Huyện Chương Mỹ nằm ở phía tây nam Hà Nội, trên trục quốc lộ 6 đi Hòa Bình cũ, giữa sông Đáy ở phía đông và vùng đồi núi giáp Lương Sơn ở phía tây. Trước 1/7/2025 huyện có hai thị trấn là Chúc Sơn (huyện lỵ) và Xuân Mai, cùng hơn ba mươi xã. Từ ngày này, địa bàn chia thành phường Chương Mỹ và một số xã mới.
Chương Mỹ thuộc tỉnh Hà Đông, rồi Hà Tây, về Hà Nội từ 1/8/2008. Đây là vùng bán sơn địa, vừa có đồng bằng ven sông Đáy, vừa có núi đá, đồi gò ở phía tây. Những cái tên quen với người Hà Nội như chùa Trăm Gian, chùa Trầm, làng mây tre Phú Vinh, thị trấn Xuân Mai, Đại học Lâm nghiệp đều thuộc huyện cũ này.
Bài này giới thiệu lịch sử, đặc trưng địa phương, những đợt ngập kéo dài từng xảy ra ở vùng sông Bùi, và cách quy đổi địa chỉ.
Chương Mỹ qua các thời
Theo các sách địa chí, Chương Mỹ có gốc từ huyện Chương Đức xưa, thuộc phủ Ứng Thiên, rồi phủ Ứng Hòa thời Lê – Nguyễn. Tên Chương Mỹ được dùng từ thời Nguyễn. Thời Pháp, huyện thuộc tỉnh Hà Đông; từ năm 1965 thuộc Hà Tây, giai đoạn 1975–1991 thuộc Hà Sơn Bình, rồi Hà Tây cho tới khi về Hà Nội năm 2008.
Huyện lỵ đặt ở Chúc Sơn, bên quốc lộ 6, cách Hà Đông không xa. Thị trấn Xuân Mai ở phía tây, nơi quốc lộ 6 giao với đường Hồ Chí Minh và quốc lộ 21, là đầu mối giao thông quan trọng của vùng tây nam. Năm 2008, cùng lúc Hà Tây nhập Hà Nội, một số xã của Lương Sơn (Hòa Bình) cũng nhập vào Hà Nội, nhưng được đưa vào các huyện phía tây như Quốc Oai, Thạch Thất, không vào Chương Mỹ.
Từ 7/2025, khi bỏ cấp huyện, tên Chương Mỹ được giữ cho một phường mới. Đây là một trong số ít đơn vị ở vùng ngoại thành cũ của Hà Nội được tổ chức thành phường thay vì xã, phản ánh mức độ đô thị hoá quanh Chúc Sơn.
Ba vùng của huyện cũ
Chương Mỹ cũ rộng, địa hình đa dạng. Bảng chia theo vùng để dễ hình dung.
| Vùng | Vị trí và thị trấn, xã tiêu biểu | Đặc trưng |
|---|---|---|
| Vùng đồng bằng ven sông Đáy | Phía đông, quanh Chúc Sơn, Phụng Châu, Tiên Phương | Ruộng lúa, làng nghề, chùa cổ |
| Vùng trũng sông Bùi, sông Tích | Phía nam và tây nam, quanh Nam Phương Tiến, Tân Tiến, Hoàng Văn Thụ | Đồng chiêm trũng, dễ ngập khi lũ |
| Vùng đồi gò phía tây | Quanh Xuân Mai, Thủy Xuân Tiên, Trần Phú | Đồi, rừng trồng, trang trại, khu công nghiệp |
Vùng phía tây gần Xuân Mai đang đô thị hoá với quy hoạch đô thị vệ tinh; vùng phía nam vẫn là nông thôn với các đợt lũ. Hai thực tế khác nhau trong cùng một huyện cũ.
Khi làm giấy tờ, biết thôn mình thuộc vùng nào cũng giúp đoán trước xã mới mà thôn sẽ thuộc về: vùng đồng bằng phía đông quanh Chúc Sơn phần nhiều gắn với phường Chương Mỹ, còn vùng phía tây quanh Xuân Mai và vùng trũng phía nam gắn với các xã mới khác. Đây chỉ là gợi ý ban đầu; bảng đối chiếu chính thức mới là căn cứ.
Chùa cổ và làng nghề
Chùa Trăm Gian. Tên chữ là Quảng Nghiêm tự, ở vùng Tiên Phương, trên một quả đồi nhỏ, được gọi là Trăm Gian vì quần thể có rất nhiều gian. Chùa có kiến trúc cổ, nhiều tượng, là di tích quốc gia.
Chùa Trầm và động Long Tiên. Ở vùng Phụng Châu, chùa Trầm dựa vào núi Trầm, có động Long Tiên. Đây là điểm đi chơi gần Hà Nội, kết hợp leo núi nhẹ và tham quan di tích.
Làng mây tre đan Phú Vinh. Thôn Phú Vinh thuộc xã Phú Nghĩa cũ nổi tiếng với nghề mây tre đan tinh xảo: giỏ, khay, đồ trang trí, cả tranh đan. Sản phẩm từng được bán ra nhiều nước. Nhiều hộ vẫn giữ nghề, dạy cho lớp trẻ.
Các nghề khác. Chương Mỹ cũ còn có nghề mộc, nghề làm hương, nghề chế biến nông sản ở nhiều làng. Mỗi làng một nghề nhỏ, phần lớn làm tại nhà.
Xuân Mai: thị trấn ngã ba và đại học
Xuân Mai nằm ở chỗ quốc lộ 6 đi Hòa Bình cũ gặp đường Hồ Chí Minh và quốc lộ 21. Từ đây có thể đi về phía nam qua Mỹ Đức, Hà Nam cũ, lên phía bắc qua Hòa Lạc, Sơn Tây, hoặc sang tây vào vùng núi. Vị trí này khiến Xuân Mai sớm trở thành trung tâm buôn bán của vùng.
Trường Đại học Lâm nghiệp đặt ở Xuân Mai, cùng nhiều trường, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp. Khu vực này cũng gắn với một số nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng. Sinh viên và người lao động làm Xuân Mai đông hơn một thị trấn nông thôn thông thường.
Trong quy hoạch của Hà Nội, Xuân Mai được nhắc tới như một đô thị vệ tinh ở phía tây nam. Tiến độ cụ thể các dự án nên tra trên kênh thông tin chính thức, không nên dựa vào lời rao bán đất.
Xuân Mai cũng là nơi đi qua của nhiều người lên Hòa Bình, Mai Châu, Mộc Châu cuối tuần. Các quán ăn, trạm dừng dọc quốc lộ 6 quanh Xuân Mai đông khách vào sáng thứ bảy và chiều chủ nhật. Người đi đường dài thường dừng ở đây nghỉ chân trước khi vào đường đèo.
Sông Bùi và những mùa ngập
Phía nam và tây nam Chương Mỹ cũ có sông Bùi, sông Tích chảy qua, là vùng trũng nhận nước từ vùng đồi núi phía tây. Khi có mưa lớn kéo dài ở thượng nguồn, nước sông Bùi dâng cao, tràn vào các xã ven sông. Năm 2017, nhiều thôn ở vùng Nam Phương Tiến, Tân Tiến bị ngập kéo dài nhiều tuần, người dân phải đi lại bằng thuyền.
Sau các đợt ngập, chính quyền đã đầu tư nâng cấp đê, trạm bơm, đường cứu hộ, nhưng vùng trũng này vẫn nhạy cảm với lũ. Người dân quen với việc kê đồ đạc lên cao, chuẩn bị lương thực, thuyền nhỏ trước mùa mưa.
Với người mua đất, thuê nhà ở vùng này, cần hỏi kỹ về lịch sử ngập của từng thôn, từng tuyến đường. Thông tin này người dân địa phương thường nắm rõ hơn bất cứ bản đồ nào.
Mùa mưa lũ, nên theo dõi thông báo của chính quyền địa phương về mực nước sông Bùi, sông Tích và các phương án sơ tán. Người có người thân già yếu ở vùng trũng nên chuẩn bị sẵn phương án đưa đi nơi cao khi cần.
Trẻ em ở vùng trũng cần được dặn kỹ không tắm sông, ao, không lội qua dòng nước chảy mạnh khi có lũ.
Đi lại và đời sống ở Chương Mỹ cũ
Quốc lộ 6 là trục chính nối Chương Mỹ cũ với Hà Đông và nội đô, đã được mở rộng ở nhiều đoạn. Đường Hồ Chí Minh đi qua phía tây, qua Xuân Mai. Có các tuyến xe buýt nối Chúc Sơn, Xuân Mai với Hà Đông, bến xe Yên Nghĩa.
Đời sống nông thôn ở Chương Mỹ cũ vẫn mang nhịp làng: chợ phiên, hội làng mùa xuân, đình chùa. Nhiều người trẻ đi làm ở Hà Đông, nội đô hoặc các khu công nghiệp, cuối ngày mới về.
Hội làng ở Chương Mỹ cũ thường rơi vào tháng Giêng, tháng Hai âm lịch, có tế lễ, rước kiệu, các cuộc thi dân gian. Hội chùa Trăm Gian, chùa Trầm thu hút người từ nhiều nơi về. Người đến dự nên giữ trật tự, ăn mặc lịch sự, gửi xe đúng chỗ.
Sau khi bỏ cấp huyện, các thủ tục từng làm ở huyện Chương Mỹ nay chuyển về phường, xã mới hoặc các cơ quan của thành phố. Người dân nên hỏi kỹ nơi tiếp nhận hồ sơ trước khi đi, nhất là với các việc liên quan đất đai, xây dựng.
Người đến Chương Mỹ cũ chơi trong ngày có thể ghép chùa Trăm Gian, chùa Trầm với làng mây tre Phú Vinh, rồi về Hà Đông theo quốc lộ 6. Đường quốc lộ 6 nhiều xe tải, xe khách đi Hòa Bình, Sơn La; đi xe máy cần giữ khoảng cách và tránh vượt ẩu ở các đoạn đông dân cư.
Quy đổi địa chỉ Chương Mỹ cũ
Giấy tờ trước tháng 8/2008 ghi huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây (hoặc Hà Sơn Bình trong giai đoạn 1975–1991, Hà Đông trước 1965). Từ 2008 đến 6/2025 ghi huyện Chương Mỹ, Hà Nội cùng tên xã, thị trấn. Từ 7/2025, ghi phường Chương Mỹ hoặc xã mới tương ứng.
Phường Chương Mỹ mới chủ yếu là vùng quanh thị trấn Chúc Sơn cũ và các xã lân cận; thị trấn Xuân Mai cũ và các xã khác gom vào các xã mới. Vì huyện cũ có nhiều xã, nên tra bảng đối chiếu để biết chính xác.
Với hồ sơ đất ở vùng ven sông Bùi, sông Đáy, cần lưu ý quy định về hành lang thoát lũ, đê điều. Hỏi kỹ văn phòng đăng ký đất đai và ủy ban nhân dân phường, xã mới trước khi giao dịch.
Với người ở xa nhờ người nhà làm giấy tờ, nên gửi kèm ảnh giấy tờ cũ, ghi rõ tên xã cũ và thôn. Việc ghi thêm một mốc quen như chợ, trường, đình làng cũng giúp cán bộ xác định nhanh đơn vị mới.
Câu hỏi thường gặp
Chương Mỹ có những thị trấn nào trước 2025?
Trước 1/7/2025, huyện Chương Mỹ có hai thị trấn là Chúc Sơn, nơi đặt huyện lỵ, và Xuân Mai ở phía tây, nơi quốc lộ 6 gặp đường Hồ Chí Minh. Ngoài ra huyện có hơn ba mươi xã.
Phường Chương Mỹ mới nằm ở đâu?
Phường Chương Mỹ mới hình thành chủ yếu quanh thị trấn Chúc Sơn cũ và một số xã lân cận, trên trục quốc lộ 6. Phần còn lại của huyện cũ, gồm cả Xuân Mai, thuộc các xã mới. Cần tra bảng đối chiếu để biết chính xác từng thôn.
Làng mây tre đan Phú Vinh ở đâu?
Làng Phú Vinh thuộc xã Phú Nghĩa của huyện Chương Mỹ cũ, gần quốc lộ 6. Làng nổi tiếng với nghề đan mây tre tinh xảo. Từ 7/2025, vùng này thuộc một đơn vị cấp xã mới; khi đi, cứ hỏi đường tới làng Phú Vinh.
Chùa Trăm Gian nằm ở đâu?
Chùa Trăm Gian, tên chữ Quảng Nghiêm tự, nằm trên đồi ở vùng Tiên Phương của huyện Chương Mỹ cũ, không xa quốc lộ 6. Chùa là di tích quốc gia, thường được kết hợp tham quan cùng chùa Trầm và làng nghề lân cận.
Vì sao Chương Mỹ hay bị ngập?
Vùng phía nam và tây nam huyện cũ là vùng trũng ven sông Bùi, sông Tích, nhận nước từ vùng đồi núi phía tây. Mưa lớn kéo dài làm nước sông dâng, tràn vào các thôn. Năm 2017 là một đợt ngập kéo dài được nhiều người nhớ.