chiếm tỷ lệ cao so với các huyện khác của tỉnh, nhất là trong các cộng đồng mới di cư. Đây là lý do huyện thường được nhắc trong các chương trình hỗ trợ vùng khó khăn.
Đi lại trên quốc lộ 28 và đường vào hồ
Quốc lộ 28 là xương sống của Đắk Glong cũ, nối Gia Nghĩa qua Quảng Khê sang Lâm Đồng cũ. Đường nhiều dốc và cua gắt, nhất là đoạn đèo; mùa mưa có thể sạt lở. Xe tải chở nông sản, vật liệu chạy nhiều, nên đi xe máy cần thận trọng.
Đường vào vùng hồ Tà Đùng rẽ từ quốc lộ 28, đi qua các thôn của xã Tà Đùng hiện nay. Từ Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều người đi theo hướng quốc lộ 14 lên Gia Nghĩa rồi rẽ quốc lộ 28; cũng có người đi qua Lâm Đồng cũ. Thời gian đi tuỳ đường và điểm xuất phát, nên tính dư thời gian.
Vào sâu các xã như Quảng Hòa, Quảng Sơn, có đoạn là đường đất, mùa mưa lầy. Người không quen nên hỏi tình trạng đường ở ủy ban xã hoặc người dân trước khi đi.
Sóng điện thoại ở một số khu vực trong rừng và quanh hồ còn yếu. Nên báo trước lộ trình cho người nhà, mang đủ nước, áo mưa, đèn pin nếu đi bộ đường rừng.
Ghi địa chỉ Đắk Glong cũ sau 7/2025
Một địa chỉ cũ dạng “thôn ..., xã Đắk Som, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông” nay viết là “thôn ..., xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng”. Địa chỉ ở xã Đắk Plao cũ nay ghi xã Quảng Khê. Tên thôn, bon thường được giữ, nhưng nên kiểm lại vì một số thôn có thể được nhập hoặc đổi tên khi sắp xếp.
Giấy tờ trước năm 2005 ghi huyện Đắk Nông, tỉnh Đắk Lắk hoặc tỉnh Đắk Nông; giấy tờ 2005–2025 ghi huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông. Tất cả vẫn có giá trị theo thời điểm cấp. Sổ đỏ, giấy đăng ký xe không phải đổi ngay chỉ vì địa danh thay đổi.
Khi gửi hàng hoặc khai địa chỉ trên các ứng dụng chưa cập nhật, ghi cả tên mới và tên cũ trong ngoặc, ví dụ “xã Tà Đùng, Lâm Đồng (Đắk Som, Đắk Glong, Đắk Nông cũ)”.
Người mua đất quanh hồ Tà Đùng nên đặc biệt cẩn thận: kiểm tra thửa đất có nằm trong vườn quốc gia, hành lang hồ thủy điện hay quy hoạch rừng không, ngay tại văn phòng đăng ký đất đai và ủy ban xã, chứ không chỉ tin vào lời người bán.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đắk Glong nay thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Đắk Glong cũ thuộc tỉnh Lâm Đồng. Bảy xã cũ được sắp xếp thành các xã Quảng Khê, Tà Đùng, Quảng Sơn, Quảng Hòa, và một phần xã Đắk Ha nhập vào phường Bắc Gia Nghĩa.
Đắk Glong được thành lập năm nào?
Huyện Đắk Glong được lập năm 2005 từ phần vùng cao của huyện Đắk Nông cũ, cùng đợt với thị xã Gia Nghĩa. Huyện tồn tại đến ngày 1/7/2025, khi cả nước bỏ cấp huyện.
Hồ Tà Đùng thuộc xã nào?
Vùng hồ Tà Đùng phía Đắk Nông cũ nay thuộc xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, hình thành từ hai xã Đắk Som và Đắk R'Măng của huyện Đắk Glong cũ. Hồ là hồ chứa của thủy điện Đồng Nai 3 trên sông Đồng Nai.
Huyện Đắk Glong có thị trấn không?
Không. Suốt thời gian tồn tại từ 2005 đến 2025, Đắk Glong không có thị trấn; trung tâm hành chính huyện đặt ở xã Quảng Khê trên quốc lộ 28. Nay Quảng Khê là xã mới gồm Quảng Khê và Đắk Plao cũ.
Huyện Đắk Nông và huyện Đắk Glong có phải một không?
Không hẳn. Huyện Đắk Nông là đơn vị có trước, năm 2005 được chia thành thị xã Gia Nghĩa và huyện Đắk Glong. Đắk Glong chỉ là phần vùng cao của huyện Đắk Nông cũ.
Đi hồ Tà Đùng nên chọn mùa nào?
Mỗi mùa một cảnh: mùa mưa nước đầy, đồi xanh nhưng đường trơn và có thể sạt; mùa khô đường dễ đi hơn nhưng nước rút, đảo lộ bờ đất. Nhiều người chọn cuối mùa mưa hoặc đầu mùa khô. Nên hỏi người địa phương trước khi đi.