Huyện Đông Anh là huyện ngoại thành phía bắc sông Hồng của Hà Nội trước 1/7/2025, huyện lỵ là thị trấn Đông Anh. Huyện về với Hà Nội từ năm 1961, trong đợt mở rộng thủ đô lần đầu sau năm 1954, và nổi tiếng nhất với khu di tích thành Cổ Loa. Từ 1/7/2025, địa bàn Đông Anh cũ được sắp xếp thành năm xã mới của Hà Nội: Đông Anh, Phúc Thịnh, Thư Lâm, Thiên Lộc và Vĩnh Thanh.
Đông Anh là nơi gặp nhau của nhiều lớp thời gian: thành ốc Cổ Loa gắn với An Dương Vương và Ngô Quyền, những làng nông nghiệp ven sông Hồng, sông Đuống, rồi các khu công nghiệp, cầu lớn và khu đô thị mới mọc lên từ cuối thế kỷ hai mươi. Nhiều người Hà Nội nội thành vẫn quen gọi nơi đây là "bên kia sông".
Bài viết giúp người đọc nắm lịch sử tên gọi, những điểm nên biết về Cổ Loa, đường đi lại qua các cây cầu, và cách ghi địa chỉ Đông Anh cũ theo xã mới.
Vị trí và địa hình
Đông Anh nằm ở bờ bắc sông Hồng. Phía đông nam là sông Đuống, bên kia là đất Long Biên và Gia Lâm cũ; phía đông giáp đất Bắc Ninh; phía bắc giáp Sóc Sơn, phía tây giáp Mê Linh. Sông Cà Lồ chảy ở phía bắc, làm thành ranh giới tự nhiên với Sóc Sơn ở nhiều đoạn. Địa hình chủ yếu là đồng bằng, có nhiều đầm, ao, như đầm Vân Trì ở phía tây.
Đông Anh là đầu mối giao thông phía bắc thủ đô. Ga Đông Anh là điểm tách của hai tuyến đường sắt đi Lào Cai và đi Thái Nguyên. Quốc lộ 3 chạy dọc huyện, nối Hà Nội với Thái Nguyên. Đường Võ Nguyên Giáp nối cầu Nhật Tân với sân bay Nội Bài cắt ngang phía tây nam huyện. Phía đông nam có cầu Đông Trù vượt sông Đuống, nối Long Biên với trục đường Trường Sa của Đông Anh.
Vị trí ấy làm cho Đông Anh có sự pha trộn rõ rệt: những làng lúa, rau, hoa còn giữ nếp cũ, xen giữa các khu công nghiệp, kho bãi, đường cao tốc và khu đô thị lớn.
Từ phủ Đông Anh đến huyện ngoại thành Hà Nội
Thời Nguyễn, phần lớn vùng này thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Đầu thế kỷ hai mươi, đơn vị mang tên Đông Anh được hình thành và thuộc tỉnh Phúc Yên. Khi Phúc Yên và Vĩnh Yên hợp nhất thành tỉnh Vĩnh Phúc năm 1950, Đông Anh thuộc Vĩnh Phúc.
Năm 1961, Quốc hội quyết định mở rộng Hà Nội, nhập thêm đất Đông Anh từ Vĩnh Phúc, cùng với đất Gia Lâm từ Bắc Ninh và một số vùng của các tỉnh lân cận. Từ đó Đông Anh là một trong bốn huyện ngoại thành truyền thống của thủ đô, cùng Gia Lâm, Thanh Trì và Từ Liêm.
Khác với nhiều huyện phía tây, Đông Anh không trải qua những lần chuyển qua chuyển lại giữa các tỉnh sau năm 1961. Địa giới huyện chỉ thay đổi nhỏ qua các đợt điều chỉnh xã, thị trấn. Đến 30/6/2025, Đông Anh là một huyện lớn về dân số, nhiều lần được nhắc đến trong kế hoạch lên quận nhưng chưa kịp thực hiện thì cấp huyện được bỏ hẳn.
Thành Cổ Loa: những điều nên biết trước khi đến
Thành ốc. Theo truyền thuyết và sử cũ, thành Cổ Loa do An Dương Vương xây dựng làm kinh đô nước Âu Lạc, thành có nhiều vòng uốn khúc như vỏ ốc. Ngày nay vẫn còn thấy rõ các đoạn thành đất cao và hào nước bao quanh, nhất là vòng thành trong và giữa.
Kinh đô của Ngô Quyền. Sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, Ngô Quyền xưng vương và chọn Cổ Loa làm kinh đô. Khu di tích có lăng và đền thờ Ngô Quyền, cùng đền thờ An Dương Vương (đền Thượng), am Mỵ Châu, giếng Ngọc gắn với truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy.
Giá trị khảo cổ. Khảo cổ học ở Cổ Loa phát hiện nhiều hiện vật thời đồ đồng, trong đó có trống đồng và kho mũi tên đồng. Khu di tích Cổ Loa được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.
Lễ hội Cổ Loa. Lễ hội truyền thống diễn ra đầu xuân, chính hội vào khoảng mùng 6 tháng Giêng âm lịch, có rước kiệu từ các làng quanh thành về đền Thượng. Ngày hội rất đông, nên đi sớm và gửi xe ở bãi chính thức.
Đi xem thế nào. Nên dành nửa ngày, đi bộ hoặc đạp xe quanh vòng thành trong, ghé đền Thượng, am Mỵ Châu, đình Cổ Loa. Mùa hè trời rất nắng, nên mang nước, mũ và đi vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn.
Những cây cầu nối Đông Anh với nội thành
Trong nhiều thế kỷ, người Đông Anh sang Hà Nội bằng đò. Cầu Long Biên khánh thành năm 1902 mở lối đường sắt và đường bộ đầu tiên, nhưng phải đi qua Gia Lâm. Từ cuối thế kỷ hai mươi, các cây cầu mới lần lượt nối thẳng Đông Anh với bờ nam sông Hồng.
Cầu Thăng Long, khánh thành năm 1985, là cầu hai tầng: tầng trên cho ô tô, tầng dưới cho đường sắt và xe máy. Cầu nối đường Phạm Văn Đồng với Đông Anh và sân bay Nội Bài. Cầu Nhật Tân, cầu dây văng nhiều nhịp, thông xe năm 2015, nối quận Tây Hồ với đường Võ Nguyên Giáp đi Nội Bài. Phía đông có cầu Đông Trù qua sông Đuống, nối với đường Trường Sa, Long Biên.
Các cây cầu làm đất Đông Anh tăng giá trị nhanh, nhất là ven đường Võ Nguyên Giáp và quanh đầu cầu. Đồng thời, chúng cũng cắt ngang nhiều cánh đồng, làng xóm cũ. Người già ở một số thôn vẫn nhớ chuyện di dời mồ mả, nhà cửa để làm đường dẫn cầu.
Năm xã mới trên đất Đông Anh cũ
Bảng ghi tên năm xã mới và gợi ý vùng tương ứng ở mức chung. Ranh giới từng xã mới cắt qua nhiều xã cũ, nên với một địa chỉ cụ thể cần tra bảng đối chiếu chính thức.
| Xã mới (từ 7/2025) | Hướng vùng trên huyện cũ | Lưu ý |
|---|---|---|
| Xã Đông Anh | Vùng trung tâm quanh thị trấn Đông Anh cũ | Giữ tên huyện nhưng chỉ là một phần |
| Xã Phúc Thịnh | Một vùng các xã cũ trong huyện | Tra theo thôn |
| Xã Thư Lâm | Một vùng các xã cũ trong huyện | Tra theo thôn |
| Xã Thiên Lộc | Một vùng các xã cũ trong huyện | Tra theo thôn |
| Xã Vĩnh Thanh | Một vùng các xã cũ trong huyện | Tra theo thôn |
Bảng cố ý không ghép từng xã cũ vào xã mới, vì nhiều xã cũ bị chia và việc ghép sai còn tệ hơn không ghi. Với thôn, xóm cụ thể, hỏi ủy ban nhân dân xã mới là cách chắc nhất.
Kinh tế: khu công nghiệp, rau hoa và đô thị mới
Từ thập niên 1990, Đông Anh có khu công nghiệp Thăng Long gần đầu cầu Thăng Long, thu hút nhiều doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử, cơ khí có vốn nước ngoài. Hàng chục nghìn công nhân từ các tỉnh về làm việc, kéo theo dịch vụ nhà trọ, quán ăn, chợ dân sinh ở các thôn quanh khu công nghiệp.
Nông nghiệp vẫn còn: rau màu ven sông, hoa, cây cảnh ở một số làng, nuôi cá ở vùng đầm. Nhiều làng có nghề phụ như mộc, rèn, làm bánh. Sản vật nông nghiệp chủ yếu bán vào các chợ đầu mối nội thành.
Song song là đô thị hoá mạnh. Các khu đô thị lớn, trung tâm hội chợ triển lãm, các dự án hạ tầng làm đổi diện mạo cả một vùng. Đi kèm là những câu hỏi về giá đất, quy hoạch và giữ gìn không gian di tích quanh Cổ Loa. Người mua nhà đất ở đây nên kiểm tra quy hoạch trước, nhất là quanh vùng bảo vệ di tích, nơi xây dựng bị hạn chế.
Quy đổi địa chỉ Đông Anh cũ sang xã mới
Đông Anh là huyện đông dân, nhiều giấy tờ đất đai, hộ tịch cần cập nhật. Có thể làm theo trình tự sau:
- Ghi lại tên xã hoặc thị trấn cũ, thôn, xóm trên giấy tờ (ví dụ: xã Cổ Loa, xã Uy Nỗ, thị trấn Đông Anh, xã Hải Bối).
- Với giấy tờ rất cũ trước năm 1961, nhớ rằng tên tỉnh lúc đó là Vĩnh Phúc (từ năm 1950) hoặc Phúc Yên (trước 1950), không phải Hà Nội.
- Tra bảng đối chiếu của thành phố Hà Nội hoặc hỏi ủy ban nhân dân xã mới để biết thôn của mình thuộc xã Đông Anh, Phúc Thịnh, Thư Lâm, Thiên Lộc hay Vĩnh Thanh.
- Từ 7/2025, ghi địa chỉ theo dạng: thôn hoặc số nhà, đường – xã mới – thành phố Hà Nội, không ghi huyện.
- Khi giao dịch đất đai, ngân hàng, mang theo cả giấy tờ cũ để cán bộ đối chiếu; giấy tờ đã cấp vẫn còn giá trị, chỉ cập nhật khi cấp lại.
Với người ở khu đô thị mới, tên khu đô thị hay tên dự án không thay cho tên xã. Trên giấy tờ vẫn phải ghi xã mới mà khu đó thuộc về, kèm tên tòa nhà, số căn hộ nếu cần.
Làng quê Đông Anh: đầm, chợ quê và nghề phụ
Dù đô thị hoá nhanh, nhiều thôn của Đông Anh cũ vẫn giữ dáng làng Bắc Bộ: cổng làng, giếng, đình, chùa, ao trước đình. Vùng đầm Vân Trì ở phía tây từng là nơi nuôi cá, trồng sen, người dân sống nhờ mặt nước. Các làng ven sông Hồng, sông Đuống có bãi trồng ngô, rau, chuối.
Chợ quê ở Đông Anh họp theo phiên hoặc họp hằng ngày quanh các trục đường lớn, bán rau, cá, gà, đồ khô cho cả người trong làng lẫn công nhân khu công nghiệp. Buổi sáng sớm, chợ đông nhất; chiều tối có thêm các chợ tạm gần khu nhà trọ.
Một số làng có nghề phụ như mộc, rèn, đan lát, làm bánh, chế biến thực phẩm. Ở vùng gần Cổ Loa, nhiều gia đình làm dịch vụ cho khách đến thăm di tích. Hội làng mùa xuân vẫn được tổ chức đều đặn, là dịp con cháu đi làm xa trở về, cũng là lúc người ngoài thấy rõ nhất nếp làng còn lại giữa vùng ven đô.
Câu hỏi thường gặp
Huyện Đông Anh cũ nay thuộc những xã nào?
Từ 1/7/2025, địa bàn huyện Đông Anh cũ được sắp xếp thành năm xã mới của Hà Nội: xã Đông Anh, Phúc Thịnh, Thư Lâm, Thiên Lộc và Vĩnh Thanh. Thôn cụ thể thuộc xã nào thì tra bảng đối chiếu của thành phố.
Đông Anh về Hà Nội từ năm nào?
Đông Anh nhập vào Hà Nội năm 1961, trong đợt mở rộng thủ đô lần đầu sau 1954. Trước đó huyện thuộc tỉnh Vĩnh Phúc, và trước nữa thuộc tỉnh Phúc Yên. Từ 1961 tới 2025, Đông Anh luôn là huyện của Hà Nội.
Thành Cổ Loa có ý nghĩa gì?
Theo truyền thuyết và sử cũ, Cổ Loa là kinh đô nước Âu Lạc thời An Dương Vương, sau là kinh đô của Ngô Quyền sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938. Khu di tích còn các vòng thành đất, hào nước, đền thờ và được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.
Lễ hội Cổ Loa diễn ra khi nào?
Lễ hội Cổ Loa diễn ra đầu xuân, chính hội vào khoảng mùng 6 tháng Giêng âm lịch, có lễ rước từ các làng về đền thờ An Dương Vương. Ngày chính hội rất đông, nên đi sớm và gửi xe ở bãi chính thức.
Từ nội thành sang Đông Anh đi cầu nào?
Có thể đi cầu Thăng Long từ đường Phạm Văn Đồng, cầu Nhật Tân từ Tây Hồ nối đường Võ Nguyên Giáp, hoặc qua Long Biên rồi vượt sông Đuống bằng cầu Đông Trù ở phía đông nam. Chọn cầu theo nơi bạn cần đến trong huyện cũ.
Ga Đông Anh quan trọng thế nào?
Ga Đông Anh là điểm tách của hai tuyến đường sắt từ Hà Nội đi Lào Cai và đi Thái Nguyên. Vì vậy thị trấn Đông Anh cũ từ lâu đã là đầu mối giao thông phía bắc thủ đô, với chợ và dịch vụ phát triển quanh nhà ga.